Bí mật phía sau đội máy bay của Amazon
Những chiếc máy bay mang thương hiệu Amazon Air xuất hiện ngày càng dày đặc trên bầu trời, nhưng người thực sự đưa chúng lên không trung lại không phải Amazon.
Một chiếc Boeing 767 chở hàng mang thương hiệu Amazon do 21 Air vận hành gần đây gây chú ý sau khi trượt khỏi đường băng tại Sân bay Quốc tế Miami (Mỹ) ngày 6/9. Nguyên nhân vụ việc vẫn đang được điều tra.
Sự cố này đồng thời hé lộ một đặc điểm ít được biết đến trong mạng lưới vận tải hàng không của Amazon: dù sở hữu hoặc kiểm soát quyền sử dụng đội máy bay hơn 100 chiếc, Amazon không trực tiếp vận hành các chuyến bay.
Thay vào đó, Amazon Air dựa vào mạng lưới các hãng hàng không chuyên chở hàng hóa để cung cấp phi công, nhân sự bảo trì và các giấy phép cần thiết cho hoạt động khai thác.
Amazon Air là gì
Amazon Air là mạng lưới vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không của Amazon, đảm nhiệm việc đưa các kiện hàng giữa các trung tâm phân phối và trung tâm phân loại, hỗ trợ chuỗi logistics của tập đoàn.
Amazon bắt đầu xây dựng hoạt động hàng không tại Mỹ từ năm 2016 theo mô hình thuê máy bay kèm tổ bay. Chiếc Boeing 767 đầu tiên mang tên Amazon One thực hiện chuyến bay trong năm này.
Mạng lưới nhanh chóng mở rộng. Đến tháng 12/2018, Amazon Air có khoảng 40 tàu bay hoạt động tại hơn 20 sân bay ở Mỹ. Boeing 737 được khai thác trên các tuyến ngắn, trong khi Boeing 767 đảm nhiệm những đường bay có nhu cầu vận chuyển lớn hơn.
Amazon tiếp tục mở rộng ra thị trường quốc tế. Đến năm 2022, đội bay toàn cầu vượt 100 chiếc và đến năm 2024, mạng lưới phục vụ hơn 70 điểm đến trên thế giới.
Hiện Amazon Air Cargo cho biết mạng lưới có hơn 100 tàu bay và khoảng 250 chuyến bay mỗi ngày. Tuy nhiên, các chuyến bay được thực hiện bởi những đối tác hàng không.
Amazon nêu rõ trên website rằng công ty không phải là một hãng hàng không mà cung cấp dịch vụ vận tải hàng không thông qua hợp đồng với các hãng hàng không để vận hành tàu bay.
Những hãng nào vận hành máy bay của Amazon?
Mô hình này khiến Amazon Air khác với một hãng hàng không truyền thống. Amazon có thể sở hữu hoặc thuê tàu bay, trong khi hoạt động khai thác được giao cho các đối tác hàng không.
Air Transport International (ATI) là một trong những nhà khai thác lớn nhất. ATI thuộc Air Transport Services Group (ATSG) và đã cung cấp tàu bay cùng tổ bay cho Amazon trước khi Amazon Air chính thức ra mắt.
Theo hồ sơ ATSG gửi Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), cuối năm 2024, tập đoàn này cho Amazon thuê 30 tàu bay chở hàng Boeing 767 và trực tiếp vận hành 21 chiếc Boeing 767 do Amazon cung cấp.
ABX Air, cũng thuộc ATSG, là một đối tác vận tải hàng không trực tiếp khác của Amazon Air.
Sun Country Airlines bắt đầu khai thác các chuyến bay chở hàng cho Amazon từ năm 2020. Hãng có trụ sở tại Minneapolis cho biết hoạt động vận tải hàng hóa sử dụng 20 tàu bay chở hàng thuộc sở hữu của Amazon.
21 Air hiện vận hành 8 tàu bay cho Amazon, theo dữ liệu đội bay của Cirium. Hãng được chú ý sau vụ một tàu bay chở hàng mang thương hiệu Amazon trượt khỏi đường băng tại Miami ngày 6/9. Cơ quan chức năng Mỹ đang điều tra vụ việc và chưa công bố nguyên nhân.
Tại Mỹ, Amazon còn hợp tác với Hawaiian Airlines để vận hành các tàu bay chở hàng lớn hơn. Năm 2022, Amazon công bố thỏa thuận với Hawaiian, theo đó hãng này bảo trì và vận hành đội tàu bay chở hàng Airbus A330-300 ban đầu gồm 10 chiếc cho Amazon.
Dù Hawaiian Airlines đã được Alaska Air Group mua lại, hoạt động của hãng vẫn tiếp tục dưới thương hiệu và bộ máy quản lý Hawaiian.
Tại châu Âu, Amazon sử dụng ASL Airlines Ireland, thuộc ASL Aviation Holdings. Hãng vận hành tàu bay chở hàng cho nhiều khách hàng lớn, trong đó có Amazon, DHL và FedEx.
Tại Ấn Độ, Amazon Air hoạt động thông qua QuikJet, cũng thuộc ASL Aviation. Amazon bắt đầu triển khai mạng lưới vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không chuyên dụng tại thị trường này từ năm 2023.
Ở Canada, Amazon từng sử dụng Cargojet để vận hành các tàu bay chở hàng Boeing 767 thuộc sở hữu của Amazon.
Vì sao Amazon không tự vận hành?
Dù không trực tiếp vận hành máy bay, Amazon sở hữu một phần đáng kể đội bay phục vụ mạng lưới Amazon Air.
Tháng 1/2021, Amazon công bố thương vụ mua máy bay đầu tiên, gồm 11 chiếc Boeing 767-300 từ Delta Air Lines và WestJet.
Bên cạnh những máy bay sở hữu trực tiếp, Amazon cũng thuê thêm nhiều máy bay từ các đối tác. Vì vậy, con số hơn 100 máy bay trong mạng lưới Amazon Air bao gồm cả máy bay thuộc sở hữu của Amazon và máy bay được thuê, sau đó giao cho các hãng hàng không đối tác khai thác.
Sở hữu máy bay chỉ là một phần của hoạt động hàng không. Để trực tiếp vận hành một đội bay, doanh nghiệp còn phải xây dựng đội ngũ phi công, nhân viên kỹ thuật, hệ thống bảo trì, điều hành khai thác và đáp ứng hàng loạt yêu cầu pháp lý.
Thay vì tự xây dựng toàn bộ hệ thống này, Amazon lựa chọn hợp tác với các hãng hàng không chuyên biệt đã có sẵn nhân sự, cơ sở hạ tầng, kinh nghiệm khai thác và giấy phép cần thiết.
Mô hình này cho phép Amazon kiểm soát mạng lưới vận chuyển và năng lực đội bay mà không phải tự trở thành một hãng hàng không theo nghĩa truyền thống.
Ai chịu trách nhiệm về an toàn bay?
Việc Amazon không trực tiếp vận hành máy bay cũng đồng nghĩa trách nhiệm khai thác và an toàn bay thuộc về hãng hàng không thực hiện chuyến bay.
Amazon cho biết phi công trưởng của hãng khai thác có toàn quyền quyết định về việc chuẩn bị chuyến bay, tiếp nhận hàng hóa cũng như những vấn đề liên quan đến an toàn.
Các hãng hàng không đối tác phải tuân thủ các quy định của Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA), trong đó có những yêu cầu liên quan đến lập kế hoạch và chuẩn bị trước chuyến bay.
Do đó, khi một máy bay mang thương hiệu Amazon gặp sự cố, cuộc điều tra thường tập trung vào hãng hàng không đang khai thác chuyến bay và là đơn vị sở hữu giấy chứng nhận khai thác hàng không.
Điều này lý giải vì sao phía sau những chiếc máy bay mang màu sơn Amazon là cả một mạng lưới các hãng hàng không chuyên biệt. Amazon kiểm soát hoạt động logistics và đội máy bay, nhưng những người thực sự đưa máy bay lên trời lại là các đối tác khai thác.