Kinh doanh

Giá nhiên liệu đang định hình lại ngành hàng không thế giới

Trung Kiên • 18/09/2026 08:04

Biến động giá nhiên liệu đang định hình lại ngành hàng không thế giới

American Airlines, United Airlines và Southwest Airlines cho biết sẽ cắt giảm hoặc điều chỉnh công suất khi chi phí nhiên liệu tăng làm suy giảm hiệu quả kinh tế một số đường bay.

Diễn biến này cho thấy nhiên liệu không chỉ là một khoản chi phí biến động theo thị trường năng lượng, mà đang trở thành yếu tố định hình lại năng lực vận tải, mạng đường bay và giá vé của ngành hàng không.

Công suất bắt đầu bị siết

Ngành hàng không Mỹ đã phải dựa vào việc kiểm soát công suất, nhu cầu ổn định và giá vé cao hơn để bù đắp phần nào tác động từ chi phí nhiên liệu tăng mạnh kể từ khi xung đột với Iran bắt đầu.

Điểm đáng chú ý là cú sốc nhiên liệu chưa kéo theo sự suy giảm rõ rệt về nhu cầu. Phát biểu trong hội nghị ngành hàng không do Morgan Stanley tổ chức ngày 16/9, lãnh đạo cả ba hãng bay hàng đầu của Mỹ gồm American Airlines, United Airlines và Southwest Airlines đều cho biết lượng đặt chỗ vẫn tích cực, đặc biệt ở phân khúc cao cấp, trong khi nhu cầu đi lại phổ thông vẫn tương đối ổn định.

Tuy nhiên, khi nhiên liệu trở nên đắt đỏ hơn, những đường bay vốn có biên lợi nhuận thấp nhanh chóng mất đi tính hấp dẫn. Vì vậy, thay vì tiếp tục mở rộng mạng bay để tối đa hóa thị phần, các hãng đang chuyển trọng tâm sang tối ưu hóa lợi nhuận trên từng chuyến bay.

Giám đốc tài chính American Airlines Devon May cho biết giá nhiên liệu quý IV/2026 cao hơn khoảng 1 USD/gallon so với dự báo hồi tháng 7/2026. Theo ông, mỗi mức tăng 1 cent/gallon khiến chi phí nhiên liệu hàng quý của American thay đổi khoảng 10 triệu USD. Với mức chênh lệch khoảng 1 USD/gallon, hóa đơn nhiên liệu quý IV có thể tăng thêm khoảng 1 tỷ USD.

American vì thế sẽ tiếp tục điều chỉnh công suất vào cuối quý IV/2026 để ứng phó với chi phí gia tăng.

Dù vậy, Giám đốc điều hành Robert Isom vẫn đánh giá tích cực về triển vọng doanh thu. Ông dự báo doanh thu quý III tăng khoảng 16-19% so với cùng kỳ năm trước và cho rằng tăng trưởng đang diễn ra trên diện rộng ở cả thị trường nội địa lẫn quốc tế, bao gồm cả hạng ghế phổ thông và cao cấp.

Theo Giám đốc điều hành Robert Isom, mức tăng doanh thu đã giúp American bù đắp đáng kể phần chi phí nhiên liệu tăng thêm.

United Airlines cũng đang lựa chọn cách tiếp cận tương tự. Giám đốc tài chính Michael Leskinen cho biết một số chuyến bay dự kiến khai thác trong tháng 12 sẽ bị hủy do chi phí nhiên liệu khiến một số đường bay không còn hấp dẫn về mặt kinh tế. Nếu giá nhiên liệu tiếp tục ở mức cao, hãng có thể tiếp tục điều chỉnh công suất trong quý I/2027 và kéo dài sang cả năm 2027.

"Chúng tôi không bay để tối đa hóa thị phần. Chúng tôi bay để tối đa hóa lợi nhuận và tạo ra dòng tiền tự do", Giám đốc tài chính Michael Leskinen nói tại hội nghị của Morgan Stanley.

Đáng chú ý, United vẫn nhận thấy nhu cầu quý IV/2026 "vô cùng mạnh mẽ", với du lịch cao cấp tiếp tục tích cực, hoạt động đi lại công vụ cải thiện và nhu cầu phổ thông ổn định. Hãng kỳ vọng có thể bù đắp chi phí nhiên liệu cao hơn thông qua giá vé, dù quá trình này có độ trễ.

Southwest cũng bắt đầu thu hẹp tham vọng tăng trưởng. Hãng ban đầu dự kiến tăng công suất khoảng 2-3% trong năm 2026, nhưng hiện đã giảm kế hoạch xuống khoảng một nửa.

Giám đốc tài chính Tom Doxey cho biết doanh thu mùa thu đang vượt kỳ vọng, giúp hãng duy trì dự báo lợi nhuận quý III, nhưng cảnh báo nếu giá nhiên liệu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, cắt giảm công suất sẽ là phản ứng tự nhiên.

Như vậy, dù nhu cầu chưa suy yếu đáng kể, cú sốc nhiên liệu đang tạo ra một nghịch lý: khách hàng vẫn muốn bay, nhưng các hãng hàng không lại phải giảm số chuyến bay vì chi phí khai thác quá cao.

Điểm yếu từ chiến lược phòng ngừa rủi ro nhiên liệu

Một nguyên nhân khiến cú sốc hiện nay tác động mạnh tới các hãng hàng không Mỹ là mức độ phòng ngừa rủi ro giá nhiên liệu tương đối hạn chế trong những năm gần đây.

Theo chuyên gia năng lượng Varune Maharaj - người có hơn 25 năm kinh nghiệm làm việc cho các nhà điều hành lớn, các công ty dầu khí quốc gia và các công ty độc lập nhỏ hơn trên toàn cầu cho rằng nhiều hãng hàng không Mỹ đã lựa chọn tiếp xúc trực tiếp với giá nhiên liệu trên thị trường thay vì thực hiện các chương trình phòng ngừa rủi ro quy mô lớn. Chiến lược này giúp doanh nghiệp hưởng lợi khi giá dầu giảm, đồng thời tránh nguy cơ bị khóa vào những hợp đồng phòng ngừa có mức giá cao hơn thị trường.

Tuy nhiên, mặt trái của lựa chọn đó xuất hiện rõ khi giá nhiên liệu tăng đột biến. Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), giá nhiên liệu máy bay được dự báo tăng trung bình gần 70% trong năm 2026 so với năm trước. Tại Bắc Mỹ, tác động càng đáng chú ý khi phần lớn các hãng đã giảm sử dụng các công cụ phòng ngừa giá nhiên liệu.

Chuyên gia năng lượng Varune Maharaj cho rằng trước xung đột với Iran, giả định phổ biến của ngành là thị trường dầu đủ ổn định để các đợt tăng giá chỉ kéo dài trong thời gian tương đối ngắn và có thể được hấp thụ thông qua điều chỉnh giá vé, tối ưu hóa hoạt động và quản lý công suất.

Tuy nhiên, việc không phòng ngừa rủi ro không đồng nghĩa đó là một sai lầm chiến lược rõ ràng. Phòng ngừa nhiên liệu cũng có chi phí và rủi ro riêng. Những năm sau đại dịch từng cho thấy giá nhiên liệu cố định có thể trở thành bất lợi lớn khi giá thị trường giảm.

Southwest là ví dụ đáng chú ý. Hãng từng nổi tiếng với chiến lược phòng ngừa nhiên liệu, nhưng đã chấm dứt chiến lược này vào cuối năm 2024.

Theo Maharaj, vấn đề quan trọng hơn nằm ở việc xác định ngành hàng không có thể chịu đựng mức độ biến động giá đến đâu trước khi cấu trúc chi phí bắt đầu thay đổi đáng kể.

Ông cho rằng một hướng đi có thể là mô hình phòng ngừa rủi ro kết hợp, thay vì lựa chọn hoàn toàn giữa hai thái cực: phòng ngừa toàn bộ hoặc để giá nhiên liệu hoàn toàn theo thị trường.

Hiệu quả vận hành trở thành "lá chắn"

Khi doanh nghiệp không thể kiểm soát giá nhiên liệu, trọng tâm phải chuyển sang những khoản chi phí mà họ có khả năng kiểm soát.

Các hãng hàng không có thể gộp hoặc điều chỉnh chuyến bay, loại bỏ những đường bay có hiệu quả thấp, giảm trọng lượng máy bay, tối ưu hóa quy trình nạp nhiên liệu và bố trí máy bay tiết kiệm nhiên liệu hơn cho những đường bay phù hợp.

Trong môi trường nhiên liệu giá cao, những cải tiến tưởng như nhỏ cũng có thể tạo ra tác động tài chính lớn. Mỗi gallon nhiên liệu tiết kiệm được, mỗi phút giảm thời gian chờ và mỗi lần hạn chế được sự gián đoạn khai thác đều có giá trị cao hơn.

Đây cũng là góc nhìn được chuyên gia Maharaj nhấn mạnh từ kinh nghiệm quản lý các dự án năng lượng phức tạp. Khi chi phí đầu vào đã rất lớn, việc giảm thời gian hoạt động không hiệu quả, nâng độ tin cậy và phát hiện các điểm nghẽn vận hành có thể tạo ra khác biệt đáng kể về hiệu quả kinh tế.

Cú sốc nhiên liệu vì thế không chỉ đặt ra bài toán về giá dầu mà còn buộc các hãng hàng không phải rà soát toàn bộ cấu trúc vận hành.

Có thể lan sang mạng bay và giá vé

Theo chuyên gia Maharaj, tác động của nhiên liệu cũng không dừng ở bảng cân đối của các hãng hàng không.

Năng lực lọc dầu, vận chuyển và logistics nhiên liệu có thể làm trầm trọng thêm cú sốc trước khi nhiên liệu đến sân bay. Khi nguồn cung khan hiếm, các hãng hàng không tại những sân bay lớn của Mỹ có thể phối hợp thông qua các liên minh nhiên liệu, chia sẻ cơ sở hạ tầng và năng lực dự trữ, đồng thời làm việc với nhà cung cấp hoặc đơn vị vận hành đường ống để bảo đảm nguồn cung.

Đây là một trong những trường hợp hiếm hoi mà các đối thủ cạnh tranh có động lực hợp tác trực tiếp, bởi thiếu nhiên liệu tại một mắt xích có thể dẫn đến hủy chuyến, giảm công suất sân bay và tạo hiệu ứng dây chuyền trên toàn mạng bay.

Về dài hạn, nếu giá nhiên liệu duy trì ở mức cao, những thay đổi hiện nay có thể trở thành cấu trúc mới của thị trường.

Các hãng hàng không truyền thống có thể tập trung hơn vào những đường bay có khả năng tạo doanh thu cao trên mỗi ghế, trong khi những tuyến có biên lợi nhuận thấp sẽ chịu áp lực cắt giảm. Điều này đặc biệt đáng chú ý với các hãng hàng không giá rẻ, bởi mô hình kinh doanh của họ phụ thuộc lớn vào khả năng duy trì chi phí khai thác thấp để cung cấp giá vé cạnh tranh.

Khi chi phí nhiên liệu tăng, lợi thế này bị thu hẹp. Nếu giá cao kéo dài, thị trường có thể chứng kiến ít lựa chọn chuyến bay hơn, mức độ hợp nhất cao hơn và giá vé tăng, qua đó chuyển một phần cú sốc từ thị trường năng lượng sang doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Bài toán mới của ngành hàng không

Điều đang diễn ra cho thấy ngành hàng không không thể kiểm soát những yếu tố như địa chính trị, gián đoạn nguồn cung hay biến động giá năng lượng. Nhưng các hãng có thể quyết định cách thức phản ứng trước những cú sốc đó.

Với American, United và Southwest, phản ứng ban đầu là điều chỉnh công suất trong khi tận dụng sức cầu còn mạnh để bảo vệ doanh thu. Đây là sự chuyển dịch từ tư duy tăng trưởng sản lượng sang tối ưu hóa hiệu quả kinh tế.

Về phía quản trị rủi ro, cú sốc hiện nay cũng đặt lại câu hỏi về mức độ phòng ngừa giá nhiên liệu phù hợp. Việc quay trở lại hoàn toàn với mô hình hedging (phòng vệ giá) truyền thống chưa chắc là câu trả lời, nhưng mô hình kết hợp có thể được xem xét nhằm giảm mức độ phụ thuộc vào một kịch bản giá duy nhất.

Quan trọng hơn, nhiên liệu đang buộc các hãng phải nhìn lại những khoản chi phí và sự thiếu hiệu quả vốn có thể bị bỏ qua khi giá năng lượng ổn định.

Nếu giá nhiên liệu tiếp tục biến động mạnh, năng lực cạnh tranh của một hãng hàng không sẽ không chỉ phụ thuộc vào quy mô đội bay hay sức mạnh thương hiệu, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng kiểm soát chi phí, tối ưu mạng bay và duy trì hiệu quả vận hành trong những giai đoạn mà chi phí lớn nhất lại nằm ngoài khả năng kiểm soát của doanh nghiệp.

Trung Kiên