Theo bà Dines, lương cơ bản của tiếp viên được chi trả ổn định, không phụ thuộc số giờ bay, trong khi các khoản phụ cấp được xây dựng nhằm bảo đảm thu nhập tổng thể phản ánh đúng tính chất đặc thù của công việc.
Sau nhiều tháng đàm phán bế tắc, các tiếp viên quốc tế của Air New Zealand quyết định đình công. Công đoàn nói thu nhập không theo kịp lạm phát.
Hơn 1.000 tiếp viên hàng không quốc tế của Air New Zealand đã bỏ phiếu thông qua kế hoạch đình công tập thể trong 3 ngày, từ 11 đến 13/2/2026.
Theo Hiệp hội Tiếp viên Hàng không New Zealand (FAANZ) và Công đoàn E tū Union, quá trình thương lượng đã kéo dài nhiều tháng, bao gồm hai vòng hòa giải chính thức do Bộ Kinh doanh, Đổi mới và Việc làm New Zealand (MBIE) điều phối.
Tuy nhiên, các cuộc đàm phán không đạt được đột phá, buộc công đoàn phải phát đi thông báo đình công theo đúng trình tự pháp lý.
Bà Rachel Mackintosh, Phó Thư ký Quốc gia của E tū Union, cho biết nhiều tiếp viên lâu năm của Air New Zealand đã gắn bó hàng thập kỷ với hãng.
“Đình công không bao giờ là lựa chọn dễ dàng. Đây là biện pháp cuối cùng sau khi các nỗ lực đàm phán kéo dài không đáp ứng được kỳ vọng tối thiểu về tiền lương và điều kiện làm việc,” bà nói.
Đợt đình công dự kiến ảnh hưởng chủ yếu đến các chuyến bay quốc tế đường dài, đặc biệt là các chuyến khai thác bằng Boeing 787 Dreamliner và Boeing 777, hai dòng tàu bay thân rộng đóng vai trò xương sống trong mạng bay quốc tế của Air New Zealand.
Trọng tâm tranh chấp
Theo FAANZ, mấu chốt của tranh chấp nằm ở mức lương và tính bền vững của thu nhập. Ông Craig Featherby, Chủ tịch FAANZ, cho rằng đề xuất tăng lương từ 4,14% đến 6,41% của hãng chỉ vừa chạm ngưỡng mức thu nhập đủ sống, trong khi chi phí sinh hoạt tiếp tục leo thang do lạm phát.
Với một thỏa ước lao động có thể kéo dài tới ba năm, tiếp viên lo ngại rằng mức thu nhập được coi là “đủ sống” ở thời điểm hiện tại sẽ nhanh chóng trở nên không còn phù hợp trong thực tế.
Điều này đặc biệt đáng lo ngại trong bối cảnh khối lượng công việc, trách nhiệm an toàn và áp lực khai thác đối với tiếp viên hàng không ngày càng gia tăng.
Công đoàn cho rằng các đề xuất hiện tại chưa phản ánh đúng cường độ và tính chất thực tế của công việc.
Theo FAANZ, tiếp viên hàng không không chỉ là nhân sự dịch vụ, mà còn là lực lượng an toàn tuyến đầu, trực tiếp xử lý tình huống khẩn cấp, kiểm soát hành khách và bảo đảm an ninh, trật tự trên chuyến bay.
Công đoàn cho rằng để đạt được bất kỳ cải thiện thu nhập nào, tiếp viên buộc phải chấp nhận cường độ làm việc cao hơn hoặc từ bỏ một số quyền lợi trong hợp đồng, điều mà họ xem là không thể chấp nhận.
Bất cập vận hành và áp lực tuyến đầu
Ngoài lương và điều kiện lao động, nhiều tiếp viên phản ánh các bất cập lặp đi lặp lại trên chuyến bay, từ thiếu suất ăn cho tổ bay, thiếu trang thiết bị phục vụ hành khách, cho tới ghế ngồi và các hạng mục cabin không hoạt động.
Theo FAANZ, những vấn đề này buộc tiếp viên, với vai trò là “bộ mặt của hãng”, phải trực tiếp xử lý trên chuyến bay, thường xuyên xin lỗi những hành khách đã mua vé hạng cao nhưng không nhận được dịch vụ tương xứng.
Điều này tạo ra áp lực lớn về tâm lý, trách nhiệm nghề nghiệp, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp tới hình ảnh của hãng hàng không quốc gia.
Một mối quan ngại khác được công đoàn nhấn mạnh là tình trạng mệt mỏi (fatigue). Theo FAANZ, số lượng báo cáo về tình trạng mệt mỏi từ tiếp viên đã gia tăng đáng kể trong vòng hai năm qua, làm dấy lên lo ngại không chỉ về sức khỏe người lao động mà còn về an toàn khai thác.
Air New Zealand nói gì?
Ở chiều ngược lại, Air New Zealand bác bỏ lập luận cho rằng tiếp viên quốc tế của hãng được trả lương dưới mức “đủ sống”.
Bà Nikki Dines, Giám đốc Nhân sự của Air New Zealand, cho biết đề xuất mới nhất của hãng bao gồm mức tăng lương cơ bản, cùng với hệ thống phụ cấp nhằm ghi nhận thời gian làm nhiệm vụ kéo dài, trách nhiệm an toàn và thời gian xa nhà.
Theo bà Dines, lương cơ bản của tiếp viên được chi trả ổn định, không phụ thuộc số giờ bay, trong khi các khoản phụ cấp được xây dựng nhằm bảo đảm thu nhập tổng thể phản ánh đúng tính chất đặc thù của công việc.
Tuy nhiên, các lập luận này chưa làm dịu quan ngại từ phía công đoàn. Theo đại diện người lao động, tranh chấp không chỉ xoay quanh con số tăng lương danh nghĩa, mà nằm ở cách phân bổ gánh nặng khai thác.
Công đoàn cho rằng trên thực tế, các đề xuất của hãng buộc tiếp viên phải làm việc nhiều hơn hoặc linh hoạt hơn để đạt được mức thu nhập “có ý nghĩa”, trong khi các báo cáo về tình trạng mệt mỏi tiếp tục gia tăng.
Trong khi Air New Zealand coi đề xuất hiện tại là “công bằng và bền vững”, công đoàn lại xem đó là dấu hiệu cho thấy hãng đang tái phân bổ rủi ro vận hành xuống cấp độ cá nhân, thay vì giải quyết bằng việc đầu tư nhân lực và điều chỉnh mô hình khai thác.
Ban lãnh đạo Air New Zealand bày tỏ sự lạc quan thận trọng, cho rằng hai bên “chưa quá xa nhau” và vẫn đang hướng tới một thỏa thuận kéo dài 2,5-3 năm nhằm tạo sự ổn định dài hạn.
Tuy nhiên, khi đình công đã được bỏ phiếu thông qua, giới quan sát nhận định trọng tâm của tranh chấp đang dịch chuyển từ bàn đàm phán sang lịch bay, nơi mọi bất đồng lao động cuối cùng đều được đo bằng mức độ gián đoạn khai thác và uy tín thương hiệu.
Về phía hành khách, Air New Zealand cho biết đã chuẩn bị các phương án ứng phó nếu đình công diễn ra, bao gồm việc cho phép hành khách đổi và hoàn vé. Tuy nhiên, hãng cũng thừa nhận thời điểm đình công trùng với cao điểm du lịch và dịp Valentine, có thể tạo áp lực đáng kể lên mạng bay quốc tế đường dài.
Áp lực lan rộng
Cuộc đình công của tiếp viên Air New Zealand diễn ra trong bối cảnh ngành hàng không thế giới đang chứng kiến căng thẳng lao động ngày càng gia tăng, đặc biệt ở các nhóm nhân sự tuyến đầu như tiếp viên và phi công.
Tại châu Âu, theo Reuters, các nghiệp đoàn tiếp viên của Lufthansa đã tổ chức đình công trong năm 2024 trước khi đạt được thỏa thuận tăng lương ở mức hai chữ số và phụ cấp bù lạm phát.
Tuy vậy, tranh luận về khối lượng công việc và điều kiện làm việc vẫn tiếp tục sau khi thỏa thuận được ký kết.
Ở Bắc Mỹ, CNBC ghi nhận hàng loạt tranh chấp giữa tiếp viên và các hãng lớn như Air Canada, United Airlines hay American Airlines.
Trọng tâm không chỉ nằm ở lương cơ bản, mà còn ở cách tính thời gian làm việc. Một số công đoàn cho rằng tiếp viên chưa được trả công cho nhiều khâu quan trọng như boarding, kiểm tra an toàn trước chuyến bay hay xử lý sau hạ cánh. Những yếu tố này được cho là khiến thu nhập thực tế không phản ánh đúng khối lượng và trách nhiệm công việc.
Song song với vấn đề lương, chất lượng vận hành và trải nghiệm hành khách cũng ngày càng trở thành điểm nóng trong quan hệ lao động.
Trong thực tế khai thác, khi phát sinh thiếu dịch vụ hoặc sự cố cabin, tiếp viên là lực lượng trực tiếp làm việc với hành khách và xử lý tình huống. Điều này khiến nhiều công đoàn cho rằng cần xem xét lại điều kiện làm việc.
Trong bối cảnh đó, các tranh chấp lao động trong ngành hàng không ngày càng mang tính hệ thống, không chỉ xoay quanh tiền lương, mà còn liên quan đến mô hình khai thác, quản lý rủi ro mệt mỏi (fatigue), tiêu chuẩn an toàn và chiến lược đầu tư của các hãng hàng không.
Cân bằng kỷ luật khai thác và áp lực lao động
Trao đổi với Tạp chí hàng không, giám đốc một công ty cung ứng nhân lực hàng không tại Việt Nam cho rằng trên thực tế, các hãng hàng không đều phải trả lương và tổ chức lao động theo khung pháp lý chặt chẽ, với quyền lợi người lao động được bảo vệ ở mức cao.
“Về quản lý rủi ro mệt mỏi, các hãng buộc phải tuân thủ nghiêm quy định về thời gian làm việc và nghỉ ngơi theo chuẩn khai thác bay của nhà chức trách,” ông nói, đồng thời cho biết Cục Hàng không Dân dụng New Zealand được đánh giá là một trong những cơ quan quản lý khắt khe về quản lý mệt mỏi và an toàn lao động.
Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng lưu ý tranh chấp hiện nay cần được đặt trong bối cảnh kinh tế rộng hơn.
“Kinh tế toàn cầu đang khó khăn, lạm phát cao, chi phí đầu vào của các hãng tăng mạnh. Trong bối cảnh đó, rất khó để đáp ứng mọi yêu cầu của tiếp viên, nhất là khi đòi hỏi không chỉ dừng ở lương mà còn liên quan đến điều kiện làm việc,” ông phân tích.
Theo ông, việc FAANZ mới được thành lập từ năm 2020 cũng là một yếu tố cần tính tới, khi tổ chức này đang trong giai đoạn khẳng định vai trò và tiếng nói đại diện.
Từ góc độ quản trị nhân lực, ông cho rằng các hãng hàng không cần kiên định với kỷ luật khai thác và kiểm soát chi phí, nhưng không đồng nghĩa với việc phớt lờ các vấn đề tồn tại.
“Những gì có thể cải thiện ngay thì nên làm ngay, như chất lượng suất ăn tổ bay, trang thiết bị phục vụ công việc, các hạng mục cabin. Về dài hạn, cần có lộ trình cải cách tiền lương gắn với kết quả kinh doanh, để tạo niềm tin và sự ổn định cho lực lượng tuyến đầu,” ông nhận định.
