Sân bay Gia Bình là động lực mới của hàng không Việt Nam

Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được xác định là bước đi chiến lược nhằm đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia sở hữu hạ tầng hàng không tầm cỡ khu vực. Với công suất thiết kế lên tới 50 triệu hành khách mỗi năm và 2,5 triệu tấn hàng hóa vào năm 2050, Cảng HKQT Gia Bình được xem là “đối trọng” phía Bắc của Cảng HKQT Long Thành ở miền Nam, tạo thế cân bằng chiến lược cho hệ thống cảng hàng không quốc gia.

Công suất 30-50 triệu khách/năm

Cảng HKQT Gia Bình được quy hoạch với diện tích khoảng 1.885 ha, lớn hơn sân bay Nội Bài và chỉ đứng sau Cảng HKQT Long Thành về quy mô. Vị trí xây dựng tại Bắc Ninh, gần Hà Nội và kết nối trực tiếp với tuyến các tuyến đường cao tốc hiện hữu và đường sắt sẽ đầu tư trong tương lai gần, sân bay này sẽ tạo ra lợi thế giao thông liên vùng và logistics.

Giai đoạn đầu từ 2025 đến 2030, sân bay dự kiến khai thác đáp ứng công suất 30 triệu hành khách/năm và 1,6 triệu tấn hàng hóa/năm. Đến năm 2050, công suất sẽ nâng lên 50 triệu hành khách/năm và 2,5 triệu tấn hàng hóa/năm.

Hạ tầng của sân bay Gia Bình được thiết kế theo tiêu chuẩn quốc tế ICAO 4F, với hai đường băng dài 3.500–4.000 m, 83 vị trí đỗ tàu bay và nhà ga hướng tới chuẩn 5 sao trong giai đoạn tới 2030 và 4 đường băng, 123 vị trí đỗ tàu bay cho giai đoạn tới 2050. Tổng vốn đầu tư khoảng 196.400 tỷ đồng, trong đó giai đoạn đầu chiếm phần lớn. Đây là dự án lưỡng dụng, vừa phục vụ dân sự vừa đảm bảo yêu cầu quốc phòng – an ninh, đồng thời được kỳ vọng trở thành động lực phát triển kinh tế – xã hội vùng Bắc Bộ và của đất nước.

San sẻ trách nhiệm cho Nội Bài

Trong hệ thống cảng hàng không quốc gia, trong giai đoạn đầu, sân bay Gia Bình từ vai trò giảm tải cho sân bay Nội Bài, vốn đã quá tải so với công suất thiết kế sẽ trở thành cửa ngõ hàng không của miền Bắc, là cảng hàng không trung chuyển hành khách, hàng hóa và cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa, đại tu máy bay của khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

So với sân bay Tân Sơn Nhất, sân bay Gia Bình có lợi thế quỹ đất rộng, dễ mở rộng và hiện đại hơn. So với sân bay Long Thành, sân bay Gia Bình là đối trọng phía Bắc, tạo thế cân bằng chiến lược Bắc – Nam.

Mô hình cặp sân bay Nội Bài-Gia Bình khá giống như cặp sân bay Thủ đô Bắc Kinh – Đại Hưng, trong đó một sân bay giữ vai trò truyền thống, một sân bay mới hiện đại, chuyên biệt, cùng nhau tạo nên sức mạnh tổng hợp.

Động lực phát triển kinh tế trong khu vực

Sân bay Gia Bình hứa hẹn trở thành trung tâm logistics hàng không lớn nhất miền Bắc, hỗ trợ xuất nhập khẩu, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu. Hạ tầng hiện đại sẽ thu hút các tập đoàn đa quốc gia, đồng thời kích thích sự phát triển của các ngành công nghiệp phụ trợ như kho bãi, vận tải, công nghệ thông tin và dịch vụ tài chính.

Trong lĩnh vực du lịch, công suất 50 triệu hành khách mỗi năm mở ra khả năng đón lượng khách quốc tế lớn hơn nhiều so với hiện nay. Nhà ga VIP và hạ tầng đạt chuẩn 5 sao nâng cao trải nghiệm hành khách, đồng thời tạo điều kiện cho sự phát triển của các dịch vụ cao cấp như khách sạn, hội nghị quốc tế và du lịch sang trọng.

Tác động lan tỏa của sân bay sẽ không chỉ giới hạn trong phạm vi địa bàn xung quanh, mà còn mở rộng ra toàn vùng Bắc Bộ nhờ sự thay đổi trong tổ chức hành chính và sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống hạ tầng giao thông. Nhờ mạng lưới đường cao tốc hiện đại kết nối trực tiếp với các trung tâm như Lạng Sơn, Thái Nguyên, Hưng Yên, Hải Phòng, Ninh Bình và nhiều địa phương khác, Sân bay Gia Bình có khả năng phục vụ một vùng thị trường rộng lớn, trở thành động lực phát triển cho cả miền Bắc.

Về mặt xã hội, dự án sẽ tạo ra hàng chục nghìn việc làm trực tiếp và gián tiếp, thúc đẩy đô thị hóa và nâng cao chất lượng sống nhờ sự cải thiện hạ tầng giao thông, y tế và giáo dục. Đồng thời, sân bay Gia Bình còn mang ý nghĩa quốc phòng – an ninh, vừa phục vụ dân sự vừa đảm bảo yêu cầu phòng thủ, tăng cường năng lực an ninh vùng Bắc Bộ. Việc định hướng phục vụ các chuyến bay VIP quốc tế giúp Việt Nam nâng cao năng lực tiếp đón nguyên thủ, tổ chức sự kiện quốc tế và khẳng định vị thế ngoại giao.

Đặc biệt, sự phối hợp giữa sân bay Nội Bài, Gia Bình và các sân bay quốc tế khác như Vân Đồn, Cát Bi trong khu vực miền Bắc đủ năng lực đáp ứng nhu cầu vận tải hàng không trong vòng 50–70 năm tới. Điều này cho thấy việc xây dựng thêm một sân bay thứ hai ở Hà Nội, hay triển khai các dự án sân bay tại Ninh Bình và Tiên Lãng (Hải Phòng), có thể không còn cần thiết.

Tập trung nguồn lực vào sân bay Gia Bình và Nội Bài sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả đầu tư, đồng thời bảo tồn quỹ đất nông nghiệp – một yếu tố then chốt để đảm bảo an ninh lương thực lâu dài.

Có khả năng trở thành “hub” quốc tế

Sân bay Gia Bình được định vị như một trung tâm mới của miền Bắc, song hành với sân bay Long Thành ở miền Nam. Nếu sân bay Long Thành với diện tích 5.000 ha và công suất thiết kế 50 triệu hành khách/năm được xem là “hub” quốc tế của phía Nam, thì sân bay Gia Bình với quỹ đất gần 1.900 ha và cấu hình hai đường băng độc lập ngay từ khi khai thác lại trở thành đối trọng phía Bắc.

Đây là ưu thế nổi bật, bởi sân bay Nội Bài hiện có hai đường băng nhưng phụ thuộc lẫn nhau, hạn chế khả năng khai thác đồng thời. Sân bay Gia Bình nhờ đó có năng lực vận hành vượt trội, tạo nền tảng để nhanh chóng khẳng định vị thế.

Về cạnh tranh, sân bay Gia Bình không chỉ giảm tải cho sân bay Nội Bài trong giai đoạn đầu đi vào hoạt động mà còn có tiềm năng trở thành một “hub” quốc tế sớm hơn dự kiến. Nếu được phép khai thác Thương quyền 5 (Fifth Freedom Traffic Rights) đối với vận chuyển hàng hoá và vận chuyển hành khách, các hãng hàng không quốc tế có thể mở rộng mạng lưới chuyến bay qua sân bay Gia Bình, biến nơi đây thành điểm trung chuyển toàn cầu, và là cửa ngõ quốc tế ở miền Bắc như định hướng được nêu trong Nghị quyết của Quốc hội.

Đặc biệt với nhiệm vụ phục vụ khai thác lưỡng dụng, đảm bảo hoạt động an ninh - quốc phòng và các sự kiện đối ngoại quan trọng, trong đó có Hội nghị Cấp cao APEC năm 2027, sân bay Gia Bình có thể được ưu tiên phân bổ vùng trời, không lưu, tạo lợi thế cạnh tranh thực sự khi chính thức đi vào hoạt động.

Song song với cạnh tranh, sân bay Gia Bình còn mang ý nghĩa liên kết khu vực sâu rộng. Nhờ hệ thống đường cao tốc, đường sắt đang được quy hoạch và triển khai xây dựng, sân bay sẽ trở thành điểm hội tụ giao thông của miền Bắc, kết nối trực tiếp, thuận tiện Hà Nội, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Hưng Yên, Hải Phòng, Ninh Bình với các vùng công nghiệp trọng điểm khác trong nước và quốc tế. Điều này không chỉ giúp vận tải hành khách thuận tiện mà còn tạo ra mạng lưới logistics đa phương thức (air–rail–road), nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng.

Liên kết kinh tế vùng cũng là một điểm nhấn: sân bay Gia Bình sẽ hỗ trợ các hành lang kinh tế như Lạng Sơn (cửa khẩu quốc tế sang Trung Quốc), Thái Nguyên (trung tâm công nghiệp điện tử), Hải Dương (cũ) – Hưng Yên (công nghiệp phụ trợ), Hải Phòng (cảng biển quốc tế) và Ninh Bình (công nghiệp – du lịch). Qua đó, sân bay thúc đẩy xuất khẩu, thương mại điện tử và du lịch, đồng thời góp phần hình thành các đô thị vệ tinh, khu công nghiệp và trung tâm dịch vụ quanh vùng, tạo ra một cực tăng trưởng mới liên kết chặt chẽ với Hà Nội và các tỉnh lân cận.

Ở tầm quốc tế, sân bay Gia Bình có thể trở thành điểm trung chuyển cho các tuyến bay nối Đông Bắc Á bao gồm Trung Quốc (cả Đài Loan, Ma Cao, Hồng Công), Hàn Quốc, Nhật Bản với ASEAN, nhờ vị trí địa lý thuận lợi và khả năng khai thác Thương quyền 5 (đối với các hãng hàng không quốc tế), Thương quyền 6 (đối với các hãng hàng không Việt Nam).

Như vậy, sân bay Gia Bình không chỉ cạnh tranh trực tiếp với các trung tâm trung chuyển lớn (Hub) trong khu vực như Changi (Singapore), Suvarnabhumi (Thái Lan) hay KLIA (Malaysia)…, mà còn đóng vai trò cầu nối chiến lược, giúp Việt Nam hội nhập sâu hơn vào mạng lưới hàng không toàn cầu. Nếu được khai thác đúng hướng, sân bay Gia Bình có thể trở thành một “hub quốc tế” mới nổi, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ hàng không thế giới.

Việc Quốc hội chính thức thông qua chủ trương đầu tư Cảng HKQT Gia Bình khẳng định tầm nhìn chiến lược của Việt Nam trong phát triển hạ tầng hàng không thế hệ mới. Với cấu hình hai đường băng độc lập ngay từ khi khai thác, tiêu chuẩn 5 sao, và định hướng trở thành cảng hàng không thông minh – xanh – bền vững, Gia Bình không chỉ là một dự án hạ tầng mà còn là biểu tượng của bước chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy quy hoạch quốc gia.

Điều quan trọng hơn cả là sân bay Gia Bình mang đến một cách tiếp cận mới trong quy hoạch: tập trung đầu tư vào những công trình trọng điểm để tạo hiệu quả vượt trội, đồng thời bảo tồn quỹ đất nông nghiệp nhằm đảm bảo an ninh lương thực lâu dài. Đây là sự kết hợp giữa phát triển và bền vững – một định hướng cần thiết trong bối cảnh Việt Nam vừa phải đáp ứng nhu cầu tăng trưởng, vừa phải bảo vệ tài nguyên cho các thế hệ sau.

Để Cảng HKQT Gia Bình thực sự trở thành động lực mạnh mẽ cho ngành hàng không trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, rất cần những định hướng chính sách rõ ràng, bao gồm: Thứ nhất, ưu tiên hoàn thiện hạ tầng và các dịch vụ phụ trợ, nhằm bảo đảm Gia Bình nhanh chóng vận hành là một trung tâm quốc tế hiện đại.

Thứ hai là xác định mô hình cặp sân bay phục vụ Vùng Thủ đô, có tính đến yêu cầu cửa thị trường hàng không theo hướng cho phép khai thác Thương quyền 5 qua sân bay mới này, để Gia Bình sớm trở thành điểm trung chuyển toàn cầu, khai thác có hiệu quả, thu hút các hãng hàng không quốc tế và cạnh tranh thực sự với các Hub quốc tế khác trong khu vực. Thứ ba, duy trì sự cân bằng giữa phát triển hạ tầng và bảo tồn quỹ đất nông nghiệp, qua đó định vị sân bay Gia Bình như một biểu tượng cho chiến lược hàng không hiện đại, hiệu quả và bền vững.