4 vụ phóng trong 44 giờ, Trung Quốc tăng tốc cuộc đua vệ tinh
Trung Quốc đã thực hiện 4 vụ phóng tên lửa đưa vệ tinh vào quỹ đạo trong khoảng 44 giờ, sử dụng cả tên lửa nhà nước và phương tiện phóng thương mại.
Chuỗi phóng diễn ra từ ngày 15 đến 17/9, với các tên lửa Zhuque-2E (Chu Tước-2E) của LandSpace, Gravity-1 (Dẫn Lực-1) của Orienspace, Trường Chinh 12 và Kuaizhou-11 (Khoái Châu-11).
Những sứ mệnh này được thực hiện từ ba địa điểm, gồm cơ sở phóng ở tây bắc Trung Quốc, đảo Hải Nam và một bệ phóng trên biển ngoài khơi bờ biển phía đông.
Đáng chú ý, hai trong số bốn sứ mệnh mang theo vệ tinh cho Qianfan (Thiên Phàn) và SatNet - hai mạng lưới internet vệ tinh quỹ đạo Trái đất tầm thấp đang được Trung Quốc triển khai. Theo các kế hoạch, Qianfan dự kiến có khoảng 15.000 vệ tinh, trong khi SatNet hướng tới khoảng 13.000 vệ tinh.
Quy mô này đặt ra yêu cầu rất lớn về năng lực sản xuất vệ tinh và đặc biệt là khả năng phóng với tần suất cao.
Chuỗi 4 vụ phóng liên tiếp cho thấy Trung Quốc đang xây dựng một hệ sinh thái phóng đa dạng hơn, thay vì phụ thuộc vào một dòng tên lửa hoặc một địa điểm duy nhất.
LandSpace mở màn với 10 vệ tinh Qianfan
Chuỗi hoạt động bắt đầu lúc 14h26 ngày 15/9 giờ Bắc Kinh, khi công ty LandSpace phóng tên lửa Zhuque-2E Y7 từ Khu thí điểm Đổi mới Không gian Thương mại Đông Phong ở Tửu Tuyền, tây bắc Trung Quốc.
Tên lửa sử dụng methane lỏng và oxy lỏng làm nhiên liệu, mang theo 10 vệ tinh Qianfan thuộc nhóm quỹ đạo cực số 19. Các vệ tinh được đưa vào quỹ đạo dự kiến thành công.
Đây là chuyến bay thứ chín của dòng Zhuque-2 và là lần đầu tiên tên lửa này được sử dụng để triển khai một chòm sao vệ tinh internet quy mô lớn.
LandSpace đang hướng tới việc đưa Zhuque-2E vào khai thác thương mại thường xuyên, đồng thời phát triển tên lửa tái sử dụng Zhuque-3 có kích thước lớn hơn.
Vụ phóng cũng cho thấy vai trò ngày càng tăng của các doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc trong lĩnh vực triển khai vệ tinh. Trước đây, Trung Quốc phụ thuộc đáng kể vào dòng tên lửa Trường Chinh do các tập đoàn nhà nước phát triển để thực hiện các sứ mệnh vệ tinh lớn.
Việc Zhuque-2E đảm nhận một đợt phóng Qianfan cho thấy các công ty thương mại đang bắt đầu tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng những chòm sao vệ tinh quy mô lớn.
Gravity-1 đưa vệ tinh Qianfan lên từ biển
Vụ phóng thứ hai diễn ra lúc 6h ngày 16/9 (giờ Bắc Kinh), Orienspace phóng tên lửa Gravity-1 Y3 từ một bệ phóng di động ngoài khơi bờ biển Thượng Hải. Tên lửa nhiên liệu rắn mang theo 8 vệ tinh Qianfan và một vệ tinh thử nghiệm công nghệ EUHT (Enhanced Ultra High Throughput).
Theo truyền thông Trung Quốc, cả 9 vệ tinh đều đi vào quỹ đạo dự kiến. Sứ mệnh đưa hơn 3 tấn hàng hóa lên quỹ đạo cách Trái đất khoảng 800 km, được giới chức Trung Quốc mô tả là một kỷ lục về khối lượng hàng hóa và độ cao quỹ đạo đối với một vụ phóng từ biển của nước này.
Gravity-1 cung cấp thêm một phương án triển khai vệ tinh quy mô lớn, giúp Trung Quốc giảm sự phụ thuộc vào các cơ sở phóng trên đất liền.
Cách tiếp cận này cũng cho thấy sự đa dạng trong năng lực phóng thương mại, khi Gravity-1 sử dụng nhiên liệu rắn và được phóng từ biển, trong khi Zhuque-2E sử dụng nhiên liệu methane lỏng và được phóng từ mặt đất.
Hai vụ phóng thương mại liên tiếp cho thấy ngành công nghiệp tên lửa tư nhân Trung Quốc đang chuyển dần từ các chuyến bay thử nghiệm và tải trọng nhỏ sang những nhiệm vụ có quy mô phù hợp với nhu cầu triển khai các chòm sao vệ tinh lớn.
Trường Chinh 12 bổ sung vệ tinh cho SatNet
Đến sáng 17/9, ngành công nghiệp vũ trụ nhà nước Trung Quốc tiếp tục tham gia chuỗi phóng.
Lúc 8h32 giờ Bắc Kinh, tên lửa Trường Chinh 12 cất cánh từ Bãi phóng tàu vũ trụ thương mại Hải Nam, mang theo 9 vệ tinh cho SatNet - mạng internet vệ tinh quỹ đạo Trái đất tầm thấp do nhà nước Trung Quốc hậu thuẫn. Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC) cho biết các vệ tinh đã đi vào quỹ đạo dự kiến.
Đây là lần phóng thứ 667 của dòng tên lửa Trường Chinh. Trong đó, Trường Chinh 12 là một trong những tên lửa mới nhất của Trung Quốc, dài khoảng 62 m, đường kính 4 m và được thiết kế để đưa ít nhất 6 tấn hàng hóa lên quỹ đạo đồng bộ Mặt trời ở độ cao khoảng 700 km.
Thiết kế cho phép Trường Chinh 12 sử dụng nhiều loại vỏ bảo vệ tải trọng, phục vụ cả các sứ mệnh vệ tinh đơn lẻ và phóng nhiều vệ tinh cùng lúc. Điều này giúp tên lửa phù hợp với nhu cầu triển khai các chòm sao vệ tinh số lượng lớn.
Vụ phóng cũng cho thấy dù các công ty thương mại ngày càng đóng vai trò quan trọng, lực lượng không gian nhà nước vẫn giữ vị trí trung tâm trong việc triển khai hàng loạt vệ tinh của Trung Quốc.
Kuaizhou-11 khép lại chuỗi 4 vụ phóng
Chỉ hơn 2 giờ sau vụ Trường Chinh 12, Trung Quốc tiếp tục phóng tên lửa Kuaizhou-11 Y3 từ Trung tâm Phóng Vệ tinh Tửu Tuyền (Jiuquan Satellite Launch Centre).
Cất cánh lúc 10h40 ngày 17/9 giờ Bắc Kinh, Kuaizhou-11 mang theo hai vệ tinh thương mại Tianyi-51 và Tianyi-52. Theo Tân Hoa Xã, cả hai vệ tinh đều đi vào quỹ đạo dự kiến.
Khác với ba sứ mệnh trước, vụ phóng này không phục vụ Qianfan hay SatNet. Tianyi-51 và Tianyi-52 là các vệ tinh radar khẩu độ tổng hợp (SAR) thương mại, được thiết kế cho hoạt động quan sát Trái đất bằng kỹ thuật SAR giao thoa.
Kuaizhou-11 do ExPace vận hành, doanh nghiệp có liên hệ với Tập đoàn Công nghiệp và Khoa học Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASIC). Đây là chuyến bay thứ bảy của Kuaizhou-11 và là sứ mệnh thứ 40 của toàn bộ dòng tên lửa Kuaizhou.
Năng lực phóng trở thành yếu tố then chốt
Điểm đáng chú ý nhất của chuỗi hoạt động không chỉ nằm ở số lượng vụ phóng, mà còn ở sự kết hợp giữa doanh nghiệp thương mại và các tập đoàn nhà nước, tên lửa nhiên liệu lỏng và nhiên liệu rắn, cùng các địa điểm phóng trên đất liền và ngoài khơi.
Không tên lửa nào trong 4 sứ mệnh trên thực hiện thu hồi tầng đầu tiên. Tuy nhiên, Trung Quốc đang đồng thời phát triển các hệ thống phóng tái sử dụng nhằm tăng tần suất và giảm chi phí trong dài hạn. Trong đó, LandSpace phát triển Zhuque-3 với khả năng thu hồi và tái sử dụng tầng đầu tiên, trong khi CASC cùng một số nhà phát triển tên lửa khác cũng theo đuổi công nghệ tương tự.
Đây có thể trở thành yếu tố ngày càng quan trọng khi Qianfan và SatNet bước vào giai đoạn triển khai rộng hơn. Với kế hoạch tổng cộng khoảng 28.000 vệ tinh, Trung Quốc không chỉ cần năng lực sản xuất hàng loạt tàu vũ trụ mà còn phải có đủ tên lửa, bệ phóng và năng lực vận hành để đưa chúng lên quỹ đạo với tốc độ phù hợp.
Bốn vụ phóng trong chưa đầy hai ngày cho thấy Trung Quốc đang mở rộng năng lực đó theo nhiều hướng, kết hợp hệ thống phóng nhà nước với khu vực tư nhân và đa dạng hóa các địa điểm phóng. Đây là nền tảng quan trọng để nước này từng bước hiện thực hóa tham vọng xây dựng các mạng lưới vệ tinh quy mô hàng chục nghìn tàu vũ trụ trên quỹ đạo Trái đất tầm thấp.