Ngăn chặn UAV vi phạm vùng cấm bay: Phải quản lý chặt từ gốc

Một số chuyên gia cho rằng, hiện nay việc quản lý các UAV vi phạm vùng cấm bay mới chỉ thực hiện từ ngọn-chỉ phát hiện và ngăn chặn khi có vi phạm. Để hạn chế triệt để cần làm từ gốc, quản lý từ việc sản xuất, kinh doanh, quy định bắt buộc sử dụng phần mềm nhận diện vùng cấm bay và người dùng phải đăng ký sử dụng.

Nhiều trường hợp cố tình vi phạm vùng cấm bay?

Dịp Tết Bính Ngọ vừa qua, tại Cảng HKQT Đà Nẵng ghi nhận có đến 54 chuyến bay bị ảnh hưởng do các thiết bị flycam vi phạm vùng cấm bay.

Một số chuyến đã phải chuyển hướng hạ cánh xuống sân bay Phú Bài để tiếp nhiên liệu trước khi quay lại Đà Nẵng. Có thời điểm, nhà chức trách buộc phải tạm dừng khai thác đường băng để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hoạt động cất hạ cánh. Hàng nghìn hành khách vì vậy đã phải vật vã nhiều giờ liền ở sân bay.

Có thể kể đến như sân bay Phú Quốc, sân bay Cam Ranh hay sân bay Côn Đảo, sân bay Tuy Hòa. Đặc điểm “đường băng giữa không gian du lịch” luôn tiềm ẩn nguy cơ thiết bị bay xâm nhập hành lang an toàn.

Anh Nguyễn Thế Nhân, một người chơi flycam tại Đà Nẵng cho biết, phần lớn các thiết bị drone/flycam hiện nay đều được nhà sản xuất tích hợp bản đồ vùng cấm bay ngay trên ứng dụng điều khiển.

Khi tiến vào khu vực màu đỏ (vùng cấm bay), thiết bị sẽ không thể cất cánh. Còn khi ở vùng hạn chế (màu vàng), hệ thống tự động giới hạn độ cao của thiết bị ở mức khoảng 120m.

“Tôi từng muốn quay lễ hội pháo hoa của thành phố, nhưng thiết bị báo không thể cất cánh vì thuộc vùng cấm. Dù rất muốn ghi lại khoảnh khắc đó, tôi vẫn phải chấp nhận cất “đồ chơi”, anh Nhân chia sẻ.

Tại TP.HCM, nhiều khu vực thuộc các quận Gò Vấp, Tân Bình, Tân Phú cũng thuộc khu vực cấm, các thiết bị như flycam/drone không thể cất cánh do bị nhà sản xuất khóa vùng cấm.

Theo anh Nhân, trong cộng đồng người chơi flycam, đa số đều nhắc nhau tuân thủ các quy định của nhà sản xuất và cơ quan chức năng tại địa phương.

Tuy vậy, vẫn tồn tại một bộ phận người sử dụng vẫn cố tình “vượt rào”, tìm cách can thiệp phần mềm, cài đặt lại thiết bị để có thể vận hành được ở những vùng cấm bay trái quy định. Bên cạnh đó, không ít khách du lịch mang theo flycam với tâm lý “ghi hình kỷ niệm” nhưng thiếu hiểu biết đầy đủ về hành lang an toàn khi bay.

Khoảng trống quản lý trong sản xuất, kinh doanh UAV

Các thiết bị bay không người lái đang trở thành xu hướng công nghệ nổi bật trên thế giới trong những năm tới đây. Đặc biệt, flycam trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho các nhà sáng tạo nội dung, các cơ sở sản xuất, kinh doanh trong việc marketing, quảng cáo bán hàng…

Gần đây nhất, TP.HCM đã lần đầu thử nghiệm giao hàng bằng drone, mở hướng ứng dụng trong logistics đô thị và kỳ vọng sớm bay chặng dài Cần Giờ - Vũng Tàu. Trong tương lai gần, drone sẽ trở nên phổ biến hơn trong đời sống hiện đại.

Khảo sát của Tạp chí Hàng không trên các nền tảng bán hàng online, flycam hiện có đa dạng thương hiệu với rất nhiều mức giá khác nhau.

Chỉ cần từ 400.000 – 500.000 đồng, người tiêu dùng đã có thể sở hữu một chiếc flycam với camera HD, có cảm biến tránh vật cản, có thể xoay 360độ khi vận hành… Các dòng cao cấp hơn có mức giá từ vài triệu đồng đến hàng chục triệu đồng cũng được cung cấp rộng rãi trên các sàn thương mại điện tử.

Người tiêu dùng cũng dễ dàng mua các thiết bị này với tài khoản mạng xã hội mà không cần đăng ký thêm bất kỳ thông tin giấy tờ tùy thân nào như họ tên, CCCD hay ngày tháng năm sinh…

Thiết bị được bán tự do, đặt mua online, giao tận nhà mà không có bước nào buộc người bán kiểm tra việc đăng ký hay giấy phép điều khiển. Cơ quan chức năng do đó cũng hầu như không nhận được dòng dữ liệu nào về thiết bị bay không người lái vừa đưa vào lưu thông trên thị trường.

Các chuyên gia cho rằng, chính lỗ hổng này dẫn đến tình trạng cơ quan chức năng và cả nhà sản xuất không có dữ liệu đầy đủ của người dùng thiết bị. Việc quản lý hoạt động của các thiết bị do đó cũng khó khăn hơn.

Đại diện Công ty Quản lý bay miền Trung cho biết, đã có nhiều chuyến bay phải chuyển hướng do flycam gây ảnh hưởng tới an toàn đường cất, hạ cánh trong dịp Tết Bính Ngọ vừa qua. Thế nhưng, nguồn phát hiện thiết bị bay chủ yếu do tổ lái hàng không báo về.

"Ngoại trừ một trường hợp do đơn vị quân đội phát hiện thì còn lại hầu như không nhận được thông tin từ các đơn vị khác. Điều đó cho thấy việc phát hiện, cảnh báo thiết bị bay không người lái có nguy cơ ảnh hưởng an toàn bay hiện nay còn rất hạn chế", đại diện này nói.

Đại tá Đào Hồng Phương, Sư đoàn trưởng Sư đoàn 375, thừa nhận, những năm gần đây, các thiết bị UAV được sử dụng rộng rãi ở nhiều lĩnh vực trong đời sống. Số lượng cá nhân, tổ chức sử dụng flycam ngày càng tăng nhưng phần lớn mang tính tự phát, gây khó khăn cho việc quản lý.

Cần đưa các quy định pháp luật vào đời sống

Theo quy định của pháp luật hiện nay, hành vi sử dụng thiết bị bay không người lái xâm nhập hành lang an toàn bay không chỉ bị xử phạt hành chính, mà có khả năng bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Luật Phòng không nhân dân 2024 có hiệu lực từ 1/7/2025 quy định, UAV phải đăng ký trước khi khai thác và người điều khiển phải đáp ứng điều kiện nhất định.

Luật Hàng không dân dụng Việt Nam 2025 cũng quy định, hoạt động bay phải tuân thủ vùng trời được phép, bảo đảm an toàn cho quá trình cất, hạ cánh và điều hành bay. Khu vực cảng hàng không, sân bay và vùng lân cận thuộc phạm vi kiểm soát chặt chẽ về hoạt động bay.

Còn theo Nghị định 288/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 5/11/2025), cá nhân sử dụng flycam, UAV phải đăng ký phương tiện trước khi khai thác. Việc đăng ký, cấp giấy chứng nhận chỉ được thực hiện khi phương tiện đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật do Bộ Quốc phòng ban hành và có tài liệu chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Hành vi điều khiển flycam xâm nhập khu vực an toàn bay có thể bị xử phạt vi phạm hành chính.

Ngoài ra, trong trường hợp cá nhân điều khiển các thiết bị bay gây hậu quả nghiêm trọng như thiệt hại về tài sản, sức khỏe, tính mạng hoặc xâm phạm khu vực trọng yếu về quốc phòng, an ninh, người vi phạm có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015.

Tùy tính chất, mức độ, hành vi có thể bị xử lý về tội Cản trở giao thông đường hàng không theo Điều 278 Bộ luật Hình sự hoặc các tội danh khác liên quan đến xâm phạm tính mạng, tài sản hay an ninh quốc gia.

Trên thực tế, việc quản lý các hành vi vi phạm vùng cấm bay hiện nay rất khó, do quy trình xử lý phải thông qua nhiều cơ quan, đơn vị.

Đại tá Phạm Quốc Vương, Phó sư đoàn trưởng Sư đoàn 372 cho biết, đơn vị đang duy trì các tổ quan sát phát hiện thiết bị bay không người lái bằng mắt thường.

Việc tuần tra, xác định tọa độ của các thiết bị này trên bầu trời cũng không đơn giản. Lực lượng chiến sĩ khi đi tuần tra gần như chỉ áng chừng về vị trí của thiết bị, sau đó báo về các bộ phận để xác định chính xác tọa độ. Việc xử lý do đó sẽ có độ trễ so với thời gian thực.

Một số ý kiến cho rằng, không thể phủ nhận lợi ích cũng như sự cần thiết của các thiết bị bay không người lái trong đời sống hiện nay. Do đó, việc quản lý cần được xem xét lại, thay vì chỉ “treo biển cấm” và phạt tiền, cơ quan chức năng cần xây dựng được cơ sở dữ liệu về người dùng các thiết bị này.

Điều này có thể bắt đầu từ chính nhà sản xuất và các nhà bán lẻ trên thị trường. Theo đó, người tiêu dùng muốn mua các sản phẩm này cần phải đăng ký thông tin định danh, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia trước khi kích hoạt sản phẩm. Việc đăng ký kích hoạt thiết bị này tương tự với việc đăng ký sim điện thoại hoặc tài khoản ngân hàng hiện nay.

Việc này nhằm giúp cơ quan chức năng có đầy đủ thông tin của người sử dụng thiết bị, đồng thời, nâng cao ý thức của người tiêu dùng trong việc tuân thủ các quy định an toàn đối với thiết bị bay không người lái, hạn chế tình trạng “bay liều”, khiến nhiều rủi ro khác có thể xảy ra, gây nguy hiểm cho xã hội.

Nam Bình