Hãng bay của Israel đối mặt án phạt 39 triệu USD do tăng giá vé quá mức

Theo giới chức Israel, El Al bị cáo buộc đã tăng giá vé “quá mức và không công bằng” kể từ khi xung đột tại Gaza bùng nổ ngày 7/10/2023. Đây cũng là thời điểm hàng loạt hãng hàng không quốc tế rút khỏi thị trường Israel vì rủi ro an ninh, khiến người tiêu dùng gần như không còn lựa chọn thay thế. Trong một số trường hợp, giá vé của El Al được cho là đã tăng tới 31%.

Mức phạt tối đa theo luật – thông điệp cứng rắn từ cơ quan quản lý

Theo Reuters, 39 triệu USD là mức phạt cao nhất mà pháp luật Israel cho phép áp dụng trong các vụ việc cạnh tranh, cho thấy mức độ nghiêm trọng của cáo buộc mà El Al đang phải đối mặt. ICA cho biết họ đã xem xét giai đoạn từ ngày 7/10/2023 đến hết tháng 5/2024 – thời kỳ cao điểm của xung đột với Hamas tại Gaza.

Trong giai đoạn này, do lo ngại an ninh, phần lớn các hãng hàng không nước ngoài đã ngừng hoặc cắt giảm mạnh các chuyến bay đến và đi từ Israel. Điều đó khiến El Al, cùng hai hãng nội địa nhỏ hơn là Arkia và Israir, trở thành lực lượng gần như duy nhất duy trì kết nối hàng không quốc tế cho nước này. Tuy nhiên, khác với Arkia và Israir, El Al nắm giữ phần lớn các tuyến bay quốc tế đường dài và có biên lợi nhuận cao.

Reuters cho biết El Al độc quyền 38 trong tổng số 53 đường bay mà hãng khai thác, tương đương 71,7% mạng đường bay. Các tuyến này bao gồm nhiều hành lang hàng không chiến lược và sinh lợi như London, New York, Paris cùng hàng loạt điểm đến lớn tại Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á.

Độc quyền hình thành từ khủng hoảng

Theo ICA, vấn đề không nằm ở việc El Al tiếp tục bay trong thời chiến mà nằm ở cách hãng sử dụng vị thế chi phối phát sinh từ khủng hoảng an ninh.

Kết luận sơ bộ cho thấy chỉ vài ngày sau khi chiến tranh nổ ra, thị phần hành khách của El Al đã tăng từ khoảng 20% lên hơn 70%. Trong những tháng đầu xung đột, hãng chiếm hơn 50% tổng lưu lượng hành khách đến và đi từ Israel. Trên nhiều tuyến trọng điểm, El Al gần như là lựa chọn duy nhất cho người dân Israel muốn ra nước ngoài hoặc trở về nước.

Trong bối cảnh đó, ICA cho rằng El Al đã tận dụng ưu thế thị trường này để điều chỉnh giá vé theo hướng bất lợi cho người tiêu dùng, trong khi áp lực cạnh tranh gần như không tồn tại. Người đứng đầu Cơ quan Cạnh tranh Israel, bà Michal Cohen, cảnh báo rằng sự bất ổn an ninh đã đặt hành khách vào thế bị động.

“Đây là giai đoạn thiếu ổn định, trong khi người dân lại cần sự chắc chắn về khả năng di chuyển. Nhiều người buộc phải chấp nhận mức giá do El Al đưa ra vì lo ngại các hãng nước ngoài có thể hủy chuyến. Ngược lại, những người không đủ khả năng tài chính phải từ bỏ hoàn toàn việc đi lại bằng đường hàng không,” bà Cohen nhấn mạnh.

Dựa trên phân tích hàng triệu vé máy bay do El Al bán ra trong thời kỳ chiến tranh và so sánh với giai đoạn trước xung đột, ICA cùng các cơ quan báo chí Israel đã đưa ra những con số đáng chú ý.

Theo Jerusalem Post, trong khi một số tuyến chỉ ghi nhận mức tăng khoảng 6%, thì mức tăng trung bình lên tới 16%, cao gần gấp ba lần. Trên một số tuyến cụ thể, giá vé tăng tới 31%. Times of Israel cho biết ngay cả những chuyến bay không kín chỗ cũng bị tăng giá, với mức tăng khoảng 25% ở hạng phổ thông.

Trong tuyên bố chính thức, ICA nhận định việc tăng giá của El Al là “quá mức và không công bằng”, đồng thời nhấn mạnh rằng giá vé không chỉ là vấn đề kinh tế, mà còn tác động trực tiếp đến quyền tự do đi lại – một quyền cơ bản của công dân Israel, đặc biệt trong bối cảnh chiến tranh.

El Al bác bỏ cáo buộc

Trước các kết luận sơ bộ, El Al đã hoàn toàn bác bỏ lập luận của ICA. Hãng cho rằng số liệu về mức tăng giá trung bình 16% là không chính xác và lập luận rằng, ngay cả nếu con số này là đúng, thì cũng không có tiền lệ pháp lý nào để xác định mức tăng đó cấu thành hành vi định giá quá cao.

“Ngay cả khi chấp nhận quan điểm của Cơ quan Cạnh tranh, theo đó mức tăng giá trung bình trong thời chiến là 16% – một con số mà chúng tôi cho là không chính xác – thì cũng không có tiền lệ nào xác định đây là hành vi định giá quá mức,” El Al tuyên bố, đồng thời khẳng định sẽ bảo vệ lập trường tại các phiên điều trần và diễn đàn pháp lý liên quan.

ICA lưu ý rằng quyết định phạt hiện mới ở giai đoạn đề xuất và El Al vẫn có quyền trình bày quan điểm trước khi phán quyết cuối cùng được đưa ra.

Giá vé không giảm dù cạnh tranh dần quay lại

Một yếu tố khiến ICA đặc biệt quan ngại là giá vé không có dấu hiệu giảm, ngay cả khi một số hãng hàng không nước ngoài bắt đầu nối lại các chuyến bay đến Israel. Theo cơ quan này, tâm lý lo ngại hủy chuyến vì rủi ro an ninh khiến nhiều hành khách tiếp tục ưu tiên El Al, qua đó kéo dài quyền lực thị trường của hãng dù cạnh tranh từng bước quay trở lại.

Theo dữ liệu của Cirium, trong tháng 2/2026, El Al dự kiến khai thác gần 2.700 chuyến bay, cung cấp hơn 532.000 chỗ ngồi, với đội bay gồm các máy bay thân rộng Boeing 777 và 787, cùng dòng thân hẹp 737. Các chặng bận rộn nhất từ Tel Aviv bao gồm Paris, New York, London, Rome và Milan đều là những tuyến có nhu cầu cao và khả năng sinh lợi lớn.

Lợi nhuận kỷ lục và nguy cơ kiện tập thể

Tranh cãi càng trở nên gay gắt khi kết quả kinh doanh của El Al được công bố. Năm 2024, hãng ghi nhận lợi nhuận ròng kỷ lục 545 triệu USD, tăng gần gấp năm lần so với giai đoạn trước chiến tranh. Trong chín tháng của năm 2025, El Al tiếp tục thu về 364,1 triệu USD lợi nhuận.

Trong khi đó, nhiều hành khách cáo buộc hãng đã “tận dụng chiến tranh để thu lợi”, làm gia tăng áp lực lên chính phủ và cơ quan quản lý phải can thiệp. Ngoài khoản phạt hành chính, El Al còn đối mặt nguy cơ pháp lý dài hạn.

Luật sư Tal Rotman của hãng luật Pearl Cohen, đại diện cho nguyên đơn Ilan Verednikov trong vụ kiện tập thể chống lại El Al, cho biết: “Một quyết định chính thức của Cơ quan Cạnh tranh rằng El Al đã lạm dụng vị thế độc quyền của mình sẽ là bằng chứng sơ bộ trong vụ kiện mà chúng tôi đã đệ trình.”

Theo ông Rotman: “Điều đó sẽ mở đường cho việc vụ kiện được chấp thuận là vụ kiện tập thể, và mở đường cho các yêu cầu bồi thường lớn”.

Vụ việc El Al đặt ra câu hỏi then chốt cho các nền kinh tế trong khủng hoảng: doanh nghiệp được phép tận dụng lợi thế thị trường hình thành từ chiến tranh đến mức nào? Với ICA, thông điệp được đưa ra khá rõ ràng: vị thế chi phối – dù phát sinh từ hoàn cảnh bất khả kháng – không thể được sử dụng để làm tổn hại đến quyền lợi cơ bản của người tiêu dùng.

Kết quả cuối cùng của vụ việc không chỉ quyết định số phận khoản phạt 39 triệu USD, mà còn có thể trở thành tiền lệ quan trọng cho cách các cơ quan cạnh tranh trên thế giới xử lý hành vi định giá trong những bối cảnh khẩn cấp tương tự trong tương lai.

Trung Kiên