Đề xuất thành lập cơ quan điều tra tai nạn tàu bay độc lập
Việc thành lập cơ quan điều tra tai nạn tàu bay độc lập được xem là bước quan trọng nhằm tăng tính minh bạch điều tra sự cố và nâng chuẩn an toàn bay theo ICAO.
Hướng tới mô hình điều tra độc lập theo chuẩn ICAO
Cục Hàng không Việt Nam (CAAV) vừa trình Bộ Xây dựng dự thảo nghị định mới, trong đó đề xuất thành lập cơ quan điều tra tai nạn tàu bay độc lập.
Mục tiêu là tách biệt chức năng quản lý nhà nước với chức năng điều tra sự cố, phù hợp khuyến nghị của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO).
Theo thông lệ quốc tế, điều tra tai nạn hàng không chủ yếu nhằm xác định nguyên nhân mang tính hệ thống và đưa ra khuyến cáo phòng ngừa, thay vì phục vụ mục tiêu quy trách nhiệm pháp lý.
Do đó, tính độc lập của cơ quan điều tra được xem là yếu tố then chốt giúp nâng cao độ tin cậy của kết luận cũng như hiệu quả cải thiện an toàn bay.
Hàng không Việt Nam an toàn hàng đầu thế giới
Theo báo cáo mới nhất của Chương trình giám sát an toàn toàn cầu (USOAP) theo phương thức Giám sát liên tục (CMA) của ICAO, cập nhật ngày 16/8/2024, Việt Nam đạt chỉ số thực hiện hiệu quả (EI) 78,14%, cao hơn mức trung bình của khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (65,5%) và mức trung bình của thế giới (69,9%).
Trong đó, nhiều lĩnh vực đạt điểm cao như: quản lý hoạt động bay (ANS): 91,8%; quản lý cảng hàng không sân bay (AGA): 83,85%; cấp phép nhân viên hàng không (PEL): 85,88%; khai thác tàu bay (OPS): 85,71%; cơ cấu tổ chức (ORG): 81,82%; hệ thống pháp luật hàng không (LEG): 71,43%.
Các chỉ số này cho thấy hệ thống quản lý an toàn hàng không của Việt Nam đã tiệm cận chuẩn ICAO và duy trì mức độ tuân thủ tốt so với khu vực cũng như thế giới.
Hoàn thiện mắt xích còn thiếu
Trong tám lĩnh vực trọng yếu theo đánh giá của ICAO, lĩnh vực Điều tra tai nạn (AIG) của Việt Nam có chỉ số thấp nhất, đạt 30,12%.
Nguyên nhân chủ yếu được xác định là Việt Nam chưa có cơ quan điều tra tai nạn tàu bay hoàn toàn độc lập với cơ quan quản lý nhà nước chuyên trách, yếu tố ICAO coi là quan trọng để bảo đảm tính khách quan trong điều tra an toàn bay.
Vì vậy, việc thành lập cơ quan điều tra độc lập được xem là bước hoàn thiện của hệ thống giám sát an toàn hàng không quốc gia.
Bổ sung nhiều chính sách mới
Song song với đề xuất thành lập cơ quan điều tra độc lập, dự thảo nghị định mới cũng bổ sung nhiều nội dung nhằm tăng cường nền tảng an toàn và quản trị ngành.
Đáng chú ý là việc thiết lập chương riêng về hệ thống quản lý an toàn hàng không; quy định thành viên tổ lái và kiểm soát viên không lưu phải được đánh giá năng lực tiếng Anh theo chuẩn ICAO; bổ sung thủ tục cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sức khỏe đối với tổ bay và kiểm soát viên không lưu; đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất của ngành hàng không dân dụng.
Dự thảo cũng làm rõ hơn các quy định về tổ chức bộ máy, nhân sự, cơ sở vật chất và cơ chế tài chính của Nhà chức trách hàng không Việt Nam. Một điểm mới đáng chú ý là đề xuất cho phép sử dụng một phần nguồn phí thu được để phục vụ hoạt động quản lý, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn và giám sát hàng không.
Ở lĩnh vực an ninh hàng không, dự thảo sửa đổi theo hướng tăng cường phối hợp giữa Nhà chức trách hàng không và Nhà chức trách an ninh hàng không Việt Nam nhằm bảo đảm an toàn trong toàn bộ hoạt động hàng không dân dụng.
Bên cạnh đó, các thủ tục hành chính tiếp tục được đơn giản hóa, đặc biệt trong cấp, cấp lại hoặc hủy bỏ giấy chứng nhận đủ điều kiện đào tạo, huấn luyện nghiệp vụ nhân viên hàng không.
Các tiêu chuẩn về cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên cũng được điều chỉnh thống nhất với quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp.
Theo CAAV, các nội dung sửa đổi được xây dựng theo hướng tăng phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục, nâng cao tính khả thi và bảo đảm tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Mục tiêu cao nhất vẫn là bảo đảm an toàn, an ninh cho người dân khi tham gia vận tải hàng không.
Hoàn thiện nền tảng an toàn cho giai đoạn tăng trưởng mới
Trong bối cảnh thị trường hàng không Việt Nam phục hồi mạnh và dự báo tiếp tục tăng trưởng nhanh trong những năm tới, việc củng cố nền tảng quản lý an toàn bay được xem là điều kiện tiên quyết cho phát triển bền vững.
Nếu được triển khai đồng bộ, từ cơ quan điều tra tai nạn độc lập đến hoàn thiện thể chế quản lý an toàn, các chính sách mới được kỳ vọng sẽ giúp ngành hàng không dân dụng Việt Nam nâng cao uy tín quốc tế, tăng năng lực phòng ngừa rủi ro và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn ICAO.