Bộ trưởng giải trình việc dời di tích để làm đường nối sân bay Gia Bình

Sáng 23/8, Quốc hội thảo luận dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách áp dụng cho việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh và dự án xây dựng doanh trại Trung đoàn Không quân Công an nhân dân.

Theo đề xuất ban đầu của Chính phủ, 3 di tích cấp tỉnh nằm trong phạm vi ảnh hưởng của các dự án gồm đền Tân Trăn (xã Lâm Thao), đình Đông Côi (phường Thuận Thành) và đình Tam Sơn (xã Lương Tài), đều thuộc tỉnh Bắc Ninh.

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn Huế) đồng tình với sự cần thiết ban hành nghị quyết, song cho rằng việc xử lý di tích cần được cân nhắc trên cả hai phương diện: yêu cầu phát triển những công trình hạ tầng chiến lược và trách nhiệm gìn giữ các giá trị lịch sử, tín ngưỡng, văn hóa đã gắn bó với cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Theo đại biểu, tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Hà Nội là một phần quan trọng trong hệ thống hạ tầng chiến lược, cần được triển khai đồng bộ nhằm đáp ứng yêu cầu tiến độ phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027. Trong khi đó, dự án xây dựng doanh trại Trung đoàn Không quân Công an nhân dân cũng gắn với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.

Cơ quan thẩm tra đánh giá việc hoàn thành đồng bộ sân bay Gia Bình và tuyến đường kết nối là nhiệm vụ cấp bách, đòi hỏi tiến độ cao. Do đó, đây là những dự án khó có thể kéo dài thời gian thực hiện.

Từ thực tế này, đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng vấn đề quan trọng là phải tìm được phương án phát triển hạ tầng mà không làm suy giảm những giá trị cốt lõi của di sản.

Đại biểu tán thành việc cho phép di chuyển đình Đông Côi và đình Tam Sơn, đồng thời đề nghị quy định chặt chẽ phạm vi áp dụng của nghị quyết. Theo đó, cơ chế đặc thù chỉ nên giới hạn ở hai di tích này trong phạm vi dự án tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Hà Nội, tránh việc vận dụng cơ chế để mở rộng sang các trường hợp khác.

Việc di chuyển cũng cần được thực hiện theo cơ chế đặc thù do Quốc hội quyết định tại Điều 2 Nghị quyết 256 ban hành năm 2025. Mỗi di tích phải có phương án cụ thể được cấp có thẩm quyền phê duyệt, trong đó đặt mục tiêu bảo tồn tối đa các yếu tố cấu thành di tích và tiếp tục phát huy giá trị sau khi chuyển đến địa điểm mới.

Một yêu cầu khác được đại biểu nhấn mạnh là phải bảo đảm công khai, minh bạch và có sự tham gia thực chất của cộng đồng.

Người dân cần được thông tin đầy đủ về phương án di chuyển, địa điểm mới, đồng thời có cơ hội tham gia vào quá trình xây dựng phương án bảo tồn các giá trị văn hóa, tín ngưỡng gắn với di tích.

Về trách nhiệm thực hiện, UBND tỉnh Bắc Ninh được đề nghị chịu trách nhiệm về hồ sơ khoa học, phạm vi, ranh giới cũng như phương án di chuyển và kết quả bảo tồn. Chính phủ có trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra và xử lý những nội dung vượt thẩm quyền của địa phương.

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết Chính phủ thống nhất đề nghị áp dụng cơ chế, chính sách di chuyển đối với hai di tích là đình Đông Côi và đình Tam Sơn.

Riêng với đền Tân Trăn, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo rà soát, kiểm tra các vấn đề liên quan đến Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo và chưa đưa di tích này vào dự thảo nghị quyết.

Theo Bộ trưởng, việc di chuyển không đơn thuần là đưa một công trình từ vị trí này sang vị trí khác. Quan trọng hơn là phải giữ được “hồn cốt”, những giá trị văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng của đình, đền vốn gắn bó với cộng đồng làng, xã; đồng thời bảo đảm các giá trị đó tiếp tục được phát huy tại địa điểm mới.

Theo phân công, UBND tỉnh Bắc Ninh sẽ tổ chức triển khai theo thẩm quyền. Chính phủ có trách nhiệm hướng dẫn và theo sát quá trình thực hiện, qua đó bảo đảm việc di chuyển các di tích phục vụ tuyến đường vào sân bay Gia Bình được tiến hành đúng quy định, đồng thời hạn chế tối đa tác động đến các giá trị văn hóa, lịch sử.

Kiều Anh