Trung Quốc tăng tốc phát triển tiêm kích thế hệ thứ sáu, thách thức Mỹ

Theo báo cáo của Bộ Quốc phòng Mỹ công bố tháng 12/2025, Trung Quốc đang tăng tốc phát triển hai dòng máy bay chiến đấu tiên tiến được cộng đồng quân sự quốc tế tạm gọi là J-36 và J-50.

Đây được xem là những dự án phản ánh tham vọng giành ưu thế trên không trong tương lai của Bắc Kinh, đồng thời mở ra khả năng Trung Quốc trở thành một trong những quốc gia đầu tiên thử nghiệm tiêm kích thế hệ thứ sáu.

Trong những năm gần đây, cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc quân sự đã chuyển mạnh sang lĩnh vực hàng không chiến đấu thế hệ mới. Nếu như thế hệ thứ năm, tiêu biểu là F-35 của Mỹ hay J-20 của Trung Quốc, tập trung vào tàng hình và khả năng tác chiến đa nhiệm, thì tiêm kích thế hệ thứ sáu còn vượt xa hơn. Chúng không chỉ là máy bay đơn thuần mà là một nền tảng tác chiến nằm trong hệ sinh thái chiến tranh mạng lưới hóa, kết nối với vô số cảm biến, vũ khí và phương tiện không người lái.

Báo cáo của Mỹ nhấn mạnh Trung Quốc hiện không còn đứng ở giai đoạn ý tưởng hay thiết kế sơ bộ. Các chương trình được cho là J-36 và J-50 đã bước sang giai đoạn thử nghiệm bay, có sự hậu thuẫn trực tiếp từ những tập đoàn công nghiệp hàng không hàng đầu nước này.

Dự kiến, hai nền tảng chiến đấu mới có thể đạt khả năng tác chiến ban đầu vào giữa thập niên 2030, trùng khớp với mốc thời gian mà Không quân Mỹ đặt ra cho chương trình NGAD và Hải quân Mỹ với F/A-XX.

J-36 – ứng viên thống trị bầu trời tầm xa

J-36 được đánh giá là mẫu tiêm kích chủ lực sẽ đảm nhiệm vai trò chiếm ưu thế trên không và tác chiến tầm xa cho Không quân Trung Quốc trong tương lai. Nhiều phân tích cho rằng loại máy bay này có thể sẽ thay thế hoặc bổ sung cho J-20 trong các nhiệm vụ tác chiến chiến lược.

Điểm nổi bật nhất của J-36 là thiết kế thân liền cánh hoặc không đuôi, giúp giảm đáng kể diện tích phản xạ radar, tăng hiệu quả khí động học và cải thiện khả năng tàng hình trước các hệ thống trinh sát hiện đại. Kiểu dáng này cũng cho phép bố trí nhiều nhiên liệu hơn bên trong thân máy bay, yếu tố đặc biệt quan trọng khi tác chiến tại các khu vực rộng lớn như Thái Bình Dương.

Bên cạnh đó, J-36 được cho là sử dụng khoang vũ khí trong thân nhằm duy trì khả năng tàng hình ngay cả khi mang theo tên lửa hay bom dẫn đường. Tổng thể cấu trúc và khí động học đều hướng tới mục tiêu sống sót cao nhất trong môi trường phòng không dày đặc.

Một trong những điểm cách mạng của J-36 nằm ở khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và hợp nhất cảm biến ở mức độ sâu rộng. Thay vì chỉ đóng vai trò máy bay chiến đấu đơn lẻ, J-36 được kỳ vọng trở thành một “trạm chỉ huy bay”, thu thập, phân tích và chia sẻ dữ liệu tác chiến từ nhiều nguồn khác nhau rồi truyền lại cho toàn bộ lực lượng.

Trong các kịch bản chiến tranh tương lai, J-36 có thể dẫn dắt biên đội máy bay không người lái, chỉ huy tác chiến điện tử, hoặc điều phối các đòn tấn công tầm xa. Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt của Trung Quốc từ tư duy sử dụng các nền tảng độc lập sang xây dựng hệ thống tác chiến kết nối toàn diện.

J-50 – mũi nhọn sức mạnh trên biển của Hải quân Trung Quốc

Song song với J-36, Trung Quốc được cho là đang phát triển một dòng tiêm kích thế hệ thứ sáu dành cho tàu sân bay, mang tên J-50. Nếu J-36 là “chiến binh bầu trời lục địa”, thì J-50 được xem là “lá chắn thép” trên đại dương, phục vụ tham vọng vươn xa của Hải quân Trung Quốc.

Máy bay hoạt động trên tàu sân bay phải chịu những yêu cầu kỹ thuật khắc nghiệt hơn nhiều: cất cánh trên quãng đường ngắn, hạ cánh với lực tác động lớn, hoạt động trong không gian hạn chế và môi trường biển ăn mòn. Do vậy, J-50 nhiều khả năng sẽ được gia cố cấu trúc thân máy bay, trang bị càng đáp chắc chắn và có thể sử dụng cánh gấp để phù hợp khoang chứa trên tàu.

Cấu hình hai động cơ được nhắc đến nhiều trong các đánh giá, nhằm đảm bảo lực đẩy mạnh mẽ, độ ổn định cao và khả năng an toàn trong quá trình tác chiến trên biển – nơi sai sót nhỏ nhất cũng có thể dẫn tới thảm họa.

Nếu hoàn thiện đúng như định hướng, J-50 sẽ trở thành lực lượng nòng cốt trên các tàu sân bay Type 003 Fujian và những thế hệ tàu sân bay tiếp theo. Nhiệm vụ chính của nó sẽ bao gồm phòng không hạm đội, bảo vệ đội hình tác chiến xa bờ và triển khai sức mạnh quân sự đến những khu vực cách xa đất liền Trung Quốc.

Giống như J-36, J-50 cũng được thiết kế theo triết lý tác chiến có người lái kết hợp không người lái, cho phép nó phối hợp cùng máy bay tự động hoặc điều khiển từ xa trong môi trường hải quân phức tạp. Điều này giúp Hải quân Trung Quốc mở rộng đáng kể phạm vi, hiệu quả và chiều sâu tác chiến.

Bước ngoặt cho cán cân sức mạnh trên không toàn cầu

Tiến độ lộ rõ của Trung Quốc với những mẫu máy bay thử nghiệm cụ thể tạo nên sự đối lập đáng chú ý với chiến lược của Mỹ.
Các chương trình máy bay thế hệ thứ sáu của Mỹ như NGAD hay F/A-XX được xây dựng theo khái niệm “hệ sinh thái tác chiến”, nghĩa là không tập trung vào một mẫu máy bay duy nhất mà là một tổ hợp gồm máy bay có người lái, máy bay không người lái, cảm biến, vũ khí và nền tảng hỗ trợ.

Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng của cả hai đều giống nhau: kiểm soát bầu trời trong kỷ nguyên chiến tranh công nghệ cao, nơi dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, tàng hình và khả năng liên kết tác chiến quyết định chiến thắng.

Sự xuất hiện của J-36 và J-50, nếu đúng như những gì giới quan sát nhận định, có thể tạo ra bước ngoặt lớn đối với cán cân quân sự toàn cầu. Nó không chỉ thách thức ưu thế trên không vốn được Mỹ duy trì nhiều thập kỷ, mà còn đặt ra bài toán chiến lược mới cho các nước đồng minh và đối thủ tiềm tàng của Trung Quốc.

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ quân sự ngày càng gay gắt, việc Trung Quốc tăng tốc phát triển tiêm kích thế hệ thứ sáu cho thấy cuộc đua vũ trang không còn chỉ là vấn đề trang bị mà đã trở thành cuộc chiến của trí tuệ, công nghệ và tầm nhìn chiến lược.

Có thể còn nhiều năm nữa trước khi J-36 hay J-50 xuất hiện đầy đủ trên bầu trời, nhưng ngay lúc này, chúng đã góp phần định hình tương lai chiến tranh hiện đại, nơi bầu trời không chỉ là không gian tác chiến, mà là “chiến trường dữ liệu” đúng nghĩa của thế kỷ 21.

Yên Du