Đơn hàng 200 máy bay Boeing chờ cuộc gặp Donald Trump - Tập Cận Bình

Thị trường hàng không Trung Quốc từ lâu là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất đối với các nhà sản xuất máy bay lớn. Vì vậy, việc Boeing được nhắc lại trong một thỏa thuận quy mô ít nhất 200 máy bay với Trung Quốc không chỉ có ý nghĩa về doanh số mà còn phản ánh sự thay đổi trong quan hệ thương mại giữa hai nền kinh tế lớn.

Từ tuyên bố chính trị đến hợp đồng thương mại

Trong chuyến thăm Trung Quốc hồi tháng 5/2026, Bắc Kinh đồng ý mua ít nhất 200 máy bay Boeing. Bộ Thương mại Trung Quốc khi đó cho biết hàng không là lĩnh vực mà hai nước có thể tăng cường hợp tác theo hướng “cùng có lợi, đôi bên cùng thắng”.

Nhà Trắng gọi 200 máy bay là một “giao dịch mua ban đầu”, đồng thời cho biết quy mô cam kết có thể tăng lên tới 750 máy bay nếu đáp ứng một số điều kiện.

Nếu được thực hiện đầy đủ, đây sẽ là một trong những thương vụ máy bay lớn nhất giữa Boeing và Trung Quốc trong nhiều năm. Nhưng khác với một hợp đồng mua máy bay thông thường, thỏa thuận lần này chưa xác định rõ khách hàng cuối cùng, mẫu máy bay và lịch giao hàng.

Một cựu giám đốc điều hành hàng không Trung Quốc, từng phụ trách quản lý đội bay và kỹ thuật tại một hãng hàng không quốc doanh lớn, mô tả bài toán hiện nay bằng ba từ: liệu có, khi nào và cái gì.

Theo ông, câu hỏi “liệu có” về cơ bản đã được giải quyết khi hai bên công bố thỏa thuận 200 máy bay. Nhưng “khi nào” đặt hàng và “cái gì” sẽ được mua vẫn cần sự thống nhất giữa các cơ quan quản lý, hãng hàng không và có thể cả lãnh đạo cấp cao.

Đây cũng là lý do tuyên bố về 200 máy bay chưa thể được xem như doanh thu chắc chắn đối với Boeing.

Boeing - Trung Quốc: Cả hai đều cần nhau

Boeing từng có vị trí rất lớn tại Trung Quốc, nhưng quan hệ thương mại giữa hai bên đã thay đổi đáng kể trong gần một thập kỷ qua.

Năm 2017, Trung Quốc công bố hợp đồng trị giá khoảng 37 tỷ USD với 300 máy bay Boeing trong chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên của ông Trump tới Bắc Kinh.

Sau đó, căng thẳng Mỹ - Trung gia tăng, trong khi Boeing đối mặt với những vấn đề lớn về an toàn và sản xuất. Các hãng hàng không Trung Quốc tăng cường mua máy bay Airbus, qua hàng loạt đơn hàng từ China Eastern, China Southern, Air China, Xiamen Air và Spring Airlines.

Dù vậy, Trung Quốc khó có thể loại bỏ hoàn toàn Boeing khỏi đội bay. Shanghai Airlines, thuộc China Eastern, và Shandong Airlines, thuộc Air China, vẫn khai thác máy bay Boeing. Theo nhà phân tích hàng không độc lập Li Hanming, một số hãng đang có nhu cầu thay thế những máy bay cũ và cần bổ sung đội bay mới.

Điều này tạo ra một bài toán cân bằng cho các hãng hàng không Trung Quốc. Airbus hiện có vị thế mạnh tại thị trường này, trong khi Boeing vẫn sở hữu một lượng lớn máy bay đang khai thác và hệ sinh thái dịch vụ, phụ tùng, đào tạo gắn với đội bay hiện hữu.

Một cựu lãnh đạo hãng hàng không Trung Quốc nhận định: “Trung Quốc thực sự cần Boeing”. Theo ông, vấn đề đối với Bắc Kinh là cân bằng giữa nhu cầu thương mại và các cuộc thương lượng địa chính trị.

Với Boeing, đây là thị trường mà việc giành lại đơn hàng có ý nghĩa vượt xa con số 200 máy bay. Tuy nhiên, sự trở lại của Boeing tại Trung Quốc diễn ra trong lúc Airbus tiếp tục mở rộng vị thế.

Trong những tháng gần đây, nhiều hãng hàng không Trung Quốc đã ký thỏa thuận mua hàng trăm máy bay Airbus.

Trung Quốc là một trong những thị trường hàng không lớn nhất thế giới và được kỳ vọng tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng nhu cầu máy bay thương mại dài hạn. Một đơn hàng lớn từ Trung Quốc sẽ giúp Boeing cải thiện vị thế cạnh tranh, đồng thời tạo thêm cơ sở cho việc duy trì chuỗi cung ứng, dịch vụ hậu mãi và quan hệ với các hãng hàng không nước này.

Ngược lại, Bắc Kinh có thể sử dụng nhu cầu mua máy bay như một công cụ để cân bằng quan hệ với cả Boeing và Airbus, đồng thời thúc đẩy những lợi ích khác trong chuỗi cung ứng hàng không.

Comac C919 và bài toán chuỗi cung ứng

Một yếu tố đáng chú ý trong các cuộc đàm phán là máy bay Comac C919 do Trung Quốc phát triển.

Comac C919 được lắp ráp tại Trung Quốc nhưng vẫn sử dụng nhiều linh kiện nước ngoài, trong đó có động cơ LEAP-1C do CFM International sản xuất. Đây là liên doanh giữa GE Aerospace của Mỹ và Safran của Pháp.

Vì vậy, dù Trung Quốc đang xây dựng năng lực sản xuất máy bay thương mại trong nước thông qua Comac C919, chương trình này vẫn có mối liên hệ với chuỗi cung ứng phương Tây.

Một số nhà quan sát cho rằng Bắc Kinh có thể muốn nhận được những bảo đảm nhất định về nguồn cung động cơ và phụ tùng trước khi tiến hành các thỏa thuận lớn với Boeing.

Đáng chú ý, trong tháng 5, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết Mỹ sẽ “cung cấp cho Trung Quốc nguồn cung cấp động cơ và phụ tùng đầy đủ” cho các hãng hàng không nước này.

Nếu cam kết về chuỗi cung ứng được củng cố, đây có thể trở thành một phần quan trọng trong bài toán đàm phán, bởi nó liên quan đồng thời đến đội bay hiện hữu của Trung Quốc, Comac C919 và quan hệ thương mại Mỹ - Trung.

Giám đốc điều hành Boeing Kelly Ortberg từng cho biết các “đơn đặt hàng chính thức” từ Trung Quốc có thể đến vào cuối năm, khi Boeing tiếp tục hoàn thiện các chi tiết với khách hàng.

Đến tháng 7/2026, ông nói quá trình đàm phán hợp đồng đang diễn ra. Theo Ortberg, Trung Quốc trước tiên sẽ phân bổ tổng số máy bay cho từng hãng hàng không, sau đó Boeing mới đàm phán hợp đồng với từng hãng.

Một nguồn tin từ Air China cũng xác nhận hãng tham gia thảo luận về một đơn hàng tiềm năng. Tuy nhiên, nguồn tin cho biết các hãng hàng không không thể tự đưa ra quyết định cuối cùng và cần sự phối hợp của Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia.

Điều này cho thấy khoảng cách giữa một thỏa thuận cấp chính phủ và một đơn hàng máy bay thương mại thực tế vẫn còn khá lớn.

Cuộc gặp Trump - Tập có thể mở đường cho thương vụ

Trong bối cảnh đó, chuyến thăm cấp nhà nước tới Mỹ của Chủ tịch Tập Cận Bình từ ngày 23-25/9 có thể tạo thêm động lực cho tiến trình đàm phán.

Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn, trong cuộc gặp, ông Tập và Tổng thống Donald Trump sẽ “trao đổi sâu rộng về những vấn đề quan trọng liên quan đến quan hệ song phương, hòa bình và phát triển của thế giới”.

"Trung Quốc sẽ phối hợp với Mỹ để củng cố quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng giữa hai nước, đồng thời xử lý thỏa đáng những khác biệt", ông Quách nói.

Xin Qiang, giáo sư tại Viện Nghiên cứu Quốc tế thuộc Đại học Fudan, cho biết trong năm nay nhiều nhà phân tích và cơ quan chính phủ Trung Quốc đã đưa ra khuyến nghị về việc mua máy bay Boeing.

Do vậy, chuyến thăm Washington của ông Tập có thể tạo cơ hội để thúc đẩy thương vụ, đặc biệt nếu hai bên tiếp tục giảm căng thẳng và tìm kiếm các lĩnh vực hợp tác kinh tế.

Đối với Boeing, một thỏa thuận chính thức sẽ giúp hãng biến cam kết 200 máy bay thành đơn hàng thực tế, đồng thời mở lại một kênh bán hàng quan trọng tại Trung Quốc.

Đối với Bắc Kinh, việc mua Boeing có thể đáp ứng nhu cầu thay thế và mở rộng đội bay, trong khi việc duy trì đơn hàng với cả Boeing và Airbus giúp các hãng hàng không Trung Quốc đa dạng hóa nguồn cung.

Vì vậy, câu hỏi lớn hiện nay không còn là Trung Quốc có nhu cầu máy bay hay không, mà là thương vụ 200 máy bay sẽ được cấu trúc như thế nào, thời điểm nào được chốt và những lợi ích khác sẽ được đưa vào bàn đàm phán.

Một số lãnh đạo trong ngành cho rằng cuộc gặp trực tiếp giữa hai nhà lãnh đạo có thể tạo ra “bước đột phá” cho các vấn đề còn tồn đọng. Tuy nhiên, ngay cả khi đạt được đồng thuận ở cấp cao, Boeing vẫn phải hoàn tất các cuộc đàm phán thương mại riêng với từng hãng hàng không trước khi những chiếc máy bay đầu tiên có thể xuất hiện trong đội bay Trung Quốc.

Trung Kiên