Sân bay Liên Khương: Từ quyết định khó khăn tới lời giải cho bài toán “sương mù”
Sau 168 ngày đóng cửa, Liên Khương đã có đường băng bê tông mới cùng “dải ánh sáng” giúp tàu bay tiếp cận an toàn giữa màn sương mù.
Sau 168 ngày đóng cửa, Liên Khương đã có đường băng bê tông mới cùng “dải ánh sáng” giúp tàu bay tiếp cận đường băng an toàn giữa màn sương mù đặc trưng của Đà Lạt.
Dưới tiết trời cao nguyên mát lạnh nhưng nắng khá gắt vào một ngày đầu tháng 8, ông Lê Anh Tuấn, thành viên Ban điều hành Dự án sửa chữa đường cất hạ cánh Liên Khương, dẫn chúng tôi ra đường cất hạ cánh 09 - 27 của sân bay. Không khí không oi nóng, song ánh nắng rọi xuống mặt bê tông rộng lớn vẫn gây cảm giác bỏng rát. Người cán bộ Ban điều hành dự án vừa đi vừa quan sát mặt đường, thỉnh thoảng dừng lại bên một vạch sơn mới hoặc trao đổi nhanh với nhóm công nhân đang thu dọn vật liệu.
Trước mắt ông, đường băng chạy thẳng tắp dài hơn 3 km giữa cao nguyên xanh trong. Không tiếng động cơ phản lực, không tàu bay lăn bánh, chỉ có tiếng gió rít liên hồi qua khoảng không rộng lớn, át cả lời người đứng bên cạnh. Trên mặt đường, xe chuyên dụng và những tốp công nhân tản ra hoàn thiện các phần việc cuối cùng.
Ông cho biết đã quen với khung cảnh này suốt 5 tháng qua. Nhà ở TP.HCM, nhưng từ khi công trình triển khai, phần lớn thời gian của ông gắn chặt với Liên Khương. Một vài dịp cuối tuần, ông mới tranh thủ lái xe vượt gần 300 km về thăm gia đình, rồi lại tức tốc quay lên công trường.
Công việc của ông không phải trực tiếp thúc từng công nhân làm nhanh hơn mà căn cứ tiến độ và biện pháp thi công của nhà thầu, Ban điều hành cùng tư vấn giám sát sẽ kiểm tra hiện trường, phát hiện các vướng mắc và tìm cách xử lý kịp thời để các phần việc không bị gián đoạn. "Mỗi ngày, công trường tiến thêm một chút. Những phần việc nhỏ cứ thế được tích lũy, góp lại thành một công trình lớn", ông Tuấn chia sẻ.
Từng phần việc nhỏ ấy đang hợp thành diện mạo mới cho sân bay Liên Khương. Từ ngày 19/8, sân bay sẽ mở cửa trở lại, kết thúc 168 ngày không đón chuyến bay thương mại. “Xương sống” của sân bay được thay đổi kết cấu, còn hệ thống đèn hiệu đã lạc hậu sau nhiều năm vận hành nay đã nhường chỗ cho “dải ánh sáng” công nghệ mới.
Liên Khương là cửa ngõ hàng không chính của Lâm Đồng và khu vực Tây Nguyên, cách trung tâm Đà Lạt khoảng 30 km. Trước khi đóng cửa, sân bay phục vụ hơn 2,5 triệu lượt hành khách mỗi năm. Bình quân mỗi ngày có khoảng 36 chuyến bay cất, hạ cánh, đưa gần 5.900 hành khách đến và rời Đà Lạt. Lưu lượng tăng nhanh trong khi nhiều hạng mục đã vận hành thời gian dài khiến áp lực lên hạ tầng khu bay ngày càng lớn.
Khác với việc cải tạo một phần nhà ga, thi công đường cất hạ cánh tác động trực tiếp đến khu vực tàu bay tiếp đất, tăng tốc và di chuyển. Máy móc, nhân lực cùng vật liệu xây dựng phải tập trung toàn bộ trên khu bay, buộc sân bay phải tạm ngừng khai thác trong suốt quá trình thực hiện.
Đóng cửa Liên Khương ngay trước mùa du lịch hè là quyết định khó khăn. Hành khách phải chuyển sang đường bộ hoặc lựa chọn sân bay khác, kéo dài thời gian di chuyển. Các hãng hàng không, doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú và dịch vụ vận tải cũng chịu ảnh hưởng. Tuy nhiên, đường băng là hạng mục quyết định an toàn của mỗi chuyến bay, việc sửa chữa không thể tiếp tục trì hoãn.
Ngày 4/3, những chuyến bay thương mại cuối cùng rời Liên Khương, nhường toàn bộ khu bay cho công trường. Trọng tâm của dự án hơn 1.032 tỷ đồng là sửa chữa toàn diện đường cất hạ cánh 09 - 27 dài 3.250 m, rộng 45 m cùng hệ thống đường lăn và các công trình liên quan.
Dưới góc độ kỹ thuật, theo ông Tuấn, thay đổi quan trọng và cơ bản nhất nằm ở kết cấu mặt đường bằng. Lớp bê tông nhựa cũ được thay bằng bê tông xi măng có lưới thép cường độ cao, giúp tăng độ bền và khả năng chịu tải khi tàu bay cất, hạ cánh. “Việc chuyển sang bê tông xi măng giúp nâng khả năng chịu tải của mặt đường, đáp ứng yêu cầu khai thác tàu bay có tải trọng lớn hơn”, ông Lê Anh Tuấn giải thích.
Hai bên đường băng được gia cố bằng lề bê tông nhựa rộng 7,5 m mỗi bên. Dải bảo hiểm rộng 75 m cũng được xử lý nhằm bảo đảm khoảng không an toàn quanh khu vực tàu bay hoạt động. Dự án không chỉ thay đổi kết cấu mặt đường mà còn sửa chữa đồng bộ hệ thống thoát nước, giúp nước mưa thoát nhanh, bảo vệ kết cấu công trình và duy trì điều kiện khai thác khu bay.
Nếu hệ thống thoát nước là lời giải cho giai đoạn vận hành, thì mưa lại trở thành thách thức ngay trong quá trình thi công.
“Những đợt mưa dầm do ảnh hưởng của áp thấp có thể buộc công tác xử lý nền đất và đổ bê tông phải tạm dừng, bởi nếu cứ cố thi công trong điều kiện không phù hợp chất lượng công trình sẽ bị ảnh hưởng”, ông Tuấn nói.
Song theo ông, thời tiết trong giai đoạn thi công nhìn chung thuận lợi hơn dự tính, số ngày mưa ảnh hưởng công trường không nhiều. Điều này tạo thêm khoảng thời gian để các đơn vị đẩy nhanh tiến độ. Tuy nhiên, khi thời tiết tạm ủng hộ, công trường lại đối mặt một nút thắt khác: Thiếu vật liệu.
Có những thời điểm, nhịp thi công tại sân bay Liên Khương bị chững lại, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Tổng công ty Hàng không Việt Nam (ACV), chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan để khơi thông. Giữa tháng 5, dự án từng đứng trước nguy cơ chậm tiến độ vì thiếu vật liệu.
Nút thắt lớn nhất nằm ở cát vàng đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật. Đến ngày 14/5, tức sau hơn 2 tháng thi công, lượng cát vàng tập kết tại công trường mới đáp ứng gần 30% nhu cầu theo hợp đồng, còn xi măng đạt xấp xỉ 19%. Nguồn cát đạt chuẩn tại Lâm Đồng và các địa phương lân cận khan hiếm, một số mỏ còn vướng thủ tục khai thác, cộng với áp lực nguồn cung từ các dự án hạ tầng khác khiến tình hình trở nên căng thẳng.
Thời điểm đó, công tác đào phá mặt đường bê tông nhựa đã đạt 98%; nền đá cấp phối và băng cáp qua đường cất hạ cánh, đường lăn hoàn thành 100%. Song phần bê tông xi măng mới đạt khoảng 4% kế hoạch; cống hộp thoát nước đạt khoảng 33%, còn nền đất dải bảo hiểm đạt gần 57%.
Vật liệu với công trường, theo cách ví von của ông Tuấn, giống như "gạo và nước trước khi nấu một nồi cơm". Các điều kiện phải được chuẩn bị đủ đầy, dây chuyền mới có thể vận hành. Thiếu một thứ, hàng loạt công việc phía sau sẽ bị ảnh hưởng. Trong tình thế đó, ACV đã chủ động tìm kiếm, tập kết vật tư, điều chỉnh trình tự thi công và phối hợp với tỉnh Lâm Đồng để tháo gỡ vướng mắc. Khi nguồn cung được khơi thông, các mũi thi công bê tông tăng tốc, từng bước kéo dự án trở lại đúng quỹ đạo.
Để giữ nhịp công trường, các cán bộ Ban điều hành phải bám sát từng mốc tiến độ. Với những người bám công trường từ khâu thiết kế như ông Tuấn, tiến độ không chỉ nằm ở những con số báo cáo, mà là hàng loạt vấn đề nhỏ phải xử lý mỗi ngày. Có lúc các bên tranh luận gay gắt về chất lượng và cách hoàn thiện, song ông cho rằng công trình không thể chỉ làm để “qua bài”.
“Làm công trình phải có tâm, phải chăm chút như xây ngôi nhà của mình. Nhìn công việc hoàn thành đẹp đẽ, mình mới thấy vui và thanh thản”, ông Lê Anh Tuấn nhấn mạnh.
Sau cải tạo, đường cất hạ cánh Liên Khương đã đủ năng lực kỹ thuật tiếp nhận các dòng tàu bay thân rộng như Airbus A350 và Boeing 787. Đây là bước tiến so với trước đây, khi sân bay chủ yếu khai thác tàu bay thân hẹp A320, A321 và Boeing 737. Năng lực mới tạo nền tảng để Liên Khương tăng tải cung ứng, phát triển những đường bay xa hơn và mở rộng mạng bay quốc tế. Theo kế hoạch, khi khai thác trở lại, Liên Khương dự kiến phục vụ 36 - 40 chuyến cùng 6.800 lượt khách mỗi ngày.
Dưới góc độ hãng hàng không, sức chịu tải của đường băng tác động trực tiếp đến việc tính toán mỗi chuyến bay. Ông Tô Việt Thắng, Phó Tổng giám đốc Vietjet, cho biết trước khi cải tạo, hãng có thời điểm phải giảm hành khách hoặc hàng hóa trên một số chuyến đến Liên Khương.
“Có những chuyến chúng tôi phải điều chỉnh để bảo đảm điều kiện khai thác. Vì vậy, việc nâng cấp lần này giải quyết được rất nhiều vấn đề”, ông Thắng nhấn mạnh và cho biết Vietjet hiện có thể tính toán phương án khai thác tàu bay A330 (sức chở tới 377 hành khách) tại Liên Khương.
Cùng với kết cấu đường băng, hệ thống đèn hiệu hàng không tại Liên Khương cũng được thay mới. Hạng mục này đặc biệt quan trọng với sân bay cao nguyên, nơi sương mù, mây thấp thường ảnh hưởng quá trình tiếp cận. Hệ thống cũ từ năm 2009 sử dụng bóng halogen tuổi thọ thấp, tiêu thụ nhiều điện, thường xuyên phải thay thế.
Theo ông Nguyễn Ngọc Quỳnh - Phó Trưởng phòng Kỹ thuật công nghệ - Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng ACV, sau nâng cấp, bóng halogen được thay bằng công nghệ LED có tuổi thọ lên tới 50.000 - 100.000 giờ, tiết kiệm điện và rút ngắn thời gian xử lý sự cố.
Điểm nhấn là dãy đèn tiếp cận dài 900 m tại đầu đường băng 09. Nhìn từ trên cao, những điểm sáng xếp thẳng hàng, kéo dài về phía ngưỡng đường băng như một lối dẫn xuyên qua màn sương. Khi phối hợp cùng đèn chỉ thị góc tiếp cận PAPI và hệ thống hạ cánh bằng thiết bị ILS, các hệ thống này tạo thành chuỗi dẫn đường bằng tín hiệu vô tuyến và ánh sáng, giúp phi công đưa tàu bay về đúng tim đường băng, duy trì góc tiếp cận ổn định trong điều kiện thời tiết phức tạp.
“Dãy đèn tạo thành một ‘dải ánh sáng’, giúp phi công xác định tâm đường băng và góc tiếp cận khi tầm nhìn bị hạn chế”, ông Nguyễn Ngọc Quỳnh thông tin.
Tính đến ngày 13/8, các hạng mục chính của đường cất hạ cánh và đường lăn sân bay Liên Khương đã hoàn thành, đủ điều kiện chuyển sang những bước kiểm tra cuối. Khoảng 1% khối lượng còn lại chủ yếu là các chi tiết hoàn thiện, vệ sinh và thu dọn hiện trường. Chủ đầu tư cùng các đơn vị thi công đang chạy nước rút để đưa sân bay hoạt động trở lại đúng tiến độ vào ngày 19/8 tới đây.
Những ngày này, ông Lê Anh Tuấn gần như túc trực tại công trường. Sau các đợt kiểm tra, từng tồn tại nhỏ được ghi lại ông để nhà thầu khắc phục. Công việc chuyển từ khối lượng lớn sang từng chi tiết liên quan trực tiếp đến an toàn như độ nhám, vạch sơn, lề đường băng và việc bảo đảm không còn vật thể lạ (FOD) trên khu bay. Song song với đường băng, đường lăn và sân đỗ cũng được làm sạch, sẵn sàng phục vụ tàu bay.
Các hãng hàng không cũng đang rà soát nhân lực, thiết bị và quy trình. Trong thời gian Liên Khương đóng cửa, nhiều nhân viên được điều sang sân bay khác để duy trì kỹ năng. Trước ngày khai thác, lực lượng này trở lại kiểm tra hệ thống máy tính, băng chuyền hành lý và thiết bị mặt đất. “Khi mở lại sau nhiều tháng dừng khai thác, tất cả lực lượng phải rà soát, tập duyệt và vận hành thử để căn chỉnh mọi thứ chính xác”, ông Tô Việt Thắng nhấn mạnh.
Trên đường băng 09 - 27, những vạch sơn cuối cùng đã hiện rõ. Dọc đầu 09, hệ thống đèn mới nằm thẳng hàng, chờ những chuyến bay đầu tiên trở lại. Ít ngày nữa, ông Tuấn và các đồng nghiệp sẽ không còn được tự do rảo bước giữa đường băng như trong những tháng công trường đóng kín. Nơi họ từng chăm chút từng lớp bê tông sẽ trở lại với tiếng động cơ phản lực.
Từ sáng sớm ngày 19/8, khi bánh tàu bay đầu tiên chạm xuống mặt bê tông mới, cuộc đại tu kéo dài 168 ngày chính thức khép lại. Bên dưới chuyến bay ấy là đường băng chịu tải tốt hơn; phía trước tổ lái là “dải ánh sáng” dẫn đường qua sương mù. Còn phía sau công trình là những người đã góp nhặt “mỗi ngày một chút” để đưa cửa ngõ hàng không của cao nguyên sớm trở lại, giúp cho Lâm Đồng vươn mình cùng cả nước.
Nội dung: Hương Ly | Ảnh: Lê Nam | Đồ hoạ: Sỹ Hiển