Bộ Xây dựng vừa trình Chính phủ dự thảo Nghị định về cảng hàng không, sân bay theo hướng giảm mạnh thủ tục cấp phép, tăng phân cấp và chuyển từ mô hình “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” theo thông lệ quốc tế.
Theo dự thảo, Bộ Xây dựng đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa 14/26 thủ tục hành chính và bãi bỏ hoàn toàn 10 thủ tục trong lĩnh vực cảng hàng không, sân bay. Đáng chú ý, nhiều thủ tục mang tính “giấy phép con” như mở cảng hàng không, đăng ký cảng hàng không, sân bay hay một số thủ tục đóng tạm thời sân bay được đề xuất bãi bỏ.
Điều này cho thấy cách tiếp cận quản lý đang thay đổi theo hướng Nhà nước giảm can thiệp trực tiếp vào quá trình đầu tư, vận hành của doanh nghiệp, thay vào đó tập trung vào giám sát tiêu chuẩn an toàn, an ninh và trách nhiệm tuân thủ sau khi hoạt động được triển khai.
Với doanh nghiệp hàng không và nhà đầu tư hạ tầng sân bay, thay đổi này có thể giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án, giảm chi phí hành chính và tăng tính chủ động trong khai thác. Đặc biệt, việc hạn chế sử dụng nhiều loại giấy phép được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho xã hội hóa đầu tư hạ tầng hàng không - lĩnh vực cần nguồn vốn lớn để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng.
Dự thảo cũng cho thấy xu hướng phân quyền rõ hơn cho cơ quan quản lý chuyên ngành. Theo đó, hai thủ tục gồm cấp và cấp lại giấy phép kinh doanh cảng hàng không sẽ được chuyển từ Bộ Xây dựng về Cục Hàng không Việt Nam giải quyết. Trong khi đó, một số thủ tục liên quan đến chứng nhận kỹ thuật phương tiện chuyên ngành sẽ do Cục Đăng kiểm Việt Nam thực hiện.
Ở góc độ quản lý, việc chuyển sang hậu kiểm cũng đồng nghĩa trách nhiệm của doanh nghiệp sẽ lớn hơn. Khi rào cản thủ tục được giảm bớt, yêu cầu về tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn khai thác và minh bạch vận hành sẽ trở thành yếu tố then chốt. Đây cũng là hướng tiếp cận đang được Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) khuyến nghị nhằm xây dựng môi trường hàng không cạnh tranh, minh bạch nhưng vẫn bảo đảm an toàn khai thác.
Hiện hoạt động quản lý, khai thác cảng hàng không và sân bay tại Việt Nam được thực hiện chủ yếu theo Nghị định 05/2021/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý, khai thác cảng hàng không, sân bay, được ban hành ngày 25/1/2021 và có hiệu lực từ ngày 10/3/2021.
Năm 2022 Chính phủ ban hành Nghị định 64/2022/NĐ-CP sửa đổi một số nội dung liên quan đến hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực hàng không dân dụng; sau đó tiếp tục có thêm các sửa đổi, bổ sung trong giai đoạn 2024.
Hệ thống văn bản này cũng đi kèm nhiều thông tư hướng dẫn và văn bản hợp nhất do Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng quản lý lĩnh vực hàng không) và Cục Hàng không Việt Nam ban hành để hướng dẫn triển khai các thủ tục kỹ thuật, khai thác và cấp phép chuyên ngành.
Có thể thấy, Nghị định 05/2021/NĐ-CP đã tạo khung pháp lý tương đối đầy đủ cho hoạt động quản lý sân bay tại Việt Nam. Tuy nhiên, mô hình quản lý hiện hành vẫn mang tính “tiền kiểm” khá rõ, với nhiều thủ tục cấp phép và chấp thuận trước khi doanh nghiệp được triển khai hoạt động.
