Tổng thống Trump dọa áp thuế 50% lên máy bay Canada

Căng thẳng thương mại Mỹ - Canada tiếp tục leo thang khi ngày thứ Năm (29/1), Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa áp thuế 50% đối với tất cả máy bay sản xuất tại Canada bán ở Mỹ.

Theo ông Donald Trump, Canada đã lợi dụng quy trình quản lý của mình để loại bỏ một cách không công bằng các sản phẩm của Mỹ, đặc biệt nhắm vào dòng máy bay mới nhất của Gulfstream Aerospace có trụ sở tại Georgia.

Khi thuế quan và chứng nhận kỹ thuật trở thành công cụ quyền lực

Trọng tâm của tranh chấp là các dòng máy bay Gulfstream G500, G600, G700 và G800. Trong khi Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) và Cơ quan An toàn Hàng không Liên minh Châu Âu (EASA) đã cấp chứng nhận an toàn bay cho G800 vào tháng 4/2025, thì Bộ Giao thông Canada vẫn chưa làm theo.

Tổng thống Trump đã mô tả sự chậm trễ này là một lệnh cấm bất hợp pháp đối với việc bán hàng của nhà sản xuất Mỹ. "Nếu tình hình này không được khắc phục, tôi sẽ áp thuế nhập khẩu 50% với tất cả máy bay Canada bán vào Mỹ", ông viết trên mạng xã hội Truth Social.

Cùng với đó, Tổng thống Donald Trump cũng tuyên bố thêm rằng Mỹ sẽ tiến hành thu hồi chứng nhận đối với các máy bay do Canada sản xuất, bao gồm cả dòng máy bay Bombardier Global Express. Động thái "ăn miếng trả miếng" về mặt pháp lý này sẽ tước bỏ quyền hoạt động và bán máy bay phản lực của Canada tại Mỹ cho đến khi Gulfstream nhận được chứng nhận đầy đủ tại Canada.

Động thái này làm giới đầu tư nhớ lại cuộc chiến thương mại từ nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump. Cụ thể, năm 2017, Bộ Thương mại Mỹ đã áp thuế cao lên máy bay thương mại chở khách của Bombardier, cáo buộc công ty này bán phá giá vào Mỹ. Họ cho rằng hãng đã tận dụng các khoản trợ cấp không công bằng từ chính phủ để bán máy bay với giá thấp hơn chi phí.

Tuy nhiên, Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ tại Washington sau đó phán quyết Bombardier không gây thiệt hại cho ngành công nghiệp của nền kinh tế lớn nhất thế giới, nhưng cuộc chiến pháp lý đã khiến Bombardier rút khỏi thị trường vận tải hành khách thương mại và chuyển hướng hoàn toàn sang hàng không thương mại dành cho doanh nhân.

Đây là thời điểm vô cùng nhạy cảm khi Canada, dưới thời Thủ tướng Mark Carney, đang phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng từ Washington trên nhiều mặt trận, bao gồm các vấn đề chủ quyền ở Bắc Cực và các thỏa thuận thương mại với Trung Quốc.

Trước đó, hôm 20/1, Thủ tướng Canada Mark Carney thu hút sự chú ý quốc tế khi phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos rằng "hệ thống quản trị toàn cầu do Mỹ dẫn dắt đang rạn nứt" và các quốc gia phải thích nghi thực tế mới.

Tuyên bố này được đưa ra gần một tuần sau khi ông Trump dọa áp thuế 100% với hàng hóa nước láng giềng nếu Canada đạt thỏa thuận thương mại với Trung Quốc. Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social vào ngày thứ Bảy vừa rồi (24/1), ông Trump cáo buộc ông Carney đang cố gắng biến Canada thành một "cảng trung chuyển" cho hàng hóa Trung Quốc.

"Nếu Thủ tướng Carney nghĩ rằng ông ấy sẽ biến Canada thành một cảng trung chuyển cho Trung Quốc để vận chuyển hàng hóa và sản phẩm vào Mỹ, thì ông ấy đã nhầm to”, ông Trump viết trong bài đăng.

Hôm thứ Tư vừa qua, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo các phát biểu gần đây của ông Carney về chính sách thương mại của Mỹ có thể phản tác dụng khi Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) sắp bước vào giai đoạn xem xét lại. USMCA đang giúp Canada tránh được tác động nặng nề từ thuế nhập khẩu của Mỹ.

Từ tranh chấp Gulfstream đến rủi ro địa chính trị hóa ngành hàng không Bắc Mỹ

Mối đe dọa này đặt chuỗi cung ứng hàng không vũ trụ Bắc Mỹ vào tình trạng rủi ro lớn. Thỏa thuận An toàn Hàng không Song phương (BASA) giữa Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) và Bộ Giao thông Vận tải Canada, vốn thường đảm bảo sự tương hỗ kỹ thuật, hiện đang được sử dụng như một đòn bẩy địa chính trị.

Bombardier, với tư cách là nhà xuất khẩu hàng không vũ trụ hàng đầu của Canada, phụ thuộc rất nhiều vào thị trường Mỹ đối với các máy bay tầm xa của mình. Mức thuế 50% sẽ gây ra thảm họa cho các đơn đặt hàng và lịch trình giao hàng dài hạn của họ.

Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu mức thuế 50% có áp dụng cho máy bay Airbus A220, một loại máy bay thương mại chủ lực được sản xuất tại Canada hay không, điều này sẽ gây gián đoạn đáng kể đến chuỗi cung ứng của các hãng hàng không nội địa.

Giới phân tích cho biết hiện chưa rõ ông Trump có thẩm quyền rút chứng nhận của Bombardier hay không. Trước đó, chưa có Tổng thống nào làm việc này. Quyết định này đến nay luôn do các chuyên gia an toàn hàng không tại Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) đưa ra, theo Richard Aboulafia - Giám đốc công ty tư vấn AeroDynamic Advisory cho biết.

Tuy nhiên, tuyên bố áp thuế 50% với máy bay Canada không chỉ là biện pháp thương mại, mà phản ánh sự chuyển dịch của Mỹ sang chủ nghĩa sức ép chính sách – dùng thuế quan, tiêu chuẩn kỹ thuật và chứng nhận an toàn như công cụ địa chính trị.

Nếu hiện thực hóa, điều này sẽ chính trị hóa lĩnh vực kỹ thuật hàng không, làm xói mòn các nền tảng cốt lõi của ngành: tiêu chuẩn hóa, tương thích và niềm tin thể chế. Rủi ro lớn nhất không nằm ở mức thuế, mà ở tiền lệ thể chế: khi an toàn bay bị chính trị hóa, chuỗi cung ứng toàn cầu trở nên mong manh.

Với Bombardier và ngành hàng không vũ trụ Bắc Mỹ, đây không chỉ là rủi ro thị trường, mà là nguy cơ phân mảnh hệ sinh thái, đứt gãy chuỗi cung ứng và tái cấu trúc trật tự thương mại ngành. Xung đột này cho thấy một trật tự mới, nơi kỹ thuật, tiêu chuẩn và thương mại đều bị vũ khí hóa, biến hàng không – biểu tượng của toàn cầu hóa – thành mặt trận cạnh tranh quyền lực quốc gia.

Trung Kiên