Bắc Ninh lên thành phố, sân bay Gia Bình sẽ đóng vai trò gì?
Trong không gian đô thị mở rộng, Cảng HKQT Gia Bình có thêm động lực hình thành đầu mối giao thông quy mô lớn, thúc đẩy logistics, thương mại và công nghiệp công nghệ cao.
Sáng 19/9, Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Bắc Ninh long trọng tổ chức Lễ công bố Nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập thành phố Bắc Ninh và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất.
Theo Nghị quyết, thành phố Bắc Ninh được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Bắc Ninh, giáp các địa phương gồm: Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên, Lạng Sơn, Quảng Ninh và Thái Nguyên. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 20/9/2026.
Tại buổi lễ, Tổng Bí Thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu bước phát triển mới trong lịch sử xây dựng và trưởng thành của vùng đất Kinh Bắc giàu truyền thống văn hiến, cách mạng và năng động, sáng tạo. Đồng thời, với vị thế mới, Bắc Ninh gánh trên vai những trọng trách lớn hơn đối với nhân dân và sự phát triển của đất nước.
Bắc Ninh đang đứng trước không gian phát triển mới, với nền tảng công nghiệp, hạ tầng, nhân lực, khả năng thu hút đầu tư và chiều sâu văn hóa đã được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Tổng Bí Thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh với yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển, xây dựng đô thị xanh, thông minh, hiện đại và đáng sống, Bắc Ninh phải được quy hoạch như một chỉnh thể thống nhất, kết nối hài hòa công nghiệp, đô thị, dịch vụ, nông nghiệp, sinh thái và văn hóa; cần ưu tiên hạ tầng liên kết vùng, chuẩn bị đồng bộ kết nối với Cảng hàng không quốc tế Gia Bình.
Trong cấu trúc đó, Cảng HKQT Gia Bình được đặt vào vị trí của một hạ tầng giao thông chiến lược.
Gia Bình là đầu mối giao thông quan trọng
Cảng HKQT Gia Bình được quy hoạch trên địa bàn các xã Gia Bình, Lương Tài, Nhân Thắng và Lâm Thao, với quy mô gần 1.960ha.
Theo quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075, Cảng HKQT Gia Bình được định hướng phát triển theo tiêu chuẩn cấp 4F của ICAO. Công suất dự kiến đến năm 2030 khoảng 30 triệu hành khách/năm và 1,6 triệu tấn hàng hóa/năm; đến năm 2050 nâng lên khoảng 50 triệu hành khách/năm và 2,5 triệu tấn hàng hóa/năm.
Đáng chú ý, Cảng HKQT Gia Bình được định hướng phát triển theo mô hình Trung tâm Kinh tế Hàng không thế hệ mới (Airport Economic Hub 2.0), tích hợp hàng không với logistics, thương mại và dịch vụ.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi nhu cầu vận tải hàng không, đặc biệt là vận tải hàng hóa, ngày càng gắn với hoạt động sản xuất, xuất khẩu và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong khi đó, Bắc Ninh hiện là một trong những trung tâm sản xuất công nghiệp lớn của cả nước, với sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp điện tử và các chuỗi cung ứng quốc tế.
Tổng giá trị xuất nhập khẩu 6 tháng đầu năm 2026 của Bắc Ninh ước đạt 106,4 tỉ USD. Trong đó, điện thoại và linh kiện vẫn là nhóm hàng chủ lực, trong khi địa phương đang đẩy mạnh các lĩnh vực điện tử, bán dẫn, vi mạch và AI. Những ngành có giá trị hàng hóa cao, đòi hỏi tốc độ vận chuyển nhanh và độ tin cậy trong chuỗi logistics.
Trong bối cảnh đó, một đầu mối hàng không lớn trong không gian phát triển mới của Bắc Ninh sẽ bổ sung lựa chọn về phương thức vận chuyển, bên cạnh đường bộ, đường sắt và đường biển.
Theo TS Phan Lê Bình, giảng viên Chương trình Kỹ thuật hạ tầng, Trường Đại học Việt Nhật, Đại học Quốc gia Hà Nội, sân bay hiện đại không còn đơn thuần phục vụ hành khách. Hiệu quả kinh tế của một sân bay phụ thuộc đáng kể vào khả năng kết nối với hệ thống giao thông, khu công nghiệp, trung tâm logistics và khu vực đô thị.
Vị chuyên gia này cho rằng Cảng HKQT Gia Bình có thể bổ sung một điểm kết nối cho mạng lưới hàng không phía Bắc, trong đó logistics, vận tải hàng hóa và các dịch vụ giá trị gia tăng là những lợi thế đáng chú ý.
Quy mô sân bay cùng nền tảng sản xuất, xuất nhập khẩu của Bắc Ninh tạo điều kiện để Gia Bình tham gia sâu hơn vào chuỗi vận chuyển hàng hóa, thay vì chỉ đảm nhiệm chức năng vận tải hành khách.
Hình thành không gian logistics, thương mại
Cùng với việc hình thành cảng hàng không, Bắc Ninh đang nghiên cứu khu thương mại tự do thế hệ mới gắn với Khu kinh tế Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, quy mô khoảng 5.000 ha.
Khu thương mại tự do này được định hướng phát triển theo mô hình tích hợp sản xuất, logistics, thương mại, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số; là cửa ngõ kết nối thị trường toàn cầu, trung tâm điều phối các dòng chảy kinh tế trong vùng động lực phía Bắc và thúc đẩy liên kết giữa Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh cùng các tỉnh công nghiệp lân cận.
Nếu được cụ thể hóa, định hướng này sẽ mở rộng chức năng của khu vực từ một đầu mối vận tải sang không gian sản xuất, thương mại và logistics có mức độ liên kết quốc tế cao.
Cảng hàng không khi đó không hoạt động độc lập mà trở thành một bộ phận trong hệ sinh thái kinh tế, kết nối với logistics, thương mại và các hoạt động sản xuất.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn nhận định Bắc Ninh cần làm rõ lợi thế cạnh tranh và mối liên kết với các cực tăng trưởng trong vùng, từ đó xác định vai trò, tính chất và chức năng của đô thị Bắc Ninh trong hệ thống đô thị vùng và mạng lưới kinh tế quốc gia. Đô thị trung tâm phải giữ vai trò dẫn dắt, đô thị sân bay trở thành động lực mới, còn công nghiệp tiếp tục phát triển theo hướng công nghệ cao và xanh hơn.
Theo bà Trần Thu Hằng, Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc, Bộ Xây dựng, Cảng HKQT Gia Bình sẽ tạo điều kiện để Bắc Ninh phát triển các động lực mới như đô thị theo mô hình TOD (đô thị gắn với giao thông công cộng), logistics thông minh, ứng dụng thiết bị bay không người lái và kinh tế tầm thấp.
“Đây là những hướng đi giúp gia tăng hiệu quả sử dụng đất, mở rộng không gian phát triển và tạo ra các ngành kinh tế mới có giá trị gia tăng cao. Việc kết nối đồng bộ giữa cảng hàng không, đường sắt, các tuyến vành đai và khu thương mại tự do sẽ giúp Bắc Ninh phát huy tối đa vai trò cực tăng trưởng của Vùng Thủ đô”, Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc cho biết.
Những định hướng này cho thấy vai trò của Gia Bình không chỉ nằm ở chức năng của một cảng hàng không. Khi được kết nối với khu thương mại tự do, hệ thống logistics và các hành lang giao thông liên vùng, sân bay có thể tạo thêm điều kiện phát triển thương mại, dịch vụ, logistics và công nghiệp công nghệ cao.