Long Thành có thể nâng vị thế Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu
Sân bay Long Thành đang bước vào giai đoạn thi công nước rút để vận hành thử nghiệm từ cuối tháng 9 và khai thác thương mại dự kiến từ tháng 12/2026.
Bên cạnh mục tiêu hoàn thành dự án, công trình được kỳ vọng mở rộng vai trò của Việt Nam trong mạng lưới logistics và chuỗi cung ứng toàn cầu.
ACV chạy đua hoàn thiện các hạng mục trọng yếu
Theo kế hoạch, sân bay Long Thành sẽ bắt đầu vận hành thử nghiệm vào cuối tháng 9/2026, hướng tới khai thác thương mại từ tháng 12/2026. Để đáp ứng tiến độ, các nhà thầu đang huy động nguồn lực, tổ chức thi công xuyên suốt các ngày trong tuần và tập trung hoàn thiện những hạng mục có vai trò trực tiếp đối với khả năng vận hành sân bay.
Tại nhà ga hành khách, các đơn vị đang triển khai đồng thời phần xây dựng, hoàn thiện kiến trúc, lắp đặt thiết bị, đấu nối điện và thử nghiệm những hệ thống phục vụ khai thác như xử lý hành lý, thang cuốn và cầu ống lồng. Đối với hệ thống cung cấp nhiên liệu tàu bay, công tác thử nghiệm, tích hợp và vận hành thử cũng đang được thực hiện.
Theo Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), dự án thành phần 3, gồm các công trình hàng không thiết yếu của sân bay Long Thành, có 16 gói thầu xây lắp chính. Trong đó, 4 gói thầu đã hoàn thành, các gói còn lại đang được triển khai. Đến đầu tháng 9, giá trị thực hiện lũy kế đạt gần 80% giá trị hợp đồng, không bao gồm chi phí dự phòng.
Có 8 gói thầu đang được đẩy nhanh tiến độ, trong đó 5 gói đạt từ hơn 81% đến gần 100% giá trị hợp đồng. Các liên danh nhà thầu đang tập trung hoàn thiện phần việc còn lại, bảo đảm tiến độ của từng gói thầu và khả năng kết nối với các hạng mục liên quan.
Bốn gói thầu thuộc đường găng tiến độ
Theo ACV, sân bay Long Thành hiện có 4 gói thầu thuộc đường găng tiến độ, gồm nhà ga hành khách; giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật; nhà ga hàng hóa số 1 và các công trình phụ trợ; nhà để xe. Đây là những hạng mục được ưu tiên điều phối nguồn lực trong giai đoạn thi công nước rút.
Trong số đó, nhà ga hành khách có quy mô lớn và phạm vi công việc phức tạp nhất, bao gồm xây dựng, hoàn thiện và lắp đặt đồng bộ hệ thống kỹ thuật, thiết bị phục vụ khai thác. Giá trị thực hiện gói thầu hiện đạt hơn 77%, trong đó phần xây dựng và hoàn thiện gần 83%, hệ thống điện khoảng 94% và lắp đặt thiết bị nhà ga khoảng 71%.
Để đẩy nhanh tiến độ, ACV yêu cầu các nhà thầu bổ sung nhân lực, tăng cường điều phối giữa các hạng mục, tổ chức thi công theo từng khu vực và áp dụng các công cụ quản lý tiến độ.
Khu vực cánh Tây và khu vực trung tâm nhà ga được ưu tiên nguồn lực nhằm sớm đáp ứng điều kiện vận hành. Các phần việc hoàn thiện, sửa chữa tại những khu vực còn lại sẽ được triển khai theo kế hoạch, phù hợp với yêu cầu khai thác.
Đối với hệ thống giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật, giá trị thực hiện đạt hơn 76%. Nhà thầu đang hoàn thiện đường trục chính, đường cấp 3, cầu cạn, nhà trạm và các hạng mục kỹ thuật.
ACV yêu cầu kiện toàn bộ máy điều hành tại công trường, xây dựng tiến độ chi tiết cho khối lượng còn lại, tăng cường nhân lực, máy móc, tổ chức tăng ca và cập nhật tiến độ hằng ngày.
Gói thầu nhà ga hàng hóa số 1 và các công trình phụ trợ được khởi công tháng 3/2025, sau một số gói thầu khác tại dự án. Hiện nhà thầu đang thi công phần thân nhà ga, các công trình phụ trợ, hạ tầng kỹ thuật và lắp đặt thiết bị. Liên danh nhà thầu đã xây dựng kế hoạch bù tiến độ, đồng thời tăng cường nhân lực, máy móc và phối hợp với các nhà sản xuất, nhà cung cấp để bảo đảm kế hoạch giao hàng.
Các hệ thống phục vụ khai thác hàng hóa được tổ chức triển khai theo từng giai đoạn, phù hợp với yêu cầu đưa sân bay vào khai thác ban đầu.
Tại gói thầu nhà để xe, các đơn vị đang thi công kết cấu bê tông cốt thép, hoàn thiện kiến trúc, hệ thống cơ khí, điện, cấp thoát nước, phòng cháy chữa cháy và các hạng mục hạ tầng kết nối. Trọng tâm hiện nay là đẩy nhanh phần kết cấu và hoàn thiện, tăng cường nhân lực, đồng thời phối hợp với những gói thầu liên quan để bảo đảm mặt bằng và kết nối giao thông.
Thiếu nhân lực, áp lực mùa mưa và yêu cầu điều phối
Theo ông Vũ Phạm Nguyên An, Phó Tổng Giám đốc ACV, một đơn vị tư vấn nước ngoài từng tính toán thời gian xây dựng sân bay Long Thành cần ít nhất 45 tháng, trong khi ACV đặt mục tiêu hoàn thành trong 39 tháng.
Tuy nhiên, giai đoạn hoàn thiện đang đặt ra nhiều thách thức về nhân lực, điều kiện thi công và sự phối hợp giữa các nhà thầu.
Trao đổi về tình hình tại công trường với báo chí trong nước, ông An cho biết có ba vấn đề chính. Thứ nhất là nhân lực phục vụ công tác hoàn thiện, vốn đòi hỏi lao động có tay nghề để đáp ứng cả yêu cầu kỹ thuật, chất lượng và mỹ thuật. Toàn công trường cần khoảng 9.000 người nhưng hiện mới huy động được khoảng 7.400 người, thiếu khoảng 1.600 người.
Thứ hai, mùa mưa gây ảnh hưởng đến các hạng mục ngoài trời. Thứ ba, nhiều công việc được tập trung vào giai đoạn cuối, khiến nhiều đơn vị cùng có nhu cầu sử dụng mặt bằng thi công. Nếu công tác điều phối không chặt chẽ, hoạt động của nhà thầu này có thể ảnh hưởng đến nhà thầu khác.
Để xử lý tình trạng thiếu nhân lực trong giai đoạn tăng tốc, các nhà thầu đang tổ chức tăng ca buổi tối, làm việc cả thứ bảy và chủ nhật tại những vị trí đủ điều kiện triển khai. Khi một khu vực chưa có mặt bằng, nhân lực được điều chuyển sang hỗ trợ các khu vực khác đang cần.
ACV đã chỉ đạo Ban Quản lý dự án tăng cường điều phối trực tiếp giữa các đơn vị. Hiện có khoảng 12 liên danh tham gia các gói thầu, mỗi liên danh bao gồm nhiều nhà thầu, có nơi từ 3 đến khoảng 10 đơn vị. Vì vậy, công tác tổ chức thi công phải xác định rõ thứ tự công việc, thời điểm bàn giao mặt bằng và mức độ hoàn thành của từng hạng mục.
Về những phản ánh liên quan đến thanh toán, ông An cho biết các vướng mắc đang được tháo gỡ và ACV chưa bao giờ thiếu tiền thanh toán cho nhà thầu. Tuy nhiên, do sử dụng vốn của doanh nghiệp nhà nước, hồ sơ thanh toán phải bảo đảm đúng quy định, hợp lý và hợp pháp.
Không thể thử riêng lẻ rồi kết luận sân bay vận hành được
Với một dự án hàng không quy mô lớn, việc hoàn thành công trình xây dựng chưa đồng nghĩa sân bay đã sẵn sàng khai thác. Các hệ thống và bộ phận phải được thử nghiệm trong một quy trình vận hành hoàn chỉnh, từ hành khách vào nhà ga, làm thủ tục, qua các điểm kiểm soát đến khi lên máy bay.
Quá trình này cũng bao gồm việc tiếp nhận và vận chuyển hành lý, điều phối tàu bay vào vị trí đỗ, cung cấp dịch vụ mặt đất và bảo đảm sự phối hợp giữa các bộ phận trong điều kiện khai thác thực tế.
Theo ông Vũ Phạm Nguyên An, sân bay Long Thành là công trình đặc biệt lớn, tích hợp nhiều công nghệ mới và phức tạp. Trong quá trình vận hành thực tế, một số điểm có thể cần được hiệu chỉnh hoặc sắp xếp lại quy trình. Thực tế tại các siêu cảng hàng không cho thấy, sau khi đi vào vận hành, các đơn vị có thể cần từ 6 đến 9 tháng để điều chỉnh và hoàn thiện quy trình.
Hiện liên danh Incheon Airport, gồm đơn vị vận hành sân bay Incheon của Hàn Quốc và Công ty tư vấn PMI của Việt Nam, đang tư vấn công tác quản lý, khai thác Long Thành. Liên danh đã xây dựng khoảng 55 kịch bản chạy thử, trong đó ACV xác định khoảng 15-20 kịch bản cốt lõi phục vụ yêu cầu bay thương mại để bắt đầu chạy thử từ cuối tháng 9/2026.
Trước chuyến bay thương mại đầu tiên, các hạng mục cốt lõi gồm nhà ga, đường cất hạ cánh, sân đỗ, giao thông kết nối, hệ thống điện, nước, điều hòa, phòng cháy chữa cháy, công nghệ thông tin, xử lý hành lý và các hệ thống an toàn phải được hoàn thiện, kiểm tra và đáp ứng yêu cầu khai thác hàng không.
Ông An cho biết các hạng mục cần được ưu tiên gồm đường cất hạ cánh, sân đỗ tàu bay, quy trình hàng không và hệ thống phục vụ hành khách, hành lý, tàu bay. Đường cất hạ cánh dự kiến phục vụ bay hiệu chuẩn trong tháng 10. Cũng trong tháng này, ACV đặt mục tiêu lắp đặt hoàn chỉnh 64 nhánh cầu ống lồng tại 32 vị trí đỗ tàu bay tiếp giáp nhà ga.
Những phần việc cốt lõi phải được hoàn thiện, chạy thử và kiểm tra theo quy định trước khi khai thác thương mại. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý nhà nước, các hãng hàng không và đơn vị cung cấp dịch vụ cũng cần sẵn sàng tham gia vận hành.
Cơ hội nâng vị thế Việt Nam trong chuỗi cung ứng
Việc đưa sân bay Long Thành vào khai thác không chỉ liên quan đến năng lực vận chuyển hành khách và hàng hóa, mà còn được kỳ vọng tạo thêm động lực cho quá trình mở rộng vai trò của Việt Nam trong mạng lưới thương mại và logistics quốc tế.
Trao đổi với Tạp chí Hàng không, TS. Nguyễn Trí Hiếu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển Thị trường Tài chính và Bất động sản Toàn Cầu, cho rằng việc đưa Long Thành vào khai thác phục vụ vận chuyển hành khách và hàng hóa quốc tế có ý nghĩa chiến lược đối với Việt Nam.
Theo ông, dự án có thể góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong mạng lưới vận chuyển hàng hóa và hành khách toàn cầu, hướng tới khả năng trở thành một trung tâm trung chuyển quốc tế.
“Theo kế hoạch hiện nay, trong giai đoạn đầu, sân bay được dự trù phục vụ khoảng 25 triệu hành khách và 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Đây là quy mô đáng kể, tạo cơ sở để Long Thành từng bước tham gia sâu hơn vào mạng lưới trung chuyển hàng không khu vực và mở rộng kết nối quốc tế”, ông Hiếu cho biết.
Xét trên phương diện thương mại, một cửa ngõ hàng không quy mô lớn có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động vận chuyển, đồng thời mở rộng khả năng tham gia của Việt Nam vào các mạng lưới logistics và chuỗi giá trị xuyên biên giới.
TS. Nguyễn Trí Hiếu nhìn nhận Việt Nam hiện tham gia ngày càng sâu rộng vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nhưng vẫn tập trung đáng kể vào các khâu sản xuất và lắp ráp. Khi có một sân bay quốc tế quy mô lớn, Việt Nam có thêm cơ hội phát triển các hoạt động trung chuyển và cung cấp dịch vụ hỗ trợ, thay vì chỉ đảm nhiệm vai trò sản xuất.
Long Thành có tiềm năng kết nối Đông Bắc Á với Đông Nam Á, Trung Quốc với ASEAN, cũng như Hàn Quốc và Nhật Bản với các quốc gia Đông Nam Á. Xa hơn, sân bay có thể tham gia mạng lưới kết nối ASEAN với các thị trường quốc tế, trong đó có châu Âu và châu Mỹ.
Nếu trở thành một điểm kết nối trong dòng chảy thương mại giữa các quốc gia và khu vực, Việt Nam có thể mở rộng vai trò trong hệ thống logistics toàn cầu, từ hoạt động sản xuất hàng hóa sang các dịch vụ vận chuyển, phân phối và hỗ trợ thương mại quốc tế.
Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, tác động của Long Thành không chỉ giới hạn trong lĩnh vực hàng không mà còn liên quan đến cơ hội phát triển các ngành kinh tế và dịch vụ hỗ trợ.
Những lĩnh vực có thể hưởng lợi gồm sản xuất, logistics, kho vận, dịch vụ hậu cần, tài chính, bảo hiểm và nghiên cứu phát triển (R&D). Đây là những mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái thương mại và vận chuyển quốc tế.
Nếu được đầu tư và tổ chức phù hợp, sân bay Long Thành có thể góp phần thúc đẩy hình thành một trung tâm dịch vụ hàng không và logistics của khu vực Đông Nam Á, kết nối với thị trường toàn cầu. Điều này có ý nghĩa đối với quá trình nâng cao giá trị gia tăng của nền kinh tế Việt Nam.
Đặc biệt, sân bay không chỉ phục vụ vận chuyển hành khách mà còn có tiềm năng phát triển thành trung tâm hàng hóa hàng không (air cargo) quan trọng trong khu vực. Những nhóm hàng hóa như điện tử, chất bán dẫn, linh kiện, sản phẩm y tế, dược phẩm, thời trang, nông sản và các sản phẩm công nghệ cao đều có nhu cầu vận chuyển nhanh, ổn định và kết nối quốc tế.
Việc phát triển năng lực vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không có thể hỗ trợ doanh nghiệp rút ngắn thời gian giao nhận, tăng khả năng kết nối với các thị trường quốc tế và đáp ứng yêu cầu của những chuỗi cung ứng có tính nhạy cảm về thời gian.
Về dài hạn, TS. Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh Long Thành có thể tạo thêm điều kiện để Việt Nam mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng, từng bước chuyển từ vị trí tập trung vào sản xuất, lắp ráp sang một mắt xích đảm nhiệm nhiều chức năng hơn trong mạng lưới logistics toàn cầu.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng này, hiệu quả khai thác sân bay sẽ phụ thuộc vào khả năng kết nối hạ tầng giao thông, năng lực logistics, chất lượng dịch vụ, cơ chế phối hợp giữa các đơn vị và khả năng thu hút các hoạt động kinh tế hỗ trợ.
"Việc hoàn thành xây dựng và đưa sân bay vào vận hành là bước khởi đầu, trong khi phát huy vai trò trung chuyển quốc tế đòi hỏi quá trình đầu tư, tổ chức khai thác và phát triển hệ sinh thái dịch vụ trong dài hạn", chuyên gia này nhấn mạnh.