Tổng thống Donald Trump muốn cấm Bombardier bán máy bay tại Mỹ

Tổng thống Donald Trump gây sức ép với Bombardier

Trong bài đăng trên Truth Social hôm 7/9, ông Trump viết: “Không bán máy bay Bombardier ở Mỹ nữa! Sản phẩm của họ không đủ tốt!”.

Đồng thời, Tổng thống Mỹ yêu cầu Bombardier phải sản xuất máy bay tại Mỹ nếu muốn tiếp tục tiếp cận thị trường này. “Nếu họ muốn có thị trường của chúng ta, họ phải xây dựng ở đây và ngừng coi nước Mỹ như một ‘con heo đất’”, ông Trump viết.

Động thái này được đưa ra khi tranh chấp thương mại giữa Mỹ và Canada ngày càng căng thẳng. Canada dự kiến áp dụng thêm một loạt biện pháp thuế quan trả đũa đối với hàng hóa Mỹ từ ngày 8/9, trong khi các cuộc đàm phán thương mại giữa hai nước đang gặp nhiều trở ngại.

Tuy nhiên, Nhà Trắng chưa công bố cách thức cụ thể để thực thi lệnh cấm mà ông Trump đề cập, đặc biệt với những máy bay Bombardier đã được Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) phê chuẩn. Các máy bay phản lực của nhà sản xuất này cũng tuân thủ thỏa thuận thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) mà ông Trump từng ca ngợi.

Tuy vậy, tuyên bố của ông Trump vẫn đặt Bombardier trước sức ép lớn. Bởi dù có trụ sở tại Montreal, hãng đã xây dựng mạng lưới hoạt động đáng kể tại Mỹ.

Bombardier hiện có khoảng 3.500 nhân viên tại Mỹ, mạng lưới khoảng 2.800 nhà cung cấp và nhiều nhà máy, trung tâm dịch vụ trên khắp nước này. Hãng cũng đang bổ sung trung tâm dịch vụ thứ sáu tại Mỹ và sản xuất cánh cho dòng máy bay Global 8000 tại Texas.

Bombardier còn có một bộ phận quốc phòng với nhà máy tại Kansas, chuyên chuẩn bị các máy bay sản xuất tại Canada cho những nhiệm vụ đặc biệt.

Khoảng một nửa trong số 5.100 máy bay Bombardier đang được khách hàng khai thác trên toàn cầu hiện hoạt động tại Mỹ.

Bombardier cũng chưa đưa ra phản hồi chính thức về tuyên bố của Tổng thống Mỹ.

Khó cắt đứt chuỗi cung ứng xuyên biên giới

Bất chấp những tuyên bố của Tổng thống Donald Trump, các chuyên gia cho rằng việc ngăn Bombardier bán máy bay tại Mỹ sẽ không đơn giản.

Nhà phân tích hàng không vũ trụ Richard Aboulafia nhận định khó có khả năng khách hàng Mỹ hủy đơn hàng Bombardier chỉ vì tuyên bố của ông Trump, đồng thời đặt câu hỏi về khả năng chính quyền Mỹ thực sự ngăn chặn việc bán máy bay.

Một yếu tố đáng chú ý là máy bay Bombardier sử dụng nhiều linh kiện có nguồn gốc từ Mỹ. Các dòng máy bay phản lực của hãng sử dụng động cơ do Honeywell Aerospace và GE Aerospace sản xuất.

Điều này phản ánh mức độ hội nhập sâu của chuỗi cung ứng hàng không Bắc Mỹ. Tương tự ngành ô tô, lĩnh vực hàng không vũ trụ phụ thuộc vào mạng lưới sản xuất xuyên biên giới, khiến việc áp dụng những biện pháp hạn chế thương mại có thể gây tác động ngược trở lại các doanh nghiệp Mỹ.

Theo Theo Hiệp hội Công nghiệp Hàng không vũ trụ (Aerospace Industries Association), ngành hàng không vũ trụ và quốc phòng Mỹ hiện có thặng dư thương mại khoảng 109,2 tỷ USD, trong khi xuất khẩu tăng 25% so với cùng kỳ năm 2025.

Đáng chú ý, máy bay và linh kiện hàng không hiện gần như chưa chịu ảnh hưởng đáng kể từ cuộc chiến thuế quan của chính quyền Trump.

Mỹ từng đối đầu với Bombardier

Đây không phải lần đầu Bombardier trở thành tâm điểm trong tranh chấp thương mại hàng không giữa Mỹ và Canada.

Năm 2017, chính quyền Mỹ từng áp thuế rất cao đối với máy bay CSeries của Bombardier sau khi Boeing khiếu nại về việc hãng Canada nhận trợ cấp.

Cuối cùng, Airbus tham gia chương trình CSeries và đưa hoạt động lắp ráp máy bay sang cơ sở tại Mobile, Alabama. Chương trình sau đó trở thành dòng Airbus A220.

Hồi tháng 1 năm nay, ông Trump cũng từng tuyên bố Mỹ sẽ thu hồi chứng nhận đối với máy bay phản lực thương mại Bombardier Global Express và đe dọa áp thuế nhập khẩu 50% đối với máy bay sản xuất tại Canada. Các biện pháp này sau đó không được triển khai như tuyên bố ban đầu.

Canada dựng “lằn ranh chủ quyền”

Tranh cãi với Bombardier diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Canada đang bước vào giai đoạn căng thẳng hiếm thấy.

Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố “Canada là một quốc gia có chủ quyền”, đồng thời cáo buộc Washington đang đưa ra những yêu cầu có thể khiến một số ngành công nghiệp Canada trở thành “công ty con” của doanh nghiệp Mỹ.

Ottawa cho rằng một số đề xuất của Mỹ không chỉ liên quan đến thuế quan mà còn tác động tới khả năng Canada ký các thỏa thuận thương mại trong tương lai và những chính sách liên quan tới tiếng Pháp, văn hóa và bản sắc quốc gia.

Đây là những vấn đề Canada khó chấp nhận bởi chúng đã vượt ra ngoài phạm vi của một cuộc đàm phán thương mại thông thường.

Nếu việc chấp nhận yêu cầu của Washington đồng nghĩa với việc Mỹ có thể gây ảnh hưởng đến các thỏa thuận thương mại mà Canada ký với các quốc gia khác. Ottawa cho rằng điều đó sẽ chạm tới quyền tự quyết của nước này.

Vì vậy, tranh chấp hiện nay không còn đơn thuần là câu chuyện hàng hóa nào chịu mức thuế bao nhiêu. Canada đang tìm cách xác lập giới hạn đối với mức độ can thiệp của Mỹ vào chính sách kinh tế và đối ngoại của nước này.

Tuy nhiên, việc đối đầu với Mỹ cũng đặt Canada trước bài toán kinh tế không dễ giải. Mỹ tiêu thụ khoảng 70% lượng hàng hóa xuất khẩu của Canada, khiến nền kinh tế Canada có mức độ phụ thuộc rất lớn vào thị trường phía Nam.

GDP Canada quý II/2026 tăng 0,8% so với quý trước, nhưng triển vọng tăng trưởng vẫn chịu sức ép từ những cú sốc thương mại kéo dài. Trong khi đó, chi phí nhà ở, thực phẩm và việc làm tiếp tục là những vấn đề nhạy cảm đối với người dân.

Ottawa kỳ vọng các biện pháp trả đũa có thể tạo ra sức ép ngược lên người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ.

Canada có vị thế quan trọng trong một số chuỗi cung ứng, từ gỗ xẻ, nhôm, kali đến điện và năng lượng. Những mặt hàng này không chỉ phục vụ sản xuất tại Mỹ mà còn liên quan trực tiếp đến giá nhà, ngành ô tô, nông nghiệp và năng lượng tại nhiều bang.

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ vào tháng 11/2026 cũng có thể trở thành một yếu tố trong tính toán của Ottawa, khi chính quyền Trump phải cân nhắc tác động của thuế quan tới người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ.

Canada vì vậy đang đứng trước một “canh bạc”: chấp nhận tổn thất kinh tế trong ngắn hạn để bảo vệ quyền tự quyết về dài hạn, hay nhượng bộ Washington để giảm sức ép lên nền kinh tế.

Với Bombardier, lời cảnh báo mới nhất của ông Trump cho thấy cuộc chiến thương mại Mỹ - Canada đang có nguy cơ lan sâu hơn vào lĩnh vực hàng không vũ trụ, một ngành vốn phụ thuộc rất lớn vào chuỗi cung ứng xuyên biên giới.

Trung Kiên