Linh kiện máy bay Mỹ vượt lệnh cấm, tìm đường vào Nga

Bồi thẩm đoàn tại Tòa án liên bang thuộc Khu vực phía Nam Florida ngày 28/8/2026 tuyên bị cáo phạm tội ở toàn bộ 12 tội danh. Các cáo buộc gồm âm mưu vi phạm Đạo luật Cải cách Kiểm soát Xuất khẩu, xuất khẩu trái phép hàng hóa bị kiểm soát, buôn lậu, cung cấp thông tin xuất khẩu sai lệch và âm mưu rửa tiền.

Vụ án bắt nguồn từ bản cáo trạng được đệ trình tháng 4/2025. Theo các công tố viên, cựu nhân viên Aeroflot đã phối hợp với một công dân Nga để mua phụ tùng máy bay từ các nhà cung cấp Mỹ bất chấp việc Washington siết chặt kiểm soát xuất khẩu đối với Nga sau cuộc xâm lược Ukraine năm 2022.

Dùng điểm đến giả để đưa phụ tùng máy bay sang Nga

Theo tài liệu tòa án và lời khai được Bộ Tư pháp Mỹ dẫn lại, hai bị cáo đã che giấu điểm đến cuối cùng của các lô hàng bằng cách khai báo sai rằng phụ tùng sẽ được chuyển tới các nước như UAE và Trung Quốc. Trên thực tế, các công tố viên cho rằng hàng hóa cuối cùng được đưa tới Nga và Aeroflot.

Đây được xem là yếu tố cốt lõi của vụ án, bởi các quy định kiểm soát xuất khẩu của Mỹ hạn chế việc bán hoặc chuyển giao một số sản phẩm có nguồn gốc từ Mỹ sang Nga.

Sau khi Nga mở chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine, Bộ Thương mại Mỹ cũng áp dụng Lệnh Từ chối Tạm thời đối với Aeroflot, ngăn hãng hàng không Nga tiếp nhận hàng hóa có nguồn gốc từ Mỹ. Tuy nhiên, các công tố viên cho biết bị cáo vẫn tiếp tục mua phụ tùng từ các nhà cung cấp Mỹ bằng cách khai báo những quốc gia khác làm điểm đến.

Theo cáo trạng, các giao dịch tài chính cũng được cấu trúc nhằm che giấu dòng tiền và quá trình vận chuyển hàng hóa.

Văn phòng Công tố viên Mỹ cho biết tổng giá trị phụ tùng liên quan đến vụ án vượt 900.000 USD.

Công tố viên Mỹ Jason A. Reding Quiñones cho rằng vụ án cho thấy các bị cáo đã tìm cách lợi dụng Nam Florida và các quốc gia trung gian để né tránh quy định của Mỹ.

Ông nói: “Nga không thể né tránh các lệnh trừng phạt và kiểm soát xuất khẩu của Mỹ bằng cách chuyển hướng các giao dịch mua hàng qua Nam Florida”.

“Bạn không thể ghi điểm đến giả trên nhãn vận chuyển và khiến luật xuất khẩu của Mỹ biến mất. Bị cáo này đã âm mưu bí mật chuyển gần 1 triệu USD phụ tùng máy bay của Mỹ sang Nga và Aeroflot, sau đó sử dụng các điểm đến và giao dịch tài chính giả mạo để che giấu hành vi của mình. Hôm qua, bồi thẩm đoàn liên bang đã buộc tội hắn ta về mọi tội danh. Chúng tôi sẽ tiếp tục truy tố mạnh mẽ những kẻ lợi dụng khu vực bầu cử của chúng tôi, hệ thống tài chính của chúng tôi hoặc các doanh nghiệp Mỹ để làm suy yếu an ninh quốc gia Hoa Kỳ”, ông Quiñones kết luận trong phiên tòa ngày 28/8/2026.

Cuộc điều tra do Văn phòng FBI tại Miami tiến hành, với sự hỗ trợ của Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ. Bị cáo dự kiến được tuyên án vào ngày 20/11/2026.

Đường dây trung gian đưa phụ tùng phương Tây vào Nga

Vụ án trên diễn ra trong bối cảnh giới chức Mỹ liên tục điều tra các mạng lưới tìm cách đưa linh kiện hàng không phương Tây vào Nga thông qua các nước trung gian.

Một trường hợp đáng chú ý khác liên quan Yana Leonova, 33 tuổi, công dân Belarus, người đã nhận tội tại Tòa án Quận Mỹ thuộc Đặc khu Columbia ngày 20/5/2026 về hành vi vi phạm Đạo luật Cải cách Kiểm soát Xuất khẩu.

Leonova, người mà các công tố viên cho biết gần đây nhất cư trú tại Nga, bị bắt tại Pháp và dẫn độ sang Mỹ vào tháng 11/2025. Theo đó, Leonova bị cáo buộc đã cùng các đồng phạm giúp mua thiết bị điện tử hàng không và linh kiện máy bay có nguồn gốc Mỹ cho các máy bay tư nhân do một chủ sở hữu người Nga trước đây của bà vận hành hoặc bảo trì. Người này nằm trong danh sách thực thể bị hạn chế của Bộ Thương mại Mỹ vì liên quan đến an ninh quốc gia và chính sách đối ngoại.

Theo Bộ Tư pháp Mỹ, hoạt động này bắt đầu từ tháng 5/2022. Leonova bị cáo buộc phối hợp với các đồng phạm người Mỹ và Armenia mua phụ tùng từ các nhà phân phối tại Mỹ, sau đó sử dụng các công ty ở Armenia và một số địa điểm khác để đưa hàng sang Nga.

Những bộ phận này không thể được xuất khẩu hợp pháp sang Nga nếu không có giấy phép của Bộ Thương mại Mỹ. Tuy nhiên, các công tố viên cho rằng Leonova và đồng phạm đã khai sai hoặc che giấu người sử dụng cuối cùng và điểm đến thực sự trên hồ sơ xuất khẩu. Dòng tiền cũng được chuyển từ các tài khoản ngân hàng nước ngoài vào tài khoản tại Mỹ nhằm phục vụ các giao dịch mua hàng.

Một nhà cung cấp Mỹ được xác định trong cáo trạng là “Công ty Mỹ-1” (U.S. Company-1). Doanh nghiệp này chuyên cung cấp phụ tùng, vật tư tiêu hao, thiết bị điện tử và linh kiện cho máy bay của Airbus, Boeing, Bombardier, Dassault, Gulfstream và nhiều hãng khác đăng ký tại Teterboro, New Jersey.

Bản cáo trạng cũng đề cập một công dân Mỹ nhập tịch, sống tại New Jersey, là người sáng lập, chủ sở hữu và điều hành công ty. Người này được gọi là “Đồng phạm-1” nhưng không bị truy tố trong bản cáo trạng công khai.

Các linh kiện được nêu trong hồ sơ gồm cửa sổ máy bay Airbus A321, cặp cánh quạt cho A321 và radar thời tiết dành cho máy bay Bombardier Global 6000 mang số đăng ký RA-67241.

Cáo trạng cũng ghi nhận một loạt khoản thanh toán từ một trung gian người Armenia vào tài khoản ngân hàng tại New York liên quan đến nhà cung cấp Mỹ, trong đó có các khoản 82.655 USD, 297.000 USD, 100.000 USD, 97.500 USD, 100.500 USD và 100.000 USD trong tháng 6 và tháng 7/2022.

Thị trường phụ tùng máy bay trở thành điểm yếu

Các vụ án cho thấy chuỗi cung ứng phụ tùng hàng không toàn cầu, vốn dựa nhiều vào các nhà phân phối, môi giới và thị trường thứ cấp, có thể bị lợi dụng để né tránh kiểm soát xuất khẩu.

Điều này đặc biệt đáng chú ý với Nga, nơi nhiều máy bay vẫn phụ thuộc vào linh kiện do các nhà sản xuất nước ngoài thiết kế và hệ thống bảo trì có nguồn gốc quốc tế. Việc bị cắt nguồn cung phụ tùng Mỹ khiến các hãng hàng không Nga phải tìm kiếm những kênh cung ứng thay thế.

Trong vụ Leonova, các công tố viên cáo buộc mạng lưới này sử dụng công ty trung gian, giấy tờ giả và các doanh nghiệp ở nước thứ ba để che giấu người sử dụng cuối cùng. Đây cũng là phương thức tương đồng với cáo buộc trong vụ cựu nhân viên Aeroflot.

Công tố viên Mỹ, Jeanine Pirro cho biết Leonova đã sử dụng các công ty ma, giấy tờ giả mạo và trung gian nước ngoài để che giấu việc xuất khẩu trái phép linh kiện máy bay có nguồn gốc từ Mỹ sang Nga.

Bà nói: “Bất cứ ai nghĩ rằng họ có thể lợi dụng chuỗi cung ứng của Mỹ để trang bị vũ khí cho kẻ thù của chúng ta nên xem xét kỹ những gì đã xảy ra với Yana Leonova. Các nhà điều tra đã lần theo dấu vết của âm mưu này và đưa bà ta ra trước công lý. Không có khoảng cách nào là quá xa để bảo vệ những kẻ đe dọa lợi ích an ninh quốc gia của chúng ta”.

Leonova đối mặt mức án tối đa 20 năm tù. Trước đó, tháng 1/2026, một công dân Ấn Độ bị kết án 30 tháng tù vì âm mưu xuất khẩu linh kiện hàng không bị kiểm soát và hệ thống điều khiển bay từ Oregon tới người dùng cuối tại Nga. Một bị cáo mang hai quốc tịch Mỹ và Nga cũng bị kết án 41 tháng tù vì tìm cách đưa hai máy bay Cessna sang Nga thông qua Armenia.

Các vụ truy tố tương tự gần đây cho thấy Mỹ đang siết chặt việc thực thi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với linh kiện hàng không sang Nga.

Tuy nhiên, nhưng vụ án này cũng làm bộc lộ vấn đề rằng thị trường phụ tùng máy bay có nguy cơ bị biến thành “thị trường xám”, trong đó các nhà môi giới và công ty trung gian được sử dụng để che giấu điểm đến cuối cùng của những mặt hàng bị kiểm soát.

Trung Kiên