Hàng không Việt Nam cảnh giác cao với sạc pin dự phòng

Những sự cố nghiêm trọng

Trong đời sống hiện đại, các thiết bị điện tử di động, đặc biệt là điện thoại thông minh, đã trở thành vật bất ly thân. Với hành khách đi máy bay, pin dự phòng (power bank) từ lâu được xem là giải pháp tiện lợi, giúp duy trì liên lạc và làm việc mà không phụ thuộc vào nguồn điện cố định.

Tuy nhiên, sự tiện lợi này đang vấp phải những giới hạn ngày càng rõ rệt, khi pin lithium được xác định là một trong những nguồn rủi ro đáng lo ngại nhất trong khai thác hàng không dân dụng.

Sự cố nghiêm trọng mới nhất liên quan đến pin lithium đã xảy ra trên chuyến bay của Air Busan từ Busan đi Seoul vào tháng 1/2025. Chiếc máy bay Airbus A321 đã bốc cháy dữ dội ngay trước khi tiếp cận đường lăn và kết quả điều tra xác định nguồn cháy xuất phát từ một pin dự phòng trong hành lý xách tay, được cất trong khoang hành lý phía trên.

Do sự cố xảy ra khi máy bay còn trên mặt đất, toàn bộ hành khách và phi hành đoàn đã kịp thời sơ tán an toàn. Tuy nhiên, máy bay bị phá hủy hoàn toàn. Các chuyên gia nhận định, nếu sự cố xảy ra khi đang bay, hậu quả có thể mang tính thảm họa.

Hay mới đây nhất, vào ngày 18/10/2025, chuyến bay CA139 của Air China từ Hàng Châu đi Incheon cũng buộc phải hạ cánh khẩn cấp xuống sân bay Phố Đông (Thượng Hải), sau khi một pin lithium trong hành lý xách tay của hành khách tự bốc cháy.

Tại Mỹ, Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) cho biết chỉ trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 9/2025, đã ghi nhận hơn 50 sự cố liên quan đến pin lithium trên các chuyến bay tại Mỹ, phần lớn xuất phát từ thiết bị cá nhân do hành khách mang theo. Một số sự cố xảy ra buộc chuyến bay phải chuyển hướng, hạ cánh khẩn cấp hoặc gây thương tích nhẹ cho hành khách.

Korean Air là hãng mới nhất ban hành lệnh cấm

Trước những nguy hiểm đó, Korean Air, hãng hàng không quốc gia Hàn Quốc và thành viên sáng lập SkyTeam, là cái tên mới nhất gia nhập làn sóng siết chặt quy định cấm hành khách sử dụng pin dự phòng.

Hãng xác nhận sẽ không cho phép hành khách sử dụng pin dự phòng trên máy bay kể từ ngày 26/01/2026. Quy định này cũng áp dụng cho các hãng khác thuộc Hanjin Group, bao gồm Air Busan, Air Seoul, Asiana và Jin Air.

Theo đó, hành khách không được sử dụng pin dự phòng để sạc các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính bảng, máy tính xách tay hay máy ảnh trong suốt chuyến bay.

Korean Air cho biết, biện pháp này xuất phát từ yêu cầu “tăng cường an toàn”, trong bối cảnh các sự cố cháy pin lithium trong khoang hành khách được ghi nhận ngày càng nhiều.

Dù bị cấm sử dụng, hành khách vẫn được phép mang pin dự phòng theo người, với điều kiện tuân thủ đầy đủ các quy định về vận chuyển pin lithium.

Trước khi ban hành lệnh cấm, Korean Air đã triển khai nhiều biện pháp phòng ngừa, như dán băng cách điện chống đoản mạch tại quầy làm thủ tục và cửa ra máy bay, trang bị túi đặc chủng chống cháy và chống khói để đựng pin, cũng như lắp nhãn cảm biến nhiệt tại khoang hành lý phía trên để phát hiện sớm nguy cơ cháy.

Xu hướng chung toàn cầu

Korean Air không phải là trường hợp duy nhất, làn sóng cấm hoặc hạn chế nghiêm ngặt việc sử dụng pin dự phòng đang lan rộng trên phạm vi toàn cầu.

Tại châu Á, nhiều hãng hàng không lớn đã áp dụng quy định không cho phép hành khách sử dụng pin dự phòng trong suốt chuyến bay, trong đó có Cathay Pacific, AirAsia, EVA Air, Singapore Airlines và China Airlines.

Ở châu Âu, Lufthansa Group, tập đoàn hàng không lớn nhất khu vực, đã triển khai lệnh cấm tương tự từ ngày 15/1/2026 trên toàn bộ các chuyến bay của Lufthansa, SWISS, Austrian Airlines và Brussels Airlines.

Theo quy định, hành khách không chỉ bị cấm sử dụng pin dự phòng, mà còn không được dùng nguồn điện tại ghế ngồi để sạc pin dự phòng.

Tại châu Đại Dương, các hãng lớn như Qantas, Jetstar và Virgin Australia cũng đã áp dụng các biện pháp tương tự, cho thấy xu hướng siết chặt quản lý pin lithium đang mở rộng từ phạm vi khu vực sang quy mô toàn cầu.

Việt Nam: Cho mang theo nhưng không được sử dụng

Trao đổi với Tạp chí Hàng không, ông Đỗ Hồng Cẩm, Phó Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam (CAAV), cho biết thời gian gần đây, ngành hàng không dân dụng ghi nhận sự gia tăng cả về số lượng lẫn mức độ nghiêm trọng của các sự cố liên quan đến thiết bị chứa pin lithium, đặc biệt khi xảy ra trong khoang hành khách, nơi có mật độ hành khách cao, không gian hạn chế và thời gian xử lý sự cố rất ngắn.

Theo Ông Cẩm, Tổ chức Hàng không Dân Dụng Quốc tế (ICAO) đã xếp pin lithium vào nhóm hàng nguy hiểm do tiềm ẩn nguy cơ quá nhiệt, đoản mạch và cháy nổ dưới tác động của nhiệt độ và áp suất trong môi trường khai thác hàng không.

Trên cơ sở nhận diện sớm rủi ro, CAAV đã ban hành các cảnh báo và chỉ đạo cụ thể nhằm giảm thiểu nguy cơ mất an toàn.

Bên cạnh quy định pin lithium chỉ được phép mang theo trong hành lý xách tay và không được ký gửi, Chỉ thị số 5181/CT-CHK ngày 28/10/2025 yêu cầu các hãng hàng không không cho phép hành khách sử dụng pin dự phòng trong suốt chuyến bay.

Hành khách cũng phải đặt pin ở vị trí dễ quan sát, giúp tổ bay kịp thời phát hiện và xử lý các dấu hiệu bất thường.

Đồng thời, CAAV yêu cầu các hãng tuân thủ nghiêm Tài liệu Hướng dẫn kỹ thuật về vận chuyển an toàn hàng nguy hiểm bằng đường hàng không của ICAO, xây dựng và sẵn sàng các kịch bản ứng phó khẩn nguy, trang bị đầy đủ bộ dụng cụ xử lý cháy pin lithium trên tàu bay, cũng như bảo đảm tổ bay được huấn luyện để phản ứng thuần thục, chính xác khi xảy ra sự cố.

Song song với đó, CAAV phối hợp với Cục Quản lý xuất nhập cảnh (A08) xây dựng quy trình nhận diện và phân loại pin dự phòng nhằm kiểm soát chặt chẽ các thiết bị này trong toàn bộ hành trình của hành khách, từ khâu làm thủ tục, soi chiếu an ninh, trong chuyến bay cho đến khi rời tàu bay.

Ông Đỗ Hồng Cẩm khẳng định, Cục Hàng không Việt Nam giữ vững lập trường "An toàn là trên hết", đồng thời chủ động rà soát, cập nhật, sửa đổi, bổ sung các quy định, tiêu chuẩn và quy trình đảm bảo an toàn khai thác đối với thiết bị chứa pin lithium, phù hợp với tiêu chuẩn của ICAO và thông lệ quốc tế.

Bám sát các chỉ đạo của cơ quan quản lý, đến nay nhiều hãng hàng không Việt Nam như Vietnam Airlines, Vietjet Air, Bamboo Airways và Sun PhuQuoc Airways đã chủ động áp dụng quy định cấm hành khách sử dụng pin dự phòng trong suốt hành trình, hòa nhịp với xu hướng kiểm soát ngày càng chặt chẽ pin lithium trong hàng không dân dụng.

Tiền lệ định hình chính sách

Mối nguy từ pin lithium thực tế đã được ngành hàng không cảnh báo từ nhiều năm trước. Bước ngoặt lớn nhất xảy ra vào ngày 3/9/2010, khi chuyến bay UPS Flight 6, khai thác bằng Boeing 747-400F, xảy ra cháy trong khoang hàng chỉ 21 phút sau khi cất cánh từ Dubai đi Cologne.

Đám cháy lan nhanh, làm hư hại nghiêm trọng hệ thống điều khiển bay và gây khói dày đặc trong buồng lái, khiến tổ bay gần như mất khả năng kiểm soát. Máy bay rơi sau 28 phút kể từ cảnh báo cháy đầu tiên, khiến cả hai phi công thiệt mạng.

Cơ quan điều tra xác định nguyên nhân là “cháy thảm khốc trong khoang hàng do pin lithium, với trạng thái cháy kéo dài gây hư hại các hệ thống thiết yếu, dẫn đến mất kiểm soát máy bay và thiệt mạng toàn bộ tổ bay.”

Đây được xem là tai nạn nghiêm trọng nhất liên quan đến pin lithium trong lịch sử hàng không, đồng thời trở thành tiền lệ quan trọng buộc ICAO và IATA siết chặt khung quản lý toàn cầu.

Sau tai nạn, ICAO từng bước tăng cường các biện pháp an toàn, trong đó đáng chú ý là lệnh cấm vận chuyển pin lithium theo khối lượng lớn (bulk), dưới dạng pin rời, trong khoang hàng hóa của máy bay dân dụng kể từ ngày 1/4/2016.

Song song đó, pin lithium được xếp vào nhóm hàng hoá nguy hiểm, kèm theo các yêu cầu nghiêm ngặt về phân loại, đóng gói, ghi nhãn và khai báo. Những quy định này đặt nền móng cho việc mở rộng kiểm soát đối với pin dự phòng trong khoang hành khách như hiện nay.

Hải Anh