Trung Quốc gia tăng sức ép lên ngành hàng không Mỹ
Trước sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ Trung Quốc, Mỹ đang thúc đẩy cải cách quy trình chứng nhận máy bay nhằm rút ngắn thời gian đưa máy bay mới ra thị trường.
Trước sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ Trung Quốc, Mỹ đang thúc đẩy cải cách quy trình chứng nhận máy bay để sớm đưa ra thị trường.
Theo Reuters, Mỹ đang tìm cách đẩy nhanh quá trình phát triển và cấp chứng nhận cho máy bay thương mại mới sau nhiều năm các chương trình lớn bị trì hoãn, trong đó có Boeing 777X và Boeing 737 MAX 7.
Các quan chức Mỹ cho rằng hệ thống chứng nhận hiện nay có thể làm chậm quá trình đổi mới và đầu tư trong bối cảnh Trung Quốc đang mở rộng ngành công nghiệp máy bay thương mại, đặc biệt là việc Tập đoàn Máy bay Thương mại Trung Quốc (COMAC) từng bước xây dựng vị thế trên thị trường toàn cầu.
Bộ trưởng Giao thông Vận tải Mỹ, Sean Duffy đã kêu gọi một hệ thống chứng nhận máy bay nhanh hơn và hiệu quả hơn. Ông cho rằng quy trình hiện tại có thể mất quá nhiều thời gian, khiến các doanh nghiệp và nhà đầu tư e ngại rót vốn vào những công nghệ hàng không mới.
Mục tiêu của Washington là giúp các nhà sản xuất đưa máy bay và công nghệ mới ra thị trường nhanh hơn, những vẫn bảo đảm các yêu cầu an toàn hàng không.
Chứng nhận máy bay quá lâu
Trước khi một mẫu máy bay thương mại mới được phép chở hành khách, nhà sản xuất phải chứng minh máy bay đáp ứng hàng loạt yêu cầu kỹ thuật và an toàn nghiêm ngặt.
Quy trình này bao gồm thử nghiệm, phân tích kỹ thuật, lập hồ sơ và đánh giá theo các quy định do Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) giám sát.
Theo Reuters, việc chứng nhận một loại máy bay mới có thể mất 5 năm hoặc hơn. Với những chương trình ngày càng phức tạp, thời gian này có thể kéo dài đáng kể.
Boeing là một ví dụ. Mẫu Boeing 737 MAX 7 mất hơn 8 năm để được chứng nhận và cuối cùng được phê duyệt vào tháng 8/2026. Trong khi đó, chương trình Boeing 777X cũng chậm hơn 5 năm so với kế hoạch ban đầu.
Thời gian phát triển và chứng nhận kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến từng chương trình máy bay mà còn tạo ra sức ép tài chính lớn. Các nhà sản xuất phải đầu tư lượng vốn rất lớn trong nhiều năm trước khi máy bay mới có thể tạo ra doanh thu, trong khi nhà đầu tư phải đối mặt với sự không chắc chắn về thời điểm công nghệ được đưa ra thị trường.
Ông Duffy lo ngại điều này có thể khiến nguồn vốn tư nhân dành cho đổi mới hàng không suy giảm, đặc biệt nếu các doanh nghiệp phải chờ gần một thập kỷ để hoàn tất quá trình phê duyệt một chương trình máy bay mới.
COMAC tạo sức ép lên Boeing và hàng không Mỹ
Sự nổi lên của COMAC là một trong những lý do khiến vấn đề chứng nhận máy bay được Washington chú ý trở lại.
Trung Quốc đang đầu tư mạnh vào năng lực sản xuất máy bay thương mại trong nước và tìm cách mở rộng sự hiện diện trên thị trường máy bay chở khách toàn cầu với 2 mẫu máy bay là C909 và C919.
COMAC cho biết đến tháng 2/2026, tổng số máy bay được giao đã vượt 200 chiếc. C909 cũng đã bắt đầu được khai thác bởi một số hãng hàng không tại Đông Nam Á.
Tháng 1/2026, Cơ quan An toàn Hàng không Liên minh châu Âu (EASA) cho biết các phi công của cơ quan này đã thực hiện các chuyến bay kiểm định C919 tại Thượng Hải. Cùng với đó, nhà sản xuất máy bay Trung Quốc đang lên kế hoạch sản xuất thêm mẫu máy bay mới mang tên C929, hướng tới phân khúc máy bay tầm xa.
Theo nguồn tin của Fact Reigns, các nhà nghiên cứu Trung Quốc cũng đang phát triển một ý tưởng máy bay chở khách thế hệ mới với thiết kế “cánh bay” (blended wing body) khổng lồ, hướng tới khả năng vận chuyển hơn 800 hành khách và đạt tốc độ hành trình khoảng Mach 0,8.
Theo thiết kế sơ bộ được công bố, máy bay có sải cánh khoảng 85 m và chiều dài 43 m. Với cấu trúc cánh bay, phần thân và cánh không được tách biệt rõ ràng như trên máy bay thương mại truyền thống. Thay vào đó, toàn bộ cấu trúc được tích hợp thành một thân nâng lớn, qua đó được kỳ vọng cải thiện hiệu quả khí động học.
Với mục tiêu chở hơn 800 hành khách, mẫu máy bay này có sức chứa dự kiến vượt cấu hình chở khách phổ biến của Airbus A380, dòng máy bay thương mại lớn nhất từng được đưa vào khai thác, thường có khoảng 555 hành khách ở cấu hình nhiều hạng ghế.
Sự phát triển của COMAC tạo thêm một đối thủ cạnh tranh đối với các nhà sản xuất Mỹ và châu Âu vốn chi phối thị trường trong nhiều thập kỷ.
Sức ép không chỉ nằm ở số lượng máy bay được sản xuất mà còn liên quan đến tốc độ đổi mới công nghệ, khả năng thu hút đầu tư và năng lực đưa sản phẩm mới ra thị trường.
Các quan chức Mỹ lo ngại rằng nếu doanh nghiệp trong nước mất quá nhiều thời gian để phát triển và chứng nhận máy bay mới, lợi thế cạnh tranh có thể bị thu hẹp khi Trung Quốc tiếp tục nâng cao năng lực hàng không thương mại.
Một quy trình chứng nhận hiệu quả hơn, theo hướng Washington đang thúc đẩy, có thể giúp các nhà sản xuất Mỹ rút ngắn khoảng thời gian từ khi hoàn thành một công nghệ mới đến khi công nghệ đó được đưa vào khai thác thương mại.
FAA muốn giảm những điểm nghẽn
FAA đang tiến hành các thay đổi nhằm hiện đại hóa hệ thống chứng nhận máy bay. Tháng 6/2026, cơ quan này đề xuất một số cải cách nhằm giảm những vướng mắc thủ tục có thể làm chậm quá trình phê duyệt máy bay thương mại mới.
Một trong những nội dung được xem xét là giảm số trường hợp phải áp dụng miễn trừ, điều kiện đặc biệt hoặc đưa ra kết luận về “mức độ an toàn tương đương” trong quá trình chứng nhận.
Những cơ chế này được sử dụng khi các quy định hiện hành không hoàn toàn phù hợp với một thiết kế hoặc công nghệ máy bay mới. Khi máy bay ngày càng phức tạp, nhà sản xuất có thể thường xuyên gặp những trường hợp cần điều chỉnh hoặc bổ sung cách áp dụng các quy định hiện hành.
Giám đốc FAA, Bryan Bedford ủng hộ cải cách chứng nhận và cho biết cơ quan này đang phối hợp với ngành công nghiệp để tìm cách đơn giản hóa quy trình.
FAA cũng xem xét việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến hơn để nâng cao hiệu quả chứng nhận. Các công cụ kỹ thuật số và quy trình hiện đại có thể giúp giảm thời gian dành cho xử lý hồ sơ, phân tích dữ liệu và những thủ tục lặp lại.
Tăng tốc nhưng không đánh đổi an toàn
Điểm quan trọng trong kế hoạch cải cách của Mỹ là đẩy nhanh quy trình, nhưng không đồng nghĩa với hạ thấp tiêu chuẩn an toàn.
Ông Duffy nhấn mạnh tầm quan trọng của an toàn hàng không, đồng thời đặt câu hỏi liệu hệ thống quản lý có thể vận hành nhanh hơn hay không. Theo hướng này, thách thức đối với FAA là loại bỏ những sự chậm trễ không cần thiết nhưng vẫn duy trì việc kiểm tra nghiêm ngặt đối với máy bay mới.
Yêu cầu này đặc biệt đáng chú ý sau lịch sử của chương trình Boeing 737 MAX, khi quá trình phát triển, chứng nhận, giám sát và các vấn đề an toàn trở thành những yếu tố có mối liên hệ chặt chẽ.
Vì vậy, cách tiếp cận mà FAA đang xem xét tập trung vào thay đổi phương thức tiến hành chứng nhận, thay vì đơn thuần giảm các yêu cầu để máy bay được phê duyệt nhanh hơn.
Một hệ thống hiệu quả hơn cũng có thể giúp cơ quan quản lý xử lý tốt hơn những công nghệ ngày càng phức tạp trên máy bay hiện đại, với điều kiện FAA có đủ công cụ và chuyên môn để đánh giá chúng.
Không chỉ là câu chuyện của Boeing
Cải cách chứng nhận là một phần trong nỗ lực rộng hơn của Mỹ nhằm duy trì năng lực cạnh tranh của ngành hàng không vũ trụ.
Ông Duffy cũng kêu gọi tăng cường sự tham gia của khu vực tư nhân vào lĩnh vực không gian thương mại, khi cho rằng ngành này cần thêm cạnh tranh và nhiều doanh nghiệp phát triển công nghệ mới.
Nguyên tắc tương tự được áp dụng với hàng không thương mại: khuyến khích cạnh tranh và đầu tư có thể thúc đẩy nhiều doanh nghiệp tham gia phát triển máy bay và công nghệ mới.
Đối với các nhà sản xuất như Boeing, Airbus, Embraer và Bombardier, một hệ thống chứng nhận hiệu quả hơn có thể giúp giảm bớt sự bất định xoay quanh các chương trình máy bay mới.
Tuy nhiên, chứng nhận chỉ là một phần trong bài toán sản xuất. Các hãng còn phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nguồn nhân lực kỹ thuật cao, nhà sản xuất động cơ và hàng loạt doanh nghiệp hàng không vũ trụ chuyên biệt. Vì vậy, ngay cả khi quy trình chứng nhận được rút ngắn, những điểm nghẽn ở sản xuất, động cơ hoặc chuỗi cung ứng vẫn có thể hạn chế tốc độ chế tạo và giao máy bay.
Cuộc đua mới của ngành máy bay thương mại
Nỗ lực cải cách của Mỹ phản ánh một thay đổi lớn hơn trong ngành hàng không là năng lực cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào tốc độ biến nghiên cứu, công nghệ và vốn đầu tư thành sản phẩm thương mại.
Trong nhiều thập kỷ, các doanh nghiệp Mỹ giữ vai trò trung tâm trong ngành công nghiệp máy bay toàn cầu. Nhưng khi Trung Quốc xây dựng năng lực hàng không thương mại riêng, Washington đang tìm cách bảo đảm các thủ tục pháp lý không trở thành một điểm nghẽn đối với đổi mới.
Nếu FAA có thể hiện đại hóa quy trình chứng nhận mà vẫn duy trì giám sát an toàn nghiêm ngặt, những thay đổi này có thể giúp các nhà sản xuất rút ngắn thời gian phát triển và tạo thêm động lực đầu tư vào máy bay thế hệ mới.
Tuy nhiên, bài toán cốt lõi vẫn là tìm được sự cân bằng giữa tốc độ đổi mới và mức độ an toàn. Trong cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các nhà sản xuất Mỹ, châu Âu và Trung Quốc, cả hai yếu tố này đều có vai trò quyết định đối với năng lực phát triển ngành hàng không thương mại trong những năm tới.