Khủng hoảng Trung Đông ảnh hưởng đến mạng bay toàn cầu thế nào?

Điều đáng chú ý là tác động của cuộc khủng hoảng này không chỉ giới hạn trong khu vực Trung Đông. Những hiệu ứng dây chuyền đã lan đến các sân bay ở châu Âu, châu Á và thậm chí cả Bắc Mỹ, cho thấy mức độ phụ thuộc của mạng lưới hàng không toàn cầu vào các hành lang không phận tại vùng Vịnh.

Máy bay không thể cất cánh, nhà ga thành "trại tị nạn" khổng lồ

Kể từ khi chiến sự tại Trung Đông xẩy ra, từ Dubai đến Doha, từ Riyadh đến Cairo, các trung tâm hàng không vốn hoạt động liên tục 24 giờ mỗi ngày bỗng trở thành những khu vực chờ tạm thời cho hành khách bị gián đoạn hành trình.

Cho đến hôm nay (ngày 7/3/2026), chính quyền tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Qatar, Kuwait và Bahrain tiếp tục đồng loạt thắt chặt các hạn chế không phận, khiến hơn 1.200 chuyến bay bị hủy chỉ trong vòng 24 giờ, cùng với hàng trăm chuyến khác bị chậm trễ đáng kể.

Các biện pháp này được áp dụng nhanh chóng sau khi tình hình an ninh khu vực xấu đi từ cuối tháng 2/2026. Một số quốc gia đã đóng cửa hoàn toàn không phận đối với máy bay dân dụng, trong khi những nước khác chỉ cho phép hoạt động hạn chế hoặc thiết lập các vùng cấm bay mới.

Đối với các hãng hàng không, điều này đồng nghĩa với việc phải lập tức thay đổi kế hoạch khai thác. Dữ liệu từ các công ty phân tích hàng không cho thấy tại một số thời điểm cao điểm, tỷ lệ hủy chuyến tại các trung tâm hàng không vùng Vịnh đã vượt quá 50% số chuyến bay theo lịch trình. Đây là mức gián đoạn hiếm thấy kể từ những tháng đầu của đại dịch Covid-19.

Các hãng hàng không có mô hình kinh doanh dựa vào trung tâm trung chuyển tại vùng Vịnh là những đơn vị chịu tác động nặng nề nhất. Emirates và Etihad Airways - hai hãng hàng không chủ lực của UAE đã buộc phải tạm dừng phần lớn hoạt động vận chuyển hành khách khi không phận nước này bị đóng cửa đối với hầu hết các chuyến bay dân dụng.

Các chuyến bay thương mại từ Dubai và Abu Dhabi gần như tê liệt trong những ngày đầu khủng hoảng, trước khi một số dịch vụ hạn chế được nối lại nhằm đưa hành khách mắc kẹt rời khỏi sân bay.

Tình hình tại Doha thậm chí còn nghiêm trọng hơn đối với Qatar Airways. Với trung tâm hoạt động nằm giữa hành lang bay Đông - Tây, việc đóng cửa không phận Qatar đã khiến hoạt động tại Hamad International Airport gần như đình trệ trong nhiều thời điểm.

Hãng hàng không này buộc phải triển khai các chuyến bay cứu trợ hạn chế thông qua các sân bay lân cận để hỗ trợ hành khách mắc kẹt, nhưng khả năng khôi phục mạng bay đầy đủ vẫn còn xa vời.

Các hãng hàng không có trụ sở tại Saudi Arabia, Ai Cập, Kuwait và Bahrain cũng đã điều chỉnh hoạt động. Trong đó, Saudia đã chuyển hướng nhiều chuyến bay thông qua các sân bay vẫn còn mở cửa tại Riyadh và Jeddah, còn EgyptAir phải hủy nhiều tuyến bay đi qua các vùng không phận bị đóng.

Các hãng hàng không giá rẻ trong khu vực cũng chịu tác động mạnh khi nhiều lịch trình bay bị hủy hoàn toàn trong nhiều ngày liên tiếp.

Khi hàng nghìn chuyến bay bị hủy, hệ quả trực tiếp là sự quá tải tại các sân bay lớn.

Dubai International Airport - một trong những sân bay bận rộn nhất thế giới chứng kiến phần lớn các chuyến bay đến và đi bị hủy hoặc trì hoãn nghiêm trọng. Một số khu vực trong nhà ga đã phải được sử dụng làm nơi tạm trú cho hành khách chờ chuyến bay thay thế.

Tại Doha, tình trạng tương tự diễn ra tại Hamad International Airport khi hàng nghìn hành khách xếp hàng dài tại quầy chuyển tiếp và quầy dịch vụ khách hàng. Nhiều hành khách cho biết họ đã phải ngủ nhiều đêm tại sân bay do không thể tìm được chuyến bay thay thế.

Các sân bay lớn khác như Cairo, Kuwait City và Manama cũng chứng kiến lưu lượng hành khách biến động mạnh khi các chuyến bay bị chuyển hướng hoặc hủy bỏ.

Trong khi đó, các sân bay của Istanbul, cùng với một số cửa ngõ ở Saudi Arabia và Oman, đã trở thành những điểm trung chuyển thay thế quan trọng cho những người muốn tránh việc đóng cửa các sân bay vùng Vịnh, khiến áp lực lên cơ sở hạ tầng tại đây tăng đột biến.

Mạng lưới bay quốc tế đảo lộn do khủng hoảng ở Trung Đông

Tác động của khủng hoảng không phận Trung Đông không dừng lại ở khu vực này.

Tại sân bay quốc tế Hartsfield tại Jackson Atlanta - sân bay bận rộn nhất thế giới, các hãng hàng không đã phải điều chỉnh nhiều tuyến bay quốc tế khi mạng bay toàn cầu bị xáo trộn.

Mặc dù không có chuyến bay nào khởi hành trực tiếp từ Atlanta đến các trung tâm hàng không vùng Vịnh như Dubai, Doha hay Abu Dhabi, vai trò của sân bay Hartsfield như một cửa ngõ quan trọng của Bắc Mỹ đồng nghĩa với việc đóng cửa các vùng không phận rộng lớn ở Trung Đông đang gây ảnh hưởng đến các nhà ga của sân bay này.

Các hãng hàng không đang điều chỉnh lại các tuyến bay đường dài để tránh không phận Iran, Iraq, một phần vùng Vịnh và phía đông Địa Trung Hải, làm tăng thêm nhiều giờ cho các hành trình và gây áp lực lên năng lực vận tải toàn cầu vốn đã eo hẹp.

Hiệu ứng dây chuyền bắt đầu bùng phát mạnh mẽ sau khi các sân bay trọng điểm tại khu vực Trung Đông tạm dừng hoặc cắt giảm mạnh hoạt động thương mại vào đầu tháng 3.

Tình trạng này buộc hàng nghìn chuyến bay giữa châu Âu – châu Á và châu Phi – châu Á phải thay đổi lịch trình hoặc hủy bỏ hoàn toàn. Do nhiều hành trình trong số này là các chuyến bay nối chuyến tới Mỹ, hành khách tại Atlanta đang ngày càng cảm nhận rõ hậu quả: các chặng tiếp theo qua châu Âu hoặc châu Á không còn khớp giờ, hoặc thậm chí máy bay họ dự kiến khởi hành còn chưa kịp rời khỏi điểm dừng trước đó.

Hãng hàng không Delta Air Lines và các đối tác châu Âu đã cắt giảm tần suất và điều chỉnh lịch trình để phù hợp với các đường bay dài hơn, vòng về phía nam qua Biển Ả Rập, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ hoặc về phía bắc qua Trung Á. Điều này đã làm giảm tính linh hoạt trong việc đặt lại vé và góp phần gây ra tình trạng chậm trễ liên tục, thể hiện rõ trên bảng thông báo khởi hành ở những khu vực cách xa vùng xung đột, bao gồm cả các khu vực quốc tế tại sân bay Atlanta.

Kết quả là nhiều chuyến bay nối chuyến tại Atlanta bị chậm trễ hoặc phải sắp xếp lại hoàn toàn.

Một trong những tác động quan trọng nhất của cuộc khủng hoảng là việc các hãng hàng không buộc phải vẽ lại bản đồ đường bay.

Các chuyến bay giữa châu Âu và châu Á vốn thường bay qua Trung Đông sẽ phải lựa chọn các tuyến đường thay thế. Một số bay vòng qua khu vực Caucasus và Trung Á, trong khi những tuyến khác đi qua Ai Cập và Biển Ả Rập.

Những lộ trình này kéo dài thời gian bay thêm vài giờ, đồng thời làm tăng đáng kể mức tiêu thụ nhiên liệu.

Điều này tạo ra áp lực vận hành lớn cho các hãng hàng không khi phải điều chỉnh lịch trình phi hành đoàn, kế hoạch tiếp nhiên liệu và lịch bảo dưỡng máy bay.

Các công ty bảo hiểm hàng không cũng áp dụng lập trường thận trọng hơn đối với các chuyến bay gần khu vực xung đột, buộc các hãng phải thay đổi kế hoạch bay vào phút chót. Các đội điều phối của các hãng hàng không toàn cầu, bao gồm cả những hãng có hoạt động lớn tại Atlanta, đang liên tục lập kế hoạch lại khi các thông báo về không phận thay đổi, điều này có thể dẫn đến việc trì hoãn khởi hành trong cùng ngày hoặc đổi máy bay cho hành khách đang ở trên mặt đất.

Trong ngắn hạn, hành khách bay từ Atlanta đến các điểm đến ở châu Âu, châu Phi, Nam Á và Thái Bình Dương có thể sẽ tiếp tục gặp phải những gián đoạn dây chuyền ngay cả khi lịch trình bay của họ không đề cập đến Trung Đông. Thời gian bay dài hơn trên các tuyến bay nối chuyến, tình trạng thiếu máy bay và sự thay đổi khung giờ nối chuyến có thể sẽ vẫn là đặc điểm của lịch trình bay quốc tế chừng nào các hành lang không phận khu vực quan trọng vẫn bị hạn chế.

Trung Kiên