Vì sao tro núi lửa là mối đe dọa lớn với máy bay?

Nguyên nhân sân bay Catania liên tục đóng cửa

Theo Aerospaceglobalnews, từ ngày 6 đến 12/8, hơn 600 chuyến bay phải chuyển hướng đến các sân bay khác, trong khi gần 2.000 chuyến bay dự kiến đến sân bay Catania ở Sicily (Italia) bị hủy. Hoạt động hàng không tiếp tục bị ảnh hưởng khi tro núi lửa lan vào các khu vực không phận quanh sân bay.

Vậy điều gì khiến những hạt tro núi lửa nhỏ bé có thể buộc các hãng hàng không phải hủy chuyến, thay đổi đường bay và thậm chí đóng cửa sân bay?

Sân bay Catania Fontanarossa nằm gần núi lửa Etna, một trong những núi lửa hoạt động mạnh nhất châu Âu. Những đợt phun trào liên tiếp trong tháng 8 đã đưa tro và vật chất núi lửa vào không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến các khu vực không phận phục vụ hoạt động hàng không.

Theo đơn vị điều hành sân bay SAC, các chuyến bay đến và đi tiếp tục bị tạm dừng do hoạt động phun trào ảnh hưởng đến các khu vực không phận C1 và B3. Hành khách được khuyến cáo kiểm tra tình trạng chuyến bay với hãng hàng không trước khi đến sân bay.

Đợt gián đoạn mới bắt đầu từ ngày 7/8, khi hoạt động núi lửa kết hợp với điều kiện gió khiến sân bay phải tạm dừng các chuyến bay đến, trong khi một số chuyến bay đi vẫn được duy trì.

Khi lượng tro tích tụ trong không khí tăng lên, các khu vực không phận quanh Catania nhiều lần phải đóng cửa, buộc hàng loạt chuyến bay chuyển hướng hoặc hủy bỏ. Các dịch vụ đường sắt bổ sung cũng được triển khai để hỗ trợ hành khách bị ảnh hưởng.

Sự nguy hiểm của tro núi lửa

Tro núi lửa không giống bụi thông thường. Đây là hỗn hợp các hạt đá, khoáng chất và thủy tinh núi lửa bị nghiền nhỏ trong quá trình phun trào. Phần lớn các hạt có đường kính dưới 2mm, rất nhẹ nên có thể bị gió cuốn đi hàng trăm km và phát tán lên độ cao mà máy bay thương mại thường hoạt động.

Đáng lo ngại hơn, các hạt tro có tính cứng và sắc. Khi máy bay bay vào một đám mây tro, những hạt này có thể xâm nhập vào động cơ phản lực và gây ra hàng loạt vấn đề.

Trong môi trường nhiệt độ cực cao bên trong động cơ, tro núi lửa có thể nóng chảy, bám vào các bộ phận quan trọng rồi đông cứng trở lại. Quá trình này có thể làm giảm hiệu suất động cơ, cản trở dòng khí và trong trường hợp nghiêm trọng khiến động cơ mất lực đẩy hoặc ngừng hoạt động.

Tro cũng có thể làm mài mòn cánh quạt, cánh nén khí, làm hỏng hoặc gây sai lệch hoạt động của các cảm biến và ảnh hưởng đến tầm nhìn của phi công do làm xước kính buồng lái.

Một trong những vấn đề lớn nhất là phi công không phải lúc nào cũng có thể nhận biết tro núi lửa bằng mắt thường.

Các đám mây tro có thể trông giống mây thông thường và không phải lúc nào cũng được radar thời tiết trên máy bay phát hiện rõ ràng. Trong điều kiện ban đêm hoặc tầm nhìn hạn chế, nguy cơ càng lớn.

Khi máy bay phát hiện hoặc được cảnh báo về một khu vực có tro núi lửa, giải pháp an toàn nhất thường là thay đổi độ cao hoặc chuyển hướng để tránh hoàn toàn vùng bị ảnh hưởng.

Điều này đồng nghĩa chuyến bay có thể phải bay vòng, kéo dài thời gian hành trình, chuyển sân bay hạ cánh hoặc bị hủy nếu không thể tìm được đường bay an toàn.

Những sự cố nghiêm trọng từng xảy ra

Theo Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO), trong những năm 1980 và 1990, đã có một số sự cố nghiêm trọng về máy bay bị va chạm với đám mây tro núi lửa.

Năm 1982, chuyến bay số 9 của British Airways đang trên hành trình từ London đến Auckland đã bay vào một đám mây tro núi lửa ở độ cao khoảng 37.000 feet. Cả bốn động cơ mất lực đẩy, khiến máy bay mất độ cao nhanh chóng.

Phi hành đoàn sau đó khởi động lại được các động cơ và đưa máy bay hạ cánh an toàn xuống Jakarta.

Chỉ vài tuần sau, một chiếc Boeing 747 của Singapore Airlines cũng gặp sự cố với hai động cơ sau khi tiếp xúc với tro núi lửa. Máy bay phải chuyển hướng trở lại Jakarta và hạ cánh an toàn.

Những sự cố này cho thấy tro núi lửa có thể tạo ra tình huống khẩn cấp ngay cả với những máy bay đang hoạt động bình thường.

Một trong những ví dụ nghiêm trọng nhất xảy ra vào tháng 4/2010, khi núi lửa Eyjafjallajökull ở Iceland phun trào.

Tro núi lửa lan rộng trên bầu trời Bắc Âu khiến các nhà chức trách phải đóng cửa nhiều khu vực không phận để đảm bảo an toàn. Khoảng 100.000 chuyến bay bị hủy và khoảng 10 triệu hành khách bị ảnh hưởng.

Sự gián đoạn kéo dài gây thiệt hại ước tính khoảng 1,7 tỷ USD cho ngành hàng không.

Vụ việc trở thành lời cảnh báo rõ ràng về tác động của tro núi lửa đối với mạng lưới hàng không toàn cầu: một vụ phun trào tại một khu vực có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến hàng nghìn chuyến bay ở nhiều quốc gia.

Gần đây hơn, năm 2025, tro từ vụ phun trào núi lửa Hayli Gubbi ở Ethiopia đã di chuyển về phía Ấn Độ và khu vực Vịnh. Một số hãng hàng không như Air India, Akasa Air và IndiGo phải hủy hoặc chuyển hướng chuyến bay để tránh vùng không phận bị ảnh hưởng.

Tro núi lửa có thể phá hỏng động cơ

Câu trả lời là có, nhưng mức độ thiệt hại phụ thuộc vào nồng độ tro và thời gian máy bay tiếp xúc với đám mây tro.

Động cơ phản lực đặc biệt nhạy cảm bởi chúng liên tục hút một lượng lớn không khí vào bên trong. Khi không khí chứa các hạt tro núi lửa đi vào động cơ, những hạt này có thể làm mòn các bộ phận, gây tắc nghẽn đường khí và bám vào các chi tiết bên trong.

Tro cũng có thể ảnh hưởng đến các lỗ thông khí và cảm biến, khiến dữ liệu về tốc độ hoặc độ cao trở nên không chính xác.

Trong những trường hợp nghiêm trọng, động cơ có thể mất công suất hoặc ngừng hoạt động. Tuy nhiên, các nghiên cứu về những sự cố trong quá khứ cho thấy trong phần lớn trường hợp, ít nhất một động cơ vẫn có thể hoạt động hoặc được khởi động lại.

Đây cũng là lý do đến nay chưa có tai nạn máy bay thương mại nào được xác định trực tiếp là do máy bay hút phải tro núi lửa.

Dù vậy, việc tránh rủi ro vẫn là ưu tiên hàng đầu. Một động cơ bị ảnh hưởng bởi tro có thể phải tháo ra kiểm tra, sửa chữa hoặc thay thế, khiến máy bay nằm đất và phát sinh chi phí lớn cho hãng hàng không.

Trung Kiên