33 máy bay thân rộng bị 'giam chân' tại Bắc Mỹ, nguy cơ thiệt hại tỷ USD

Theo Simple Flying, hiện tại có 33 máy bay thân rộng của các hãng hàng không Trung Đông đang bị mắc kẹt tại 13 sân bay ở Mỹ và Canada. Các tàu bay này vốn đang khai thác các đường bay xuyên Đại Tây Dương hoặc xuyên lục địa, dự kiến quay đầu về Trung Đông, nhưng không thể thực hiện hành trình do không phận khu vực đóng cửa. Hàng nghìn hành khách và tổ bay rơi vào tình trạng chờ đợi trong bối cảnh lịch trình chưa có dấu hiệu ổn định.

“Bộ ba vùng Vịnh” chịu tác động nặng nề

Phần lớn số máy bay bị mắc kẹt thuộc về ba hãng hàng không lớn của vùng Vịnh gồm Emirates, Etihad Airways và Qatar Airways - thường được gọi là “Bộ ba quyền lực” trong ngành hàng không Trung Đông. Các hãng này vận hành đội tàu thân rộng cỡ lớn, phụ thuộc lớn vào mô hình trung chuyển qua Dubai, Abu Dhabi và Doha để kết nối châu Âu - Mỹ - châu Á.

Ngoài ra, hãng hàng không Israel El Al cũng có bốn máy bay đang chờ lệnh cất cánh, trong khi Saudia ghi nhận một tàu bay rơi vào tình trạng “không có điểm đến”. Hai đơn vị thành viên của Qatar Airways là Qatar Executive và Qatar Airways Cargo cũng chịu ảnh hưởng tương tự.

Hiện không phận Iran, Iraq, Israel, Kuwait, Qatar, Bahrain và Syria đều đóng cửa hoàn toàn hoặc hạn chế nghiêm ngặt. Hệ quả là hàng nghìn hành khách bị mắc kẹt tại các điểm trung chuyển lớn trên toàn cầu như Singapore Changi Airport và Heathrow Airport, khi các chuyến bay nối chuyến qua vùng Vịnh bị hủy.

Đang trên đường trở về nhà sau kỳ nghỉ tại Maldives thì chuyến bay nối chuyến bị hủy, cô Emma Belcher và chồng là anh Vic, chia sẻ với BBC trong sự bất lực: "Hoàn toàn không có thông tin gì về việc khi nào không phận mới mở cửa trở lại, nên chúng tôi cũng chẳng biết mình sẽ phải kẹt lại đây đến bao lâu. Vợ chồng tôi đang rất mong được về nhà với các con, vì đây là lần đầu tiên chúng tôi đi du lịch xa mà không có bọn trẻ theo cùng".

Các trung tâm hàng không thành mục tiêu tấn công

Tình hình càng thêm nghiêm trọng khi xuất hiện báo cáo về các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa nhằm vào Abu Dhabi International Airport và Dubai International Airport.

Theo đó, tại Abu Dhabi Airport cho biết một người thiệt mạng và nhiều người khác bị thương trong đêm 28/2 sau khi tiểu vương quốc này đánh chặn một máy bay không người lái của Iran. Sân bay chính của Dubai, trung tâm hàng không quốc tế nhộn nhịp nhất thế giới, báo cáo thiệt hại tại một khu vực chờ khiến bốn nhân viên bị thương.

Sân bay chính của Bahrain đã bị một máy bay không người lái tấn công đêm 28/2, gây ra thiệt hại. Sân bay của Kuwait cũng bị một máy bay không người lái tấn công và một số nhân viên bị thương nhẹ.

Cùng với đó, hàng loạt quốc gia Trung Đông đóng cửa hoặc hạn chế không phận. Cụ thể:

Tại Iran, trạng thái không phận đóng cửa hoàn toàn, thời hạn dự kiến mở lại ít nhất đến 15:30 ngày 03/03/2026.

Tại Iraq, đóng cửa không phận hoàn toàn; thời hạn dự kiến mở lại đang cập nhật (dự kiến gia hạn liên tục).

Tại Israel, đóng cửa không phận hoàn toàn; dự kiến mở lại ít nhất đến 17:00 ngày 03/03/2026.

Tại Qatar, đóng cửa không phận hoàn toàn; dự kiến chưa đưa ra mốc thời gian cụ thể cho việc mở lại không phận.

Tại Kuwait, đóng cửa hoàn toàn; dự kiến chưa đưa ra mốc thời gian cụ thể cho việc mở lại không phận.

Tại Bahrain, đóng cửa không phận hoàn toàn: chưa đưa ra mốc thời gian cụ thể cho việc mở lại không phận.

Tại Syria, đóng cửa hoàn toàn không phận: dự kiến mở lại ít nhất đến 04:00 ngày 03/03/2026.

Tại UAE, đóng cửa một phần không phận; thời hạn dự mở lại các vùng ESCAT có hiệu lực đến 19:00 ngày 02/03.

Tại Jordan, hạn chế/mở cửa dè dặt không phận; dự kiến theo dõi sát sao từng giờ để mở lại. Những quyết định đóng cửa không phận này cho thấy khủng hoảng đang kéo dài hơn dự kiến ban đầu.

Theo tờ The Guardian, hơn 3.400 chuyến bay tại bảy sân bay lớn trong khu vực đã bị hủy chỉ trong ngày Chủ nhật. Trong điều kiện bình thường, khoảng 90.000 hành khách quá cảnh qua ba trung tâm lớn này mỗi ngày. Trước đó, trong ngày đầu Mỹ và Israel tổ chức các cuộc không kích vào Iran (28/2) cũng đã có hơn 1.800 chuyến bay của các hãng hàng không Trung Đông bị hủy.

Trong khi đó, cơ quan hàng không dân dụng Ấn Độ cho biết các hãng hàng không nội địa đã hủy 410 chuyến bay vào thứ Bảy và dự kiến ​​sẽ hủy thêm 444 chuyến vào Chủ nhật. Các hãng hàng không trên toàn thế giới, từ Canada, châu Âu đến Singapore, đều cho biết họ đã tạm ngừng các chuyến bay đến Trung Đông.

Theo báo Khaleej Times ngày 1/3, Tổng cục Hàng không dân dụng (GCAA) Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) thông báo đã khởi động kế hoạch vận hành nhằm ứng phó với những diễn biến mới trong khu vực. Theo đó đã có khoảng 20.200 hành khách bị ảnh hưởng bởi thay đổi lịch trình được hỗ trợ. Họ được bố trí nơi lưu trú tạm thời, cung cấp suất ăn, nước uống và hỗ trợ đặt lại vé phù hợp với kế hoạch khai thác.

Phối hợp với các cơ quan liên quan, các hãng hàng không quốc gia đã điều hành hiệu quả nhiều chuyến bay đi và đến, đưa hành khách về điểm đến trong nước, bố trí chỗ nghỉ cho khách quá cảnh và hoàn tất các thủ tục cần thiết.

Đường bay vòng, chi phí bị đội lên

Các hãng hàng không có khả năng bay thẳng vượt Trung Đông đang buộc phải lựa chọn các tuyến vòng phía Bắc hoặc phía Nam để tránh khu vực xung đột. Những điều chỉnh này có thể kéo dài thời gian bay thêm 1–3 giờ mỗi chặng.

Ông Shan Saeed, nhà kinh tế trưởng toàn cầu của Juwai IQI, nhận định mỗi giờ bay tăng thêm khiến chi phí nhiên liệu và nhân công đội lên khoảng 6.000–10.000 USD đối với một chuyến bay đường dài. Nếu tình trạng đóng cửa kéo dài, tổng thiệt hại toàn ngành có thể vượt 1 tỷ USD, thậm chí lên tới hàng trăm triệu USD mỗi tháng.

Phó Giáo sư Mohd Harridon Mohamed Suffian, chuyên gia kinh tế hàng không tại Đại học Kuala Lumpur, cho rằng giá dầu thô tăng do phí bảo hiểm rủi ro cao hơn sẽ tiếp tục gây áp lực lên chi phí khai thác. Ngoài ra, các hãng còn phải trả thêm phí sử dụng không phận cho các quốc gia thay thế – khoản phí được tính theo trọng lượng máy bay và quãng đường bay trong vùng kiểm soát.

Giáo sư Geoffrey Williams cảnh báo việc gián đoạn tại các trung tâm như Dubai và Doha sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hàng trăm nghìn hành khách và khối lượng lớn hàng hóa vận tải hàng không mỗi ngày. Điều này có thể tạo nên hiệu ứng domino toàn cầu. Bởi tác động không chỉ dừng ở lĩnh vực vận tải hành khách mà còn lan sang logistics, chuỗi cung ứng và thương mại quốc tế.

Nếu không phận tiếp tục đóng cửa, hành khách và doanh nghiệp vận tải sẽ phải gánh thêm chi phí phát sinh. Dù bảo hiểm có thể bù đắp một phần, nhưng thiệt hại gián tiếp đối với ngành du lịch và bán lẻ tại các trung tâm trung chuyển sẽ là không nhỏ.

Du lịch và kinh tế địa phương chịu sức ép

Các nền kinh tế phụ thuộc mạnh vào mô hình trung chuyển đặc biệt là Dubai và Doha sẽ đối mặt với sụt giảm lưu lượng hành khách, kéo theo doanh thu bán lẻ, khách sạn và dịch vụ sân bay đi xuống. Dù tác động có thể mang tính ngắn hạn nếu xung đột hạ nhiệt nhanh chóng, các doanh nghiệp tại các siêu trung tâm này vẫn cần chuẩn bị cho kịch bản kéo dài.

Trong bối cảnh 33 máy bay thân rộng còn “đóng băng” tại Bắc Mỹ và hàng nghìn chuyến bay bị hủy, ngành hàng không toàn cầu một lần nữa cho thấy mức độ nhạy cảm trước các cú sốc địa chính trị. Chỉ cần một điểm nghẽn tại Trung Đông - nút giao của ba châu lục toàn bộ hệ thống kết nối hàng không thế giới có thể rơi vào tình trạng xáo trộn sâu rộng.

Trung Kiên