Sự thay đổi đáng kinh ngạc của các sân bay hiện đại

Sân bay trong suy nghĩ của nhiều người chỉ là nơi trung chuyển của một chuyến đi. Hành khách đến sân bay, làm thủ tục, ký gửi hành lý, qua cửa an ninh, tìm đúng cửa ra máy bay rồi ngồi chờ đến giờ lên tàu bay. Khoảng thời gian ở nhà ga vì thế thường được xem là phần 'thời gian chết' của hành trình.

Nhưng cách các sân bay hiện đại được thiết kế đang dần thay đổi điều này. Tại đó, hành khách có thể dành hàng giờ trong nhà ga mà không cảm thấy nhàm chán. Thay vì chỉ có những dãy ghế chờ và các quầy dịch vụ hàng không, sân bay ngày càng tích hợp nhiều không gian thường chỉ xuất hiện ở các trung tâm thương mại, khu vui chơi hay điểm tham quan.

Đó có thể là những khu vườn rộng hàng nghìn mét vuông, nơi hành khách tìm đến để nghỉ ngơi giữa cây xanh; các cửa hàng thời trang, mỹ phẩm và đồ lưu niệm; hệ thống nhà hàng phục vụ từ đồ ăn nhanh đến ẩm thực địa phương; khu vui chơi dành cho trẻ em; rạp chiếu phim; phòng trưng bày nghệ thuật; không gian trải nghiệm công nghệ hay những công trình kiến trúc đủ ấn tượng để trở thành điểm check-in.

Ở những sân bay này, việc đến sớm trước chuyến bay không còn chỉ để phòng trường hợp ùn tắc tại quầy thủ tục hay cửa an ninh. Hành khách có thể chủ động dành thêm thời gian để ăn uống, mua sắm, thư giãn hoặc khám phá các tiện ích trong nhà ga.

Đặc biệt, một số sân bay đã tiến thêm một bước khi tạo ra những không gian đủ sức thu hút cả những người không có chuyến bay. Khi đó, sân bay không còn chỉ phục vụ dòng khách bắt buộc phải có mặt để di chuyển bằng đường hàng không, mà bản thân sân bay cũng trở thành một địa điểm mà người dân địa phương và du khách có thể tìm đến để vui chơi, tham quan.

Changi - Điểm tham quan ấn tượng

Singapore là một trong những nơi thể hiện rõ nhất xu hướng này. Bên cạnh hệ thống nhà ga phục vụ hàng triệu lượt hành khách, sân bay Changi còn có Jewel Changi Airport - một tổ hợp quy mô lớn kết nối với các nhà ga, được phát triển như một điểm đến với sự kết hợp giữa thiên nhiên, mua sắm, ẩm thực và giải trí.

Ngay khi bước vào Jewel, du khách có thể bắt gặp Rain Vortex - thác nước trong nhà cao khoảng 40 m, được giới thiệu là thác nước trong nhà cao nhất thế giới. Nước đổ xuống từ mái kính ở trung tâm công trình, bao quanh bởi hàng nghìn cây xanh được bố trí thành nhiều tầng. Không gian này không chỉ tạo điểm nhấn kiến trúc mà còn trở thành một trong những địa điểm không thể bỏ qua của du khách mỗi khi có dịp ghé Changi.

Ban ngày, ánh sáng tự nhiên xuyên qua mái kính tạo nên một không gian xanh rộng lớn ngay giữa khu phức hợp. Vào buổi tối, khu vực Rain Vortex còn được sử dụng cho các chương trình trình diễn ánh sáng và âm nhạc, biến khu vực trung tâm của Jewel thành một không gian giải trí thay vì chỉ là sảnh kết nối giữa các khu vực của sân bay.

Jewel còn có một nơi gọi là Canopy Park nằm trên tầng 5, rộng khoảng 14.000 m². Đây là một khu vui chơi trong nhà được thiết kế giữa không gian cây xanh, với nhiều loại hình trải nghiệm như mê cung, các cầu treo và lưới đi bộ trên cao, khu vui chơi dành cho trẻ em, khu vườn và các đường trượt. Một số trò chơi được thiết kế để trẻ em có thể tham gia cùng gia đình, trong khi những hoạt động khác hướng tới người lớn muốn tìm kiếm trải nghiệm mới.

Ngay trong một khu phức hợp gắn với sân bay, du khách có thể cùng lúc trải nghiệm nhiều hoạt động vốn thường phải di chuyển đến những địa điểm khác nhau trong thành phố.

Changi cũng phát triển Changi Experience Studio - không gian trải nghiệm tương tác giúp khách tìm hiểu về lịch sử và hoạt động của sân bay thông qua các trò chơi, màn hình kỹ thuật số và những trải nghiệm tương tác. Thay vì chỉ nhìn sân bay như một hệ thống vận hành khổng lồ từ bên ngoài, khách tham quan có thể tìm hiểu cách một trong những sân bay bận rộn nhất thế giới hoạt động.

Như vậy, nếu chỉ có một chuyến bay, hành khách hoàn toàn có thể biến khoảng thời gian trước giờ khởi hành thành một phần của chuyến đi: đến Changi sớm, dành thời gian tại Jewel, ngắm Rain Vortex, đi dạo giữa những khu vườn, ăn uống, mua sắm hoặc đưa trẻ tham gia các trò chơi rồi mới quay lại nhà ga để lên máy bay. Thậm chí, người dân Singapore không có chuyến bay cũng có thể lựa chọn đến đây để tham quan, mua sắm, trải nghiệm.

Điều này cho thấy sự thay đổi trong cách định vị một sân bay. Thay vì chỉ tập trung đưa hành khách qua nhà ga nhanh và thuận tiện, sân bay ngày càng chú trọng tạo ra những trải nghiệm có giá trị trong thời gian hành khách lưu lại.

Incheon - Mang văn hoá tới gần du khách hơn

Nếu Jewel Changi tạo sức hút bằng không gian xanh, thác nước và hệ thống vui chơi, mua sắm, Cảng hàng không quốc tế Incheon của Hàn Quốc lại lựa chọn hướng tiếp cận khác khi đưa văn hóa Hàn Quốc vào trải nghiệm tại nhà ga.

Thay vì để hành khách chỉ làm thủ tục, mua sắm và chờ chuyến bay, Incheon bố trí nhiều không gian để du khách dừng lại, tương tác và tìm hiểu những nét đặc trưng của Hàn Quốc ngay trong thời gian ở sân bay.

Một trong những điểm đáng chú ý là HiKR Station, không gian trải nghiệm tại nhà ga T1, nơi du khách quốc tế tiếp cận hình ảnh Hàn Quốc đương đại thông qua âm nhạc, thời trang, làm đẹp và công nghệ.

Tại đây, K-pop được đưa vào trải nghiệm thay vì chỉ xuất hiện trên các màn hình quảng cáo. Du khách có thể bước vào những khu vực được thiết kế như sân khấu, thử tạo hình và ghi lại hình ảnh theo phong cách nghệ sĩ Hàn Quốc. Các khu vực chụp ảnh, màn hình kỹ thuật số và trò chơi tương tác cho phép du khách trực tiếp tham gia.

Cách thiết kế này phù hợp với nhóm du khách trẻ, những người đã biết đến Hàn Quốc qua K-pop, phim ảnh, mỹ phẩm và thời trang. Thay vì chờ đến khi rời sân bay mới bắt đầu khám phá điểm đến, họ có thể tiếp cận những yếu tố đặc trưng của văn hóa Hàn Quốc ngay tại nhà ga.

Bên cạnh văn hóa đại chúng, Incheon còn dành không gian giới thiệu những giá trị truyền thống và câu chuyện về đất nước này.

K-Culture Museum có diện tích khoảng 1.189 m², sử dụng màn hình kỹ thuật số, hình ảnh chuyển động và công nghệ tương tác để giới thiệu thiên nhiên, lịch sử và văn hóa Hàn Quốc. Một điểm nhấn là hệ thống màn hình LED quy mô lớn, trong đó có màn hình dài khoảng 150 m, tạo không gian trình chiếu thay đổi theo nội dung.

Thay vì trưng bày hiện vật cố định như mô hình bảo tàng truyền thống, nội dung được thể hiện bằng hình ảnh, âm thanh và công nghệ, phù hợp với khoảng thời gian chờ chuyến bay của hành khách.

Đây cũng là điểm đáng chú ý trong cách Incheon xây dựng trải nghiệm: văn hóa được đưa vào chính hành trình di chuyển của hành khách, thay vì tách thành một điểm tham quan độc lập.

Sau khi hoàn tất thủ tục, hành khách có thể bắt gặp các không gian văn hóa, từ biểu diễn truyền thống, K-pop đến nghệ thuật kỹ thuật số và hình ảnh về cảnh quan Hàn Quốc ngay trong quá trình di chuyển qua nhà ga.

Incheon vì thế không chỉ sử dụng văn hóa để tạo điểm nhấn cho không gian nhà ga mà còn đưa sân bay trở thành điểm tiếp xúc đầu tiên của du khách với điểm đến. Với hành khách rời Hàn Quốc, những trải nghiệm này cũng kéo dài cảm nhận về điểm đến trước khi chuyến bay cất cánh.

Sân bay khi đó không chỉ là nơi hành khách bắt đầu hoặc kết thúc một chuyến bay, mà trở thành một phần của trải nghiệm về điểm đến.

Sân bay trở thành điểm mua sắm hàng xa xỉ

Khi hành khách dành nhiều thời gian hơn tại sân bay, mua sắm ngày càng trở thành một phần của trải nghiệm. Tại các trung tâm hàng không quốc tế lớn, khu vực bán lẻ không chỉ có đồ ăn, quà lưu niệm hay sản phẩm thiết yếu mà còn quy tụ các thương hiệu thời trang, đồng hồ, trang sức và mỹ phẩm cao cấp.

Sân bay Dubai là một ví dụ. Hệ thống Dubai Duty Free trải rộng tại cả ba nhà ga, với các nhóm hàng từ nước hoa, mỹ phẩm, thời trang, điện tử đến đồng hồ, vàng và trang sức. Các thương hiệu như Chanel, Louis Vuitton, Cartier, Gucci, Tiffany & Co., Bulgari, Rolex và Omega hiện diện tại khu mua sắm của sân bay.

Không chỉ bán các sản phẩm phổ biến, Dubai Duty Free còn chú trọng các dòng hàng cao cấp, phiên bản giới hạn hoặc chỉ phân phối qua kênh bán lẻ du lịch. Năm 2025, Dubai Duty Free cho biết sản phẩm độc quyền dành riêng cho kênh này đóng góp khoảng 12% doanh thu ở những nhóm hàng chủ lực.

Hệ thống cũng đưa vào vận hành REKLAIM, cửa hàng chuyên các sản phẩm xa xỉ đã qua sử dụng và được xác thực, tập trung vào đồng hồ và túi xách cao cấp. Hơn 7 tháng sau khi ra mắt, REKLAIM đạt doanh số hơn 14,3 triệu dirham, trong đó Rolex là một trong những mặt hàng nổi bật.

Những con số này cho thấy mua sắm tại sân bay không còn đơn thuần là nhu cầu phát sinh trước giờ lên máy bay. Với một bộ phận hành khách, sân bay có thể trở thành nơi tìm kiếm những sản phẩm cao cấp đã nằm trong kế hoạch mua sắm, nhất là khi các cửa hàng nằm ngay trên hành trình nối chuyến và có ưu đãi, bộ sưu tập hoặc sản phẩm dành riêng cho kênh travel retail.

Yếu tố giá, ưu đãi thuế và khả năng bắt gặp những sản phẩm khó tìm cũng tạo sức hút cho mua sắm hàng hiệu tại sân bay. Với các sản phẩm có tính đồng nhất cao như nước hoa, đồng hồ hay phụ kiện, sự khác biệt đôi khi nằm ở chính trải nghiệm mua sắm trong thời gian chờ chuyến bay.

Cơ hội cho các sân bay Việt Nam

Xu hướng này mở ra hướng tiếp cận đáng chú ý trong quá trình phát triển hạ tầng hàng không Việt Nam, khi các nhà ga ngày càng dành nhiều diện tích và dịch vụ cho hoạt động phi hàng không.

Tại Nhà ga T3 - Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất, đưa vào khai thác từ tháng 4/2025, nhà ga có diện tích sàn khoảng 112.500 m², công suất thiết kế 20 triệu hành khách/năm. Công trình bố trí các khu vực ăn uống, mua sắm, phòng chờ, sạc thiết bị, làm việc và nghỉ ngơi.

Đáng chú ý, khu nhà xe cao tầng kết hợp dịch vụ phi hàng không có diện tích khoảng 130.000 m², được quy hoạch các chức năng thương mại, khách sạn và nhà hàng.

Việc tổ chức nhiều loại hình dịch vụ giúp hành khách có thêm lựa chọn trong thời gian chờ chuyến bay, từ ăn uống, mua sắm đến làm việc và nghỉ ngơi, thay vì chỉ chờ tại khu vực ghế ngồi.

Tại Cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng, hoạt động phi hàng không cũng chiếm một phần đáng kể trong không gian phục vụ hành khách. Theo đơn vị khai thác, khu vực thương mại tại nhà ga quốc tế có khoảng 5.000 m², với hơn 120 thương hiệu miễn thuế, 28 điểm kinh doanh dịch vụ, 13 nhà hàng - quán cà phê và 30 cửa hàng.

Tầng 2 được bố trí hành lang khởi hành với hệ thống mua sắm và ẩm thực; tại các khu vực cửa ra máy bay cũng có các điểm dịch vụ thương mại. Các lựa chọn trải rộng từ món ăn quen thuộc như phở, bánh mì đến ẩm thực quốc tế, cùng hàng miễn thuế, quà lưu niệm và sản phẩm thuộc phân khúc cao cấp.

Nếu T3 Tân Sơn Nhất và Đà Nẵng cho thấy không gian dịch vụ đang được mở rộng tại các nhà ga hiện hữu, Cảng hàng không quốc tế Long Thành cho thấy xu hướng này được tính toán ngay từ khâu thiết kế.

Tại Long Thành, cảnh quan được đưa vào bên trong công trình, với hệ thống thác nước bố trí qua nhiều tầng, kết hợp cây xanh và các khoảng không gian mở. Hình ảnh hoa sen cũng được sử dụng trong thiết kế, từ hình khối kiến trúc đến các chi tiết nội thất, tạo dấu ấn nhận diện cho nhà ga.

Khi các dự án như Long Thành, T3 Tân Sơn Nhất và nhiều công trình hàng không mới được đầu tư, không gian phi hàng không sẽ có thêm dư địa phát triển. Nhà ga vì vậy không chỉ đáp ứng nhu cầu đi lại mà còn có thể tạo thêm trải nghiệm, dịch vụ và những dấu ấn riêng gắn với điểm đến.

Thu Hằng