Khác biệt giữa máy bay thân hẹp và thân rộng qua góc nhìn tiếp viên
Với tiếp viên hàng không, máy bay thân hẹp (narrowbody) và thân rộng (widebody) không chỉ khác ở khoang ghế hay đường bay, mà là áp lực và trải nghiệm nghề nghiệp.
Với phần lớn hành khách, sự khác nhau giữa máy bay thân hẹp và thân rộng đôi khi chỉ gói gọn trong chuyện bay gần hay bay xa, ghế ngồi chật hay rộng. Thế nhưng, ở góc nhìn của tiếp viên hàng không - những người trực tiếp làm việc với khoang cabin từ lúc cửa máy bay khép lại đến khi bánh chạm đường băng lại là hai “thế giới” hoàn toàn khác biệt.
Mặc dù đứng ở khoang nào, trên loại máy bay nào, an toàn vẫn luôn là mệnh lệnh số một. Nhưng chính kích thước máy bay, hành trình bay và độ dài mỗi chuyến đi đã âm thầm định hình nên những nhịp làm việc, áp lực và cảm xúc nghề rất riêng đối với những người làm dịch vụ trên không.
Khác biệt từ thiết kế
Ở cách hiểu đơn giản nhất, máy bay thân hẹp có khoang cabin gọn hơn, chỉ có một lối đi ở giữa. Cấu hình ghế phổ biến là 3-3, còn với những dòng nhỏ hơn có thể là 2-2 hoặc 2-3. Các mẫu máy bay quen thuộc thuộc nhóm này có thể kể đến Boeing 737, Airbus A320, hay các dòng phản lực khu vực như Embraer E-Jets và Bombardier CRJ. Nhờ kích thước vừa phải, máy bay thân hẹp chủ yếu đảm nhiệm các đường bay ngắn và trung bình, đặc biệt phổ biến trên các chặng nội địa.
Trong khi đó, máy bay thân rộng lại mang đến một không gian hoàn toàn khác. Khoang cabin lớn hơn, có hai lối đi, mỗi hàng thường bố trí từ 8 - 10 ghế.
Những cái tên tiêu biểu như Boeing 777, Boeing 787, Airbus A350 hay "gã khổng lồ" bầu trời Airbus A380 được thiết kế để chinh phục các hành trình đường dài, chở lượng lớn hành khách. Không gian rộng cho phép bố trí khoang bếp lớn hơn, nhiều nhà vệ sinh hơn và đa dạng hạng dịch vụ trên cùng một chuyến bay.
Chính sự khác biệt về kích thước và thiết kế này đã tạo ra hai “bản đồ khai thác” rất khác nhau: máy bay thân hẹp phủ kín các đường bay nội địa, khu vực, còn thân rộng giữ vai trò chủ lực trên các tuyến quốc tế đường dài. Với tiếp viên hàng không, điều đó cũng đồng nghĩa nhịp làm việc, áp lực và trải nghiệm nghề nghiệp trên mỗi loại máy bay là không hề giống nhau.
Một điểm khác biệt nữa giữa máy bay thân hẹp và thân rộng nằm ở không gian nghỉ ngơi của tiếp viên. Máy bay hẹp hiếm khi được trang bị khu vực nghỉ riêng cho tiếp viên. Có thể kể tới những chặng bay kéo dài hơn bình thường, như một số đường bay đặc thù của United Airlines, tiếp viên thường phải tranh thủ nghỉ luân phiên ngay tại các ghế phổ thông hoặc ghế hạng nhất đã được hãng bố trí sẵn.
Ngược lại, đối với máy bay thân rộng - đặc biệt là trên các hành trình đường dài gần như luôn có không gian nghỉ ngơi dành riêng cho tổ bay. Đây là yếu tố quan trọng giúp tiếp viên hồi phục thể lực trong những ca làm việc kéo dài suốt ngày đêm.
Theo lời chia sẻ của một tiếp viên với Simple Flying: “Máy bay cỡ lớn có nhiều tiếp viên, nhiều hành khách và khoang bếp rộng hơn. Do thường khai thác đường bay dài, chúng được thiết kế thêm khu vực nghỉ để tổ bay đảm bảo sức khỏe và khả năng làm việc".
Khác nhau về số lượng thành viên trong tổ bay
Bên cạnh cấu trúc khoang, cách bố trí tổ bay cũng là điểm khác biệt rất rõ giữa hai dòng máy bay. Với máy bay thân hẹp, số lượng tiếp viên khoảng 3-6 người. Tại Mỹ, quy định hàng không yêu cầu cứ 50 hành khách phải có ít nhất một tiếp viên, vì vậy những máy bay nhỏ có thể chỉ cần một người phục vụ, trong khi các mẫu A321 với mật độ ghế cao có thể cần tới 5 tiếp viên.
Tổ bay ít người đồng nghĩa mỗi tiếp viên phải đảm nhiệm nhiều phần việc hơn: phụ trách hàng chục hàng ghế, nhiều cửa thoát hiểm và trọn vẹn cả một quy trình phục vụ. Vì thế, sự ăn ý giữa các thành viên là yếu tố then chốt. Tiếp viên ở khoang trước, giữa và sau thường xuyên hỗ trợ lẫn nhau, nhất là khi phục vụ hạng thương gia.
Ở chiều ngược lại, máy bay thân rộng có thể cần từ 6 đến hơn 20 tiếp viên, tùy loại máy bay và độ dài đường bay. Với những chuyến A380 đường dài của Emirates, con số này có thể lên tới 24 tiếp viên cùng đội ngũ hỗ trợ cabin.
Chính vì vậy, tổ bay được tổ chức theo cấu trúc phân cấp rõ ràng. Tiếp viên trưởng hoặc quản lý dịch vụ chịu trách nhiệm điều phối toàn bộ khoang hành khách, bên dưới là các tiếp viên phụ trách từng khu vực, từ hạng nhất đến phổ thông. Nhiều tiếp viên ví công việc trên máy bay thân rộng giống như vận hành một “doanh nghiệp thu nhỏ”, hơn là làm việc trong một nhóm thân quen. Thậm chí, sau chuyến bay kéo dài hơn chục tiếng, có người gần như chưa từng trò chuyện với đồng nghiệp ở khoang hay tầng khác.
Sự phân công chuyên biệt giúp chất lượng dịch vụ được nâng cao, nhưng cũng đòi hỏi thể lực và sự bền bỉ lớn. Nếu làm việc trên máy bay thân hẹp giống như một cuộc chạy nước rút, thì thân rộng lại là một cuộc marathon thực thụ: chỉ riêng một lượt phục vụ bữa ăn cũng có thể kéo dài hàng giờ, giữa hàng trăm hành khách ở độ cao hơn 10.000 mét.
Cùng một sứ mệnh
Với hành khách, dịch vụ hay cấu trúc khoang thường là những điểm dễ nhận ra nhất khi so sánh máy bay thân hẹp và thân rộng. Nhưng với tiếp viên hàng không, thước đo quan trọng nhất lại luôn là an toàn. Trên máy bay thân hẹp, khoang cabin nhỏ, số lượng cửa thoát hiểm hạn chế buộc mỗi tiếp viên phải bao quát gần như toàn bộ không gian trong tình huống khẩn cấp. Tổ bay càng ít người, trách nhiệm đặt lên vai từng cá nhân càng nặng nề.
Ở chiều ngược lại, máy bay thân rộng hiện đại vận hành theo nguyên lý “phân tán chỉ huy”. Mỗi tiếp viên được giao một nhiệm vụ rõ ràng: người trực tiếp xử lý cửa thoát hiểm, người điều tiết dòng hành khách tại các điểm dễ ùn ứ, người hỗ trợ ở khu vực bếp và khoang phụ trợ. Cùng với đó, hệ thống trang thiết bị an toàn trên máy bay thân rộng cũng đa dạng và phức tạp hơn, đòi hỏi tiếp viên phải trải qua đào tạo chuyên sâu theo từng dòng máy bay để có thể phối hợp nhịp nhàng trong mọi tình huống.
Theo cựu tiếp viên kiêm biên tập viên của Simple Flying, Jennifer Pierce chia sẻ khi làm việc trên máy bay thân rộng, tinh thần phối hợp giữa các tiếp viên trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Bà cho rằng, việc thực hành Quản lý Nguồn lực Phi hành đoàn (CRM - Crew Resource Management) không đơn thuần là một kỹ năng nghiệp vụ, mà là yêu cầu bắt buộc, nhất là trong bối cảnh các tiếp viên làm việc rải rác ở nhiều khu vực, cách xa nhau trong khoang cabin rộng lớn.
Sau tất cả, dù làm việc trên máy bay thân hẹp hay thân rộng, điểm chung lớn nhất vẫn là an toàn luôn được đặt lên hàng đầu. Khi các hãng hàng không có xu hướng mở rộng tầm bay cho máy bay thân hẹp và tăng tần suất khai thác máy bay thân rộng, ranh giới giữa hai loại hình này cũng dần được rút ngắn. Thế nhưng, ở bất kỳ hành trình nào, tiếp viên hàng không vẫn luôn là những người âm thầm thích nghi, giữ vững nhịp vận hành để mỗi chuyến bay cất cánh và hạ cánh trong sự an toàn, trọn vẹn.
Tại Việt Nam, Hãng hàng không Quốc gia Vietnam Airlines hiện đang khai thác 102 tàu bay các loại, trong đó có 31 tàu thân rộng (14 Airbus A350-900 và 17 Boeing 787), 65 tàu thân hẹp (A320, A321) và 6 ATR-72. Đội tàu bay thân rộng hiện được coi là nòng cốt trong chiến lược khai thác các đường bay quốc tế dài của hãng.
Tại đại hội đồng cổ đông thường niên 2025 diễn ra vào 25/6/2025, ông Đặng Ngọc Hòa, Chủ tịch HĐQT Vietnam Airlines, cho biết hãng đã ký hợp đồng mua 50 máy bay thân hẹp. Đến năm 2030 Vietnam Airlines sẽ nhận 14 máy bay, trong hai năm 2031, 2032 mỗi năm sẽ nhận 18 máy bay.
Ngoài ra, để bổ sung thêm số lượng máy bay thân rộng, đại diện Vietnam Airlines cũng có kế hoạch thuê, mua mới trước năm 2030. Theo kế hoạch phát triển đến năm 2035, Vietnam Airlines cần ít nhất 50 máy bay thân rộng. Trong đó có 20 chiếc thay thế những chiếc hết hợp đồng thuê và 30 chiếc để mở rộng các đường bay quốc tế.