Ai chịu trách nhiệm khi UAV khiến hàng loạt chuyến bay bị ảnh hưởng?
Sự cố UAV xâm nhập trái phép khu vực Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất tối 11/8 khiến hoạt động bay bị gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp 73 chuyến bay và hàng nghìn hành khách.
Dưới góc độ pháp lý, luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh thông Luật, trao đổi với Tạp chí Hàng không về trách nhiệm và chế tài có thể áp dụng đối với hành vi sử dụng tàu bay không người lái ảnh hưởng hoạt động hàng không.
Phóng viên: Việc UAV xuất hiện gần Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất tối 11/8 khiến hàng chục chuyến bay bị ảnh hưởng. Dưới góc độ pháp lý, trách nhiệm đối với những thiệt hại phát sinh được xác định như thế nào?
Luật sư Diệp Năng Bình: Theo tôi, vụ việc tại Tân Sơn Nhất tối 11/8 đáng lưu ý dưới góc độ pháp lý bởi đây không đơn thuần là vấn đề sử dụng tàu bay không người lái không đúng quy định mà còn có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn hoạt động hàng không.
Theo thông tin đã được công bố, Tân Sơn Nhất hai lần phải hạn chế hoạt động cất, hạ cánh sau khi tổ lái báo phát hiện UAV tại khu vực lân cận sân bay. Nhiều chuyến bay phải bay chờ, chuyển hướng hoặc thay đổi kế hoạch khai thác.
Về trách nhiệm đối với thiệt hại phát sinh từ các chuyến bay bị chậm, hủy hoặc thay đổi hành trình, cần phân biệt giữa nghĩa vụ của hãng hàng không đối với hành khách và trách nhiệm của người điều khiển UAV nếu cơ quan chức năng xác định được hành vi vi phạm.
Theo Luật Hàng không dân dụng Việt Nam 2025 có hiệu lực từ 1/7/2026, quan hệ giữa hành khách và hãng hàng không được xác lập trên cơ sở hợp đồng vận chuyển. Vì vậy, khi chuyến bay bị chậm, hủy hoặc thay đổi, hãng vẫn phải thực hiện các nghĩa vụ đối với hành khách theo quy định pháp luật.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp chuyến bay bị chậm hoặc hủy đều đồng nghĩa hãng hàng không phải bồi thường toàn bộ thiệt hại mà hành khách yêu cầu. Cần xem xét nguyên nhân, thời gian chậm chuyến, trường hợp được miễn trách nhiệm và các điều kiện cụ thể theo quy định của pháp luật hàng không.
Nếu cơ quan chức năng xác định được người điều khiển UAV, đồng thời chứng minh hành vi vi phạm trực tiếp gây ra thiệt hại thực tế, người gây ra thiệt hại có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường theo quy định của pháp luật dân sự.
Tuy nhiên, không thể mặc nhiên kết luận người điều khiển UAV phải bồi thường toàn bộ thiệt hại của các hãng hàng không và hành khách. Để xác định trách nhiệm bồi thường cần làm rõ hành vi trái pháp luật, lỗi, thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi với từng thiệt hại cụ thể.
Đây là những nội dung cần được cơ quan chức năng điều tra, xác minh trước khi xác định trách nhiệm pháp lý của cá nhân, tổ chức liên quan.
Phóng viên: Người điều khiển UAV gây ảnh hưởng hoạt động cất, hạ cánh tại sân bay có thể bị xử lý như thế nào? Trường hợp nào có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Luật sư Diệp Năng Bình: Việc quản lý tàu bay không người lái và phương tiện bay khác hiện được quy định tại Nghị định 288/2025/NĐ-CP của Chính phủ. Tổ chức, cá nhân sử dụng phương tiện này phải tuân thủ các quy định về quản lý, đăng ký, hoạt động bay và khu vực được phép hoạt động.
Về xử phạt hành chính, khoản 11 Điều 8 Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 40 triệu đồng đối với hành vi sử dụng tàu bay không người lái, phương tiện bay siêu nhẹ cản trở hoặc gây mất an toàn cho các phương tiện bay khác.
Tuy nhiên, với vụ việc xảy ra gần một sân bay có mật độ khai thác cao và khiến hoạt động cất, hạ cánh phải tạm thời hạn chế, theo tôi cơ quan chức năng cần đánh giá toàn diện, thay vì chỉ xem xét dưới góc độ một vi phạm hành chính.
Cần xác định người điều khiển UAV, chủ sở hữu thiết bị, tình trạng đăng ký và cấp phép bay, vị trí, thời điểm hoạt động, phạm vi ảnh hưởng đến khu vực hoạt động bay cũng như hậu quả thực tế đối với hoạt động hàng không.
Nếu hành vi và hậu quả đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội Cản trở giao thông đường không theo Điều 278 Bộ luật Hình sự. Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, khung hình phạt cao nhất của tội này có thể lên đến 15 năm tù.
Điều quan trọng là phải xác định chính xác người thực hiện hành vi, tính chất vi phạm và mức độ thiệt hại thực tế. Không thể chỉ dựa vào việc UAV xuất hiện gần sân bay để mặc nhiên xác định trách nhiệm hình sự.
Việc một UAV xuất hiện trái phép trong khu vực có ảnh hưởng đến hoạt động bay có thể buộc hệ thống khai thác phải điều chỉnh để bảo đảm an toàn. Vì vậy, bên cạnh xử lý vi phạm, vụ việc cũng đặt ra yêu cầu tăng cường quản lý và kiểm soát hoạt động của tàu bay không người lái quanh các cảng hàng không.
Để chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm, bảo đảm an ninh, an toàn hoạt động hàng không dân dụng, Bộ Xây dựng đã có văn bản đề nghị UBND các tỉnh, thành phố có cảng hàng không, sân bay tăng cường công tác quản lý tàu bay không người lái và các phương tiện bay khác.
Bộ đề nghị các địa phương phối hợp chỉ đạo cơ quan chức năng, chính quyền cơ sở thực hiện nghiêm Luật Phòng không nhân dân, Nghị định số 288/2025/NĐ-CP ngày 5/11/2025 của Chính phủ và các văn bản hướng dẫn thi hành liên quan đến quản lý tàu bay không người lái.
Đối với Cục Hàng không Việt Nam, Bộ Xây dựng yêu cầu theo dõi chặt tình hình, rà soát và đánh giá nguyên nhân, nguy cơ, những bất cập trong công tác quản lý, xử lý hoạt động của tàu bay không người lái và các vật thể bay khác.
Cục Hàng không Việt Nam đồng thời phải kịp thời báo cáo Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan khi xảy ra vụ việc tương tự; phối hợp với đầu mối của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an xây dựng quy trình hiệp đồng và ra quyết định áp chế phương tiện bay khi xuất hiện tình huống uy hiếp an toàn bay.
Bên cạnh đó, Cục Hàng không Việt Nam được yêu cầu chỉ đạo các cảng vụ hàng không, cảng hàng không, sân bay và đơn vị liên quan thực hiện nghiêm Quyết định số 824 ngày 24/4/2026 cùng các quy trình phối hợp xử lý vật thể bay xâm nhập khu vực cấm bay, hạn chế bay.