Có khả năng 179 khách của hãng Jeju Air đã bị chết oan

Vụ tai nạn không chỉ là một thảm họa hàng không nghiêm trọng, mà còn phơi bày các khoảng trống đáng lo ngại trong chính sách an toàn sân bay và cơ chế giám sát thực thi tại Hàn Quốc.

Tai nạn có thể tránh được

Mới đây, Bộ Đất đai, Cơ sở hạ tầng và Giao thông Hàn Quốc lần đầu tiên thừa nhận một sai sót nghiêm trọng liên quan đến vụ tai nạn thảm khốc của Jeju Air tại Sân bay Quốc tế Muan hồi tháng 12/2024, khiến 179 trong tổng số 181 hành khách thiệt mạng.

Theo kết quả mô phỏng do Chính phủ Hàn Quốc thực hiện, toàn bộ hành khách trên chuyến bay nhiều khả năng đã có thể sống sót, nếu các điều kiện an toàn được tuân thủ đúng quy định. Trong kịch bản mô phỏng, chiếc máy bay Boeing 737 thực hiện hạ cánh bằng bụng do hệ thống càng hạ cánh đã bị tê liệt sau cú va chạm với chim trước đó.

Phân tích cho thấy máy bay có thể trượt dọc đường băng với khoảng cách lên tới 630m và dừng lại an toàn nếu không va phải vật cản cứng.

Yếu tố then chốt dẫn đến thảm kịch là việc máy bay va chạm với mô đất bê tông nâng đỡ hệ thống localizer (đài chỉ hướng hạ cánh) – một thành phần của Hệ thống trợ giúp hạ cánh chính xác bằng thiết bị (ILS).

Các phân tích kỹ thuật cho thấy, trong điều kiện bề mặt tiếp đất bằng phẳng hoặc nếu localizer được thiết kế theo chuẩn “dễ vỡ khi va chạm” (frangible), độ hư hại của máy bay sẽ ở mức hạn chế và không dẫn tới cháy nổ nghiêm trọng.

Tiêu chuẩn an toàn tồn tại trên giấy

Điều đáng chú ý là các tiêu chuẩn về an toàn công trình dẫn đường sân bay tại Hàn Quốc không phải mới. Theo các quy định ban hành năm 2003 và có hiệu lực từ năm 2010, mọi thiết bị dẫn đường trong phạm vi 240m tính từ cuối đường băng phải được thiết kế để dễ vỡ khi va chạm và thi công ở độ cao thấp nhất có thể.

Mặc dù hệ thống localizer tại Muan đã được nâng cấp vào năm 2020, nhưng nó vẫn được đặt trên một mô đất bê tông, bất chấp yêu cầu của dự án về việc rà soát các biện pháp bảo đảm tính dễ vỡ.

Việc Bộ Đất đai, Cơ sở hạ tầng và Giao thông Hàn Quốc ban đầu khẳng định công trình này “hợp quy”, dựa trên lập luận về khoảng cách tối thiểu 150m, cho thấy sự thiếu nhất quán trong cách diễn giải và áp dụng quy định. Chỉ đến khi kết quả mô phỏng được công bố, cơ quan quản lý mới thừa nhận việc lắp đặt localizer không đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn an toàn sân bay.

Rà soát khẩn cấp toàn ngành hàng không

Trước đó, trong một động thái khẩn cấp ngay sau vụ tai nạn, Chính phủ Hàn Quốc đã yêu cầu kiểm tra toàn bộ 101 máy bay Boeing 737-800 đang khai thác trong nước, đồng thời rà soát các thiết bị dẫn đường tại tất cả các sân bay nội địa.

Trọng tâm kiểm tra là việc tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn nội địa và quốc tế, đặc biệt liên quan đến vị trí lắp đặt và việc sử dụng kết cấu bê tông để đỡ hệ thống localizer – một thiết kế đã tồn tại hơn 20 năm nhưng nay đang đặt dấu hỏi lớn về độ an toàn.

Từ góc độ chính sách, vụ việc đặt ra câu hỏi về cơ chế giám sát và trách nhiệm của các cơ quan quản lý khi nâng cấp hạ tầng hàng không. Việc các yêu cầu về tính dễ vỡ được đưa vào hồ sơ dự án nhưng không được thực thi trên thực tế phản ánh lỗ hổng trong kiểm tra, nghiệm thu và đánh giá rủi ro vận hành.

Bồi thường hàng tỷ USD nhưng vẫn còn tranh chấp pháp lý

Song song với quá trình điều tra kỹ thuật, vấn đề bồi thường và trách nhiệm pháp lý đang trở thành tâm điểm tranh luận sau vụ tai nạn Jeju Air tại sân bay Muan.

Theo Công ước Montréal, Jeju Air và các hãng bảo hiểm liên quan có nghĩa vụ bồi thường bắt buộc cho thân nhân nạn nhân, với mức chi trả cơ bản lên tới hàng trăm nghìn USD mỗi trường hợp.

Ngoài ra, Jeju Air tuyên bố sẽ trả 30 triệu won (gần 536 triệu VNĐ) cho thân nhân nạn nhân như tiền an ủi và chi phí tang lễ ngoài khoản bồi thường bắt buộc.

Chính phủ Hàn Quốc cũng hỗ trợ thêm 3 triệu won (khoảng 53,6 triệu VNĐ) cho mỗi gia đình nạn nhân. Tổng giá trị bảo hiểm trách nhiệm của chuyến bay được ước tính lên tới khoảng 1 tỷ USD.

Tuy nhiên, nhiều gia đình nạn nhân cho rằng các khoản bồi thường này không phản ánh đầy đủ mức độ trách nhiệm nếu các sai phạm về hạ tầng và giám sát an toàn được xác nhận. Trên cơ sở đó, các động thái pháp lý đã được khởi động theo nhiều hướng.

Trên bình diện quốc tế, một số gia đình đã đệ đơn kiện Boeing tại Mỹ, với cáo buộc liên quan đến thiết kế và khả năng chịu va chạm của máy bay.

Trong khi đó tại Hàn Quốc, đại diện thân nhân nạn nhân cũng tiến hành khởi kiện các quan chức quản lý hàng không, cho rằng cơ quan chức năng đã không thực thi đầy đủ các tiêu chuẩn an toàn sân bay, đặc biệt trong việc lắp đặt hệ thống localizer.

Hệ lụy dài hạn

Diễn biến cho thấy vụ Jeju Air không còn là một tai nạn đơn lẻ, mà đang mở rộng thành vấn đề trách nhiệm đa tầng, bao gồm hãng hàng không, nhà sản xuất và cơ quan quản lý nhà nước.

Bên cạnh đó, khung pháp lý hiện hành cũng bộc lộ hạn chế khi các công trình dẫn đường hàng không chưa được bao quát đầy đủ trong Luật Trừng phạt Tai nạn Nghiêm trọng, gây khó khăn cho việc truy cứu trách nhiệm pháp lý.

Các kết luận cuối cùng sẽ có ý nghĩa quan trọng và tác động lâu dài tới cơ chế bồi thường, cũng như tái định hình tiêu chuẩn thiết kế và giám sát hạ tầng sân bay trong tương lai.

Trong bối cảnh đó, vụ Jeju Air không chỉ là thảm kịch của một chuyến bay, mà là lời cảnh báo trực diện về cái giá phải trả khi các tiêu chuẩn an toàn không được thực thi đầy đủ trong thực tế vận hành.

Đường Băng