SpaceX đưa Starship lên quỹ đạo lần đầu, mở đường cho kỷ nguyên Starlink V3

Cột mốc này đưa SpaceX tiến gần hơn tới mục tiêu biến Starship thành phương tiện phục vụ mạng lưới vệ tinh thế hệ mới, cùng các sứ mệnh Mặt Trăng và Sao Hỏa.

Starship lần đầu chạm quỹ đạo

Lúc 8h48 sáng EDT ngày 28/9 (12h48 GMT, 7h48 giờ địa phương Texas), tên lửa Starship rời bệ phóng tại Starbase, Nam Texas, bắt đầu chuyến bay thử nghiệm thứ 14 (Flight 14).

Đây là lần phóng thứ ba sử dụng phiên bản 3 của Starship, biến thể được SpaceX định hướng cho các nhiệm vụ triển khai vệ tinh cũng như các chuyến bay tới Mặt Trăng và Sao Hỏa.

Giai đoạn đầu của chuyến bay diễn ra tương đối thuận lợi. Tầng đẩy Super Heavy hoàn thành nhiệm vụ và quay trở lại Trái Đất, hạ cánh có kiểm soát xuống Vịnh Mexico khoảng 7 phút sau khi phóng.

Trong khi đó, tầng trên Ship tiếp tục tăng tốc hướng tới quỹ đạo. Tuy nhiên, chuyến bay xuất hiện diễn biến bất ngờ khi một trong sáu động cơ trên Ship gặp sự cố. Tình huống này từng khiến SpaceX cân nhắc dừng nỗ lực đưa Starship lên quỹ đạo.

Người phát ngôn SpaceX, Dan Huot thậm chí thông báo kế hoạch bị hủy, trước khi các nhà điều khiển quyết định tiếp tục nhiệm vụ. Khoảng 25 phút sau khi cất cánh, Ship kích hoạt một động cơ Raptor và lần đầu tiên đưa phương tiện vào quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO).

"Tàu Starship đã bay vào quỹ đạo", trung tâm điều khiển nhiệm vụ xác nhận, trong tiếng reo hò của các nhân viên SpaceX tại Starbase.

Sau đó, CEO Elon Musk tuyên bố trên nền tảng X: "Chuyến bay quỹ đạo đầu tiên của Starship đã thành công!".

Đây là cột mốc quan trọng bởi những chuyến bay trước đó của Starship chưa từng đạt được mục tiêu này và thực hiện một nhiệm vụ hữu ích trên quỹ đạo.

26 vệ tinh Starlink V3 được triển khai

Không chỉ đạt quỹ đạo, Flight 14 còn thực hiện nhiệm vụ quan trọng trong kế hoạch kinh doanh dài hạn của SpaceX là triển khai các vệ tinh Starlink V3 thế hệ mới.

Ship mang theo 26 vệ tinh Starlink V3 và bắt đầu triển khai từ khoảng T+34 phút. Toàn bộ quá trình kéo dài khoảng 30 phút.

Ba trong số 26 vệ tinh được trang bị camera để quan sát và quét bề mặt Ship, cung cấp dữ liệu cho các kỹ sư SpaceX đánh giá khả năng cải thiện hệ thống tấm chắn nhiệt.

Các vệ tinh Starlink V3 có khối lượng khoảng 2.000 kg, gần gấp đôi thế hệ trước và được thiết kế để tận dụng sức nâng lớn của Starship. Đây cũng là lý do các vệ tinh này không phù hợp với Falcon 9, loại tên lửa đã đưa phần lớn chòm sao Starlink hiện tại lên quỹ đạo.

Theo SpaceX, Starlink V3 được thiết kế để đạt tốc độ tải xuống 1 Tbps và tải lên 160 Gbps, lần lượt cao hơn khoảng 10 lần và 22 lần so với Starlink V2.

"Vệ tinh Starlink V3 được thiết kế để hỗ trợ tốc độ tải xuống 1 Tbps [terabyte mỗi giây] và tốc độ tải lên 160 Gbps [gigabyte mỗi giây]. Đó là sự cải thiện gấp khoảng 10 lần về tốc độ tải xuống và gấp khoảng 22 lần về tốc độ tải lên so với vệ tinh Starlink V2", đại diện SpaceX viết trong phần mô tả công nghệ.

SpaceX cho biết thêm: "Các ăng-ten của vệ tinh V3 hỗ trợ cả 2.048 chùm tia đường xuống và đường lên". Trong khi đó, mảng pha của Starlink V2 chỉ hỗ trợ 192 chùm tia đường xuống và 144 chùm tia đường lên.

Nhờ những cải tiến này, SpaceX tuyên bố: "chúng tôi sẽ có thể nâng công suất gấp khoảng 20 lần cho mỗi lần phóng Starship vào chòm sao so với việc phóng các vệ tinh V2 bằng tên lửa Falcon 9". Flight 14 vì vậy đánh dấu bước khởi đầu thực tế cho việc xây dựng chòm sao Starlink V3.

SpaceX hiện vận hành hơn 11.000 vệ tinh Starlink trên LEO, nhưng quy mô của mạng lưới V3 được định hướng lớn hơn đáng kể. Theo Elon Musk, chòm sao Starlink V3 cuối cùng có thể đạt khoảng 100.000 vệ tinh.

Starship được cho là có khả năng mang khoảng 60 vệ tinh V3 mỗi chuyến bay, đồng nghĩa riêng mục tiêu 100.000 vệ tinh đã đòi hỏi gần 1.700 lần phóng. Con số thực tế còn có thể lớn hơn do các vệ tinh Starlink có tuổi thọ hoạt động khoảng 5 năm và cần được thay thế định kỳ.

Sau khi triển khai Starlink, Ship tiếp tục bay quanh Trái Đất nhưng thời gian nhiệm vụ được rút ngắn so với kế hoạch ban đầu. SpaceX ban đầu dự kiến phương tiện thực hiện khoảng sáu vòng quỹ đạo trước khi hạ xuống vùng biển ngoài khơi Chile sau khoảng 9 giờ 50 phút.

Cuối cùng, các nhà điều khiển quyết định kết thúc nhiệm vụ sớm hơn gần 7 giờ. Ship bắt đầu tái nhập khí quyển khoảng 2 giờ 40 phút sau khi phóng và hạ xuống vùng biển Bắc Thái Bình Dương sau khoảng 3 giờ 8 phút.

Phương tiện tiếp đất an toàn trên mặt biển, nhưng sau đó bị lật và phát nổ khi va vào sóng, khép lại chuyến bay với một kết thúc đầy kịch tính.

Starship hướng tới những nhiệm vụ lớn hơn

Theo thông số kỹ thuật của SpaceX, Starship cao 407 feet (124 m) và có khả năng vận chuyển hơn 110 tấn hàng hóa lên quỹ đạo Trái Đất. Cả Super Heavy và Ship đều được thiết kế để tái sử dụng hoàn toàn và nhanh chóng.

Khả năng này là nền tảng cho tham vọng của SpaceX trong việc giảm mạnh chi phí phóng và tăng tần suất hoạt động. Elon Musk nhiều lần nhấn mạnh tiềm năng sử dụng Starship cho các nhiệm vụ đưa con người tới Sao Hỏa và xây dựng cơ sở định cư ngoài Trái Đất.

NASA cũng đặt Starship vào vị trí quan trọng trong chương trình Artemis. Cơ quan này đã lựa chọn Starship làm một trong những phương tiện đổ bộ có người lái cho chương trình hướng tới việc đưa con người trở lại Mặt Trăng và xây dựng hiện diện lâu dài gần cực nam của Mặt Trăng.

Theo kế hoạch của SpaceX, Starship có thể tham gia Artemis III vào khoảng giữa năm 2027 và các nhiệm vụ tiếp theo. Tuy nhiên, NASA cũng đã lựa chọn Blue Origin phát triển phương tiện đổ bộ có người lái, trong khi cấu hình phương tiện cụ thể cho từng nhiệm vụ tương lai vẫn có thể thay đổi.

Những bài toán lớn vẫn còn phía trước

Thành công của Flight 14 chưa đồng nghĩa Starship đã sẵn sàng cho khai thác thương mại thường xuyên. Một trong những mục tiêu quan trọng nhất của SpaceX là thu hồi cả Super Heavy và Ship bằng hệ thống cánh tay "đũa" trên tháp phóng để có thể tái sử dụng nhanh chóng.

SpaceX đã thực hiện thành công việc dùng tháp phóng bắt Super Heavy trong ba chuyến bay thử nghiệm, nhưng chưa hoàn tất quy trình tương tự với Ship.

Một thách thức lớn khác là tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo. Các sứ mệnh đưa Starship tới Mặt Trăng hoặc Sao Hỏa sẽ cần nhiều lần phóng các tàu tiếp nhiên liệu để nạp nhiên liệu cho phương tiện trên quỹ đạo Trái Đất. SpaceX vẫn chưa chứng minh đầy đủ năng lực này trong một nhiệm vụ thực tế.

Starship cũng cần được trang bị hệ thống hỗ trợ sự sống và trải qua thêm nhiều chuyến bay thử nghiệm trước khi có thể chở phi hành gia. SpaceX có kinh nghiệm đáng kể với Crew Dragon, với 20 chuyến bay đưa phi hành gia vào không gian, nhưng Starship là một phương tiện có quy mô và yêu cầu kỹ thuật hoàn toàn khác.

Tham vọng của SpaceX vì thế không chỉ dừng ở Starlink. Musk từng đặt mục tiêu phóng Starship tới 10.000 lần mỗi năm vào năm 2030, nhờ khả năng tái sử dụng nhanh chóng. Để so sánh, Falcon 9 thực hiện 165 chuyến bay trong năm 2025, mức kỷ lục của SpaceX.

SpaceX thậm chí còn lên kế hoạch sử dụng Starship cho một chòm sao hạ tầng AI trên quỹ đạo, với ý tưởng triển khai tới một triệu trung tâm dữ liệu "Starmind".

Flight 14 mới chỉ là bước đầu, nhưng việc Starship lần đầu đạt quỹ đạo và đưa 26 vệ tinh Starlink V3 vào hoạt động đã cho thấy phương tiện này bắt đầu chuyển từ giai đoạn thử nghiệm thuần túy sang thực hiện những nhiệm vụ có giá trị khai thác thực tế. Nhưng con đường tới khai thác thường xuyên, các chuyến bay có người lái và các sứ mệnh Mặt Trăng, Sao Hỏa vẫn còn nhiều bài toán kỹ thuật phải giải quyết.

Trung Kiên