Chuyến bay 22 giờ: Giới hạn của mới hàng không và thử thách cơ thể

Qantas dự kiến từ năm 2027 khai thác các chuyến bay thẳng từ Sydney tới London và New York với thời gian bay có thể lên tới khoảng 22 giờ, đưa con người đến một thử thách mới về sức bền.

Từ những chuyến bay siêu dài đến ngưỡng 22 giờ

Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) định nghĩa chuyến bay siêu dài là hành trình có thời gian bay tối thiểu 16 giờ. Khái niệm này đã xuất hiện từ nhiều thập kỷ trước, khi Pan American Airways thực hiện chuyến bay xuyên Thái Bình Dương không dừng giữa San Francisco và Hawaii vào năm 1936.

Ngày nay, những hành trình này đã trở nên phổ biến hơn nhờ sự phát triển của máy bay thân rộng thế hệ mới. Boeing 787-9 có tầm bay khoảng 15.750 km, trong khi Airbus A350-900ULR có thể đạt khoảng 18.000 km.

Air New Zealand hiện khai thác Boeing 787-9 trên đường bay Auckland - New York dài khoảng 14.207 km, với thời gian bay khoảng 18 giờ. Singapore Airlines sử dụng A350-900ULR trên đường bay New York - Singapore dài khoảng 15.349 km, thời gian bay chưa tới 19 giờ.

Qantas đang muốn tiến thêm một bước với A350-1000ULR, hướng tới những chuyến bay thương mại kéo dài hơn 20 giờ với dự án Project Sunrise.

Đối với Qantas, các chuyến bay siêu dài có ý nghĩa lớn hơn việc lập kỷ lục. Vị trí địa lý của Australia khiến các trung tâm hàng không lớn tại châu Âu và Bắc Mỹ nằm cách xa đất nước này, buộc hành khách thường phải thực hiện các chặng nối chuyến.

Dự án Sunrise được Qantas phát triển nhằm kết nối trực tiếp Sydney với London và New York. Theo kế hoạch, thời gian bay có thể lên tới khoảng 22 giờ, giúp hành khách giảm thời gian quá cảnh và tạo thêm các kết nối trực tiếp giữa Australia với những trung tâm hàng không lớn.

Qantas đã đặt mua 12 chiếc A350-1000ULR từ năm 2022. Chương trình bị kéo dài do quá trình thử nghiệm và chứng nhận máy bay. Sau chuyến bay thử nghiệm đầu tiên hoàn tất vào tháng 6/2026, kế hoạch khai thác thương mại có thể tiến gần hơn tới mục tiêu đưa các chuyến bay Sunrise vào hoạt động từ tháng 4/2027.

Đây cũng là lý do A350-1000ULR được phát triển với cách tiếp cận khác so với một máy bay đường dài thông thường: mọi yếu tố từ trọng lượng, nhiên liệu, khí động học đến cấu hình cabin đều phải được tối ưu cho hành trình kéo dài hơn 20 giờ.

Máy bay phải được thiết kế như thế nào để bay hơn 20 giờ?

Để đạt được tầm bay cực xa, Airbus tập trung trước hết vào hiệu quả của thân và cánh máy bay. A350-1000ULR sử dụng tỷ lệ lớn vật liệu composite sợi carbon, giúp giảm trọng lượng nhưng vẫn duy trì độ bền kết cấu.

Máy bay được trang bị động cơ Rolls-Royce Trent XWB, kết hợp thiết kế cánh tối ưu khí động học nhằm tăng lực nâng và giảm lực cản. Một điểm đáng chú ý là việc bổ sung thùng nhiên liệu trung tâm phía sau với dung tích khoảng 20.000 lít, giúp tăng lượng nhiên liệu mà không phải đánh đổi quá lớn về tải trọng khai thác.

Nhưng nhiên liệu không phải yếu tố duy nhất. Qantas dự kiến cấu hình A350-1000ULR cho 238 hành khách, thấp hơn đáng kể so với cấu hình thông thường của A350-1000. Việc giảm số ghế giúp kiểm soát trọng lượng, đồng thời tạo thêm không gian cho hành khách trên một hành trình kéo dài gần cả ngày.

Nội thất cũng được thiết kế với mục tiêu giảm mệt mỏi, thông qua điều chỉnh nhiệt độ, ánh sáng và ghế ngồi.

Đây là dấu hiệu cho thấy bài toán của chuyến bay 22 giờ không chỉ là làm sao để máy bay đủ nhiên liệu, mà còn là làm sao để con người có thể chịu đựng hành trình đó.

22 giờ trên máy bay tác động thế nào đến cơ thể?

Với hành khách, thách thức đầu tiên là việc phải ngồi trong thời gian rất dài. Ít vận động có thể khiến chất lỏng tích tụ ở phần dưới chân, gây sưng và khó chịu. Trong một số trường hợp, bất động kéo dài còn làm tăng nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu, đặc biệt ở những người có yếu tố nguy cơ.

Môi trường trong cabin cũng khác biệt đáng kể so với mặt đất. Không khí trong khoang máy bay khá khô, với độ ẩm thường chỉ khoảng 10-20%, thậm chí có thể thấp hơn. Điều này có thể gây khô mắt, khô da và kích ứng họng.

Tuy nhiên, vấn đề phức tạp hơn đối với những chuyến bay siêu dài là nhịp sinh học.

Khi hành khách vượt qua nhiều múi giờ trong một khoảng thời gian ngắn, đồng hồ sinh học bên trong cơ thể không còn đồng bộ với thời gian tại điểm đến. Hệ quả phổ biến là buồn ngủ vào ban ngày, khó ngủ vào ban đêm và cảm giác mệt mỏi do lệch múi giờ.

Tiến sĩ Stephen Jasper, chuyên gia về chứng lệch múi giờ và Giám đốc The Jet Lag Guy, cho biết hiện tượng này thường nghiêm trọng hơn khi di chuyển về phía đông. Theo ông, những triệu chứng không chỉ dừng ở buồn ngủ hoặc mất ngủ; rối loạn nhịp sinh học kéo dài còn được liên hệ với nhiều vấn đề sức khỏe.

Với một chuyến bay Sydney - London kéo dài khoảng 22 giờ, cơ thể hành khách có thể phải trải qua gần một ngày trong môi trường cabin, đồng thời thích nghi với sự thay đổi lớn về múi giờ. Đây chính là một trong những thách thức lớn nhất của hàng không tầm cực xa.

Qantas đưa "sức khỏe hành khách" vào thiết kế chuyến bay

Để giải quyết bài toán này, Qantas đã hợp tác với các nhà nghiên cứu tại Trung tâm Charles Perkins thuộc Đại học Sydney nhằm nghiên cứu tác động của ánh sáng, thức ăn, giấc ngủ và vận động đối với hành khách trong các chuyến bay thuộc Project Sunrise.

Ánh sáng là một trong những công cụ quan trọng. Cabin của A350-1000ULR được thiết kế với 12 chế độ chiếu sáng tùy chỉnh, trong đó có các chế độ như "Bình minh", "Hoàng hôn" và "Thức tỉnh". Mục tiêu là tạo ra các tín hiệu ánh sáng phù hợp với thời điểm hành khách cần tỉnh táo hoặc chuẩn bị đi ngủ, qua đó hỗ trợ cơ thể thích nghi với múi giờ điểm đến.

Thời gian ăn uống cũng được tính toán lại. Thay vì đơn thuần phục vụ bữa sáng, trưa và tối theo giờ thông thường, lịch ăn có thể được điều chỉnh dựa trên thời gian ngủ và múi giờ tại điểm đến.

Hai biện pháp này không thể loại bỏ hoàn toàn tình trạng lệch múi giờ, nhưng có thể giúp quá trình thích nghi diễn ra thuận lợi hơn.

Qantas cũng đặc biệt chú trọng việc đưa hành khách ra khỏi ghế. A350-1000ULR thuộc Project Sunrise sẽ có khu vực chăm sóc sức khỏe nằm giữa khoang Phổ thông cao cấp và Phổ thông. Tại đây, hành khách có thể đứng dậy, duỗi người, uống nước và thực hiện các bài tập được hướng dẫn.

Điều này nhằm giải quyết một trong những vấn đề cơ bản nhất của chuyến bay siêu dài: con người không được thiết kế để ngồi yên gần như cả ngày.

Vì vậy, khi thời gian bay tăng từ 18 lên 20 hoặc 22 giờ, thiết kế cabin không còn đơn thuần là bài toán về số ghế và không gian hành lý. Nó trở thành một phần của hệ thống quản lý sức khỏe hành khách.

Liệu thị trường có đủ lớn?

A350-1000ULR hiện được gắn chặt với kế hoạch Sunrise của Qantas. Nhưng câu hỏi lớn hơn là liệu mô hình bay hơn 20 giờ có thể trở thành xu hướng phổ biến hay chỉ phục vụ một số ít tuyến đặc biệt.

Không phải mọi đường bay dài đều có đủ nhu cầu để duy trì một chuyến bay thẳng kéo dài hơn 20 giờ. Chi phí vận hành, yêu cầu về tải trọng, giá vé và khả năng lấp đầy máy bay sẽ quyết định tính kinh tế của những tuyến bay này.

Một số hãng hàng không tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, chẳng hạn Singapore Airlines hay Air New Zealand, có thể có lý do để quan tâm nếu các máy bay tầm cực xa giúp mở thêm những đường bay trực tiếp tới các thị trường xa như Nam Mỹ.

Ngoài việc rút ngắn thời gian di chuyển, máy bay tầm cực xa còn có thể mang lại sự linh hoạt cho các hãng trong việc lựa chọn đường bay, đặc biệt khi phải đối mặt với thời tiết bất lợi hoặc những hạn chế về không phận.

Project Sunrise đang thử nghiệm một giới hạn mới của hàng không thương mại: không phải máy bay có thể bay bao xa, mà con người có thể ở trên máy bay bao lâu mà vẫn duy trì được trải nghiệm chấp nhận được.

Công nghệ đã giúp giải quyết phần lớn bài toán về tầm bay, nhiên liệu và hiệu suất. Nhưng 22 giờ trên không vẫn đặt ra những vấn đề mà động cơ hay vật liệu composite không thể tự giải quyết.

Ánh sáng, giấc ngủ, dinh dưỡng, vận động và không gian cabin vì thế trở thành những yếu tố quan trọng không kém tầm bay. Thành công của các chuyến bay siêu dài trong tương lai có thể sẽ được đo không chỉ bằng số km máy bay vượt qua, mà còn bằng khả năng đưa hành khách xuống máy bay trong trạng thái khỏe mạnh và ít mệt mỏi nhất có thể.

Trung Kiên