Khi liên minh hàng không không còn là lựa chọn duy nhất
Ba liên minh hàng không Star Alliance, SkyTeam và oneworld đang âm thầm tái cấu trúc khi thành viên thay đổi và các hãng đẩy mạnh liên doanh
Những thay đổi này cho thấy mô hình hợp tác hàng không toàn cầu đang chuyển từ việc phụ thuộc vào tư cách thành viên liên minh sang một cấu trúc linh hoạt hơn, trong đó các hãng có thể lựa chọn đối tác dựa trên từng thị trường, đường bay hoặc lợi ích thương mại.
Ba thay đổi thành viên trong một năm
Năm 2026, hàng không toàn cầu chứng kiến ba thay đổi đáng chú ý về thành viên của các liên minh.
Đầu tiên, ITA Airways gia nhập Star Alliance ngày 1/4/2026, trở thành thành viên thứ 26 của liên minh và là hãng hàng không thứ năm thuộc Tập đoàn Lufthansa tham gia mạng lưới. Trước đó, ITA là thành viên SkyTeam từ năm 2021, sau khi kế nhiệm Alitalia.
Sau khi Lufthansa mua 41% cổ phần ITA vào tháng 1/2025, hãng hàng không Italy bắt đầu quá trình chuyển đổi sang Star Alliance. Việc gia nhập giúp liên minh tăng hiện diện tại sân bay Rome Fiumicino, nhưng lại khiến SkyTeam mất thành viên tại Italy.
Chương trình khách hàng thường xuyên Volare của ITA cũng dừng từ ngày 30/3/2026. Khách hàng sau đó được chuyển sang chương trình Miles & More của Lufthansa.
Tiếp đó, Hawaiian Airlines gia nhập oneworld ngày 22/4/2026, sau khi sáp nhập với Alaska Airlines vào tháng 9/2024. Việc này giúp liên minh bổ sung thêm một hãng hàng không Mỹ bên cạnh Alaska Airlines và American Airlines.
Hawaiian tiếp tục duy trì thương hiệu và màu sơn riêng, nhưng bắt đầu sử dụng mã chuyến bay của Alaska từ ngày 21/4/2026. Chương trình khách hàng thường xuyên HawaiianMiles cũng được chuyển sang hệ thống Atmos Rewards.
Cuối năm nay, Asiana Airlines sẽ rời Star Alliance. Hãng dự kiến chấm dứt tư cách thành viên lúc 23h59 ngày 16/12/2026 theo giờ Hàn Quốc, trước khi sáp nhập hoàn toàn vào Korean Air, thành viên sáng lập của SkyTeam.
Thương vụ sáp nhập được khởi động từ năm 2020 và nhận chấp thuận cuối cùng của cơ quan quản lý vào tháng 5/2026, sau khi đáp ứng các điều kiện cạnh tranh tại Mỹ và châu Âu.
Sau khi Asiana rời đi, Star Alliance sẽ giảm từ 26 xuống còn 25 thành viên và không còn hãng hàng không Hàn Quốc nào trong liên minh.
Liên minh không còn là hình thức hợp tác duy nhất
Tuy nhiên, thay đổi thành viên chỉ là một phần của quá trình tái cấu trúc khi ngày càng nhiều hãng hàng không lựa chọn liên doanh hoặc thỏa thuận song phương để tăng mức độ hợp tác trên từng thị trường cụ thể, thay vì chỉ dựa vào khuôn khổ liên minh.
Các liên minh truyền thống chủ yếu tạo nền tảng hợp tác rộng, gồm chia sẻ phòng chờ, chương trình khách hàng thường xuyên, kết nối hành trình, xử lý hành lý và một số thỏa thuận liên danh.
Trong khi liên doanh và hợp tác song phương cho phép các hãng phối hợp sâu hơn về mạng bay, doanh thu và khai thác trên từng thị trường.
Mô hình liên doanh còn cho phép các hãng phối hợp trực tiếp về giá vé, lịch bay, năng lực khai thác và chia sẻ doanh thu trên từng thị trường cụ thể.
Hình thức này đặc biệt phổ biến trên các đường bay đường dài có giá trị thương mại cao.
Chẳng hạn, liên doanh giữa Delta Air Lines, Air France-KLM và Virgin Atlantic tạo ra mạng khai thác xuyên Đại Tây Dương với mức độ phối hợp sâu hơn so với khuôn khổ SkyTeam.
Ba hãng cùng khai thác hơn 300 chuyến bay mỗi ngày qua Bắc Đại Tây Dương, chia sẻ doanh thu trên các tuyến liên doanh và phối hợp lịch bay để hạn chế trùng lặp, tối ưu khả năng nối chuyến.
Tương tự, American Airlines, British Airways, Iberia và Finnair cùng tham gia liên doanh xuyên Đại Tây Dương trong hệ sinh thái oneworld. United Airlines và Lufthansa Group cũng áp dụng mô hình tương tự trong mạng Star Alliance.
Tại thị trường xuyên Thái Bình Dương, các liên doanh giữa Delta và Korean Air, United và ANA, American Airlines và Japan Airlines tiếp tục cho thấy vai trò ngày càng lớn của hình thức hợp tác có mục tiêu.
So với liên minh toàn cầu, liên doanh cho phép các hãng phối hợp sâu hơn về giá vé, lịch bay, doanh thu và năng lực khai thác. Vì vậy, cạnh tranh quốc tế ngày càng tập trung nhiều hơn vào các thỏa thuận hợp tác theo từng thị trường cụ thể.
Xu hướng hợp tác song phương nhìn từ United và JetBlue
Đặc biệt, quan hệ đối tác Blue Sky giữa United Airlines và JetBlue là một ví dụ khác về cách các hãng có thể hợp tác ngoài khuôn khổ liên minh toàn cầu.
Thỏa thuận được công bố vào tháng 5/2025, kết nối hai hãng có vị thế khác nhau: United là thành viên sáng lập Star Alliance, trong khi JetBlue không thuộc bất kỳ liên minh hàng không toàn cầu nào.
Hai hãng hợp tác trên ba lĩnh vực chính.
Thứ nhất, hai chương trình khách hàng thường xuyên được liên kết. Thành viên MileagePlus của United có thể tích lũy và sử dụng dặm trên các chuyến bay JetBlue, trong khi thành viên TrueBlue được tích lũy và đổi điểm khi bay cùng United.
Thứ hai, hành khách có thể đặt vé của hãng đối tác trực tiếp trên website và ứng dụng của mỗi bên.
Thứ ba, từ năm 2027, JetBlue sẽ cung cấp cho United quyền sử dụng tối đa bảy suất khứ hồi mỗi ngày tại Nhà ga 6 của sân bay JFK. Đổi lại, JetBlue được tiếp cận tám suất bay tại Newark.
Với United, việc tiếp cận JFK có ý nghĩa chiến lược sau nhiều năm hãng tập trung hoạt động tại khu vực New York vào Newark. Trong khi đó, hợp tác với United giúp JetBlue kết nối mạng bay với hệ thống quốc tế rộng hơn.
Thỏa thuận cho thấy các hãng có thể mở rộng mạng lưới và tăng mức độ hợp tác thương mại mà không cần cùng tham gia một liên minh hoặc thành lập liên doanh.
Riyadh Air chọn đứng ngoài ba liên minh
Trong khi đó, Riyadh Air lựa chọn hướng đi khác khi không tham gia bất kỳ liên minh hàng không toàn cầu nào.
Hãng hàng không mới của Saudi Arabia, được Quỹ Đầu tư Công hậu thuẫn và do Tony Douglas, cựu CEO Etihad Airways, lãnh đạo, đang xây dựng mạng lưới đối tác song phương với các hãng thuộc nhiều liên minh khác nhau.
Riyadh Air đã ký thỏa thuận với Air France-KLM về kết nối liên tuyến, chia sẻ mã chuyến bay và hợp tác chương trình khách hàng thường xuyên. Air France-KLM hiện thuộc SkyTeam.
Hãng cũng hợp tác với Singapore Airlines và Turkish Airlines, đều là thành viên Star Alliance, trong các lĩnh vực liên tuyến, chia sẻ mã chuyến bay và chương trình khách hàng thường xuyên.
Cách tiếp cận này giúp Riyadh Air kết nối với mạng lưới của nhiều liên minh mà không phải tham gia với tư cách thành viên chính thức.
Mô hình trên phần nào tương đồng với chiến lược Etihad Airways theo đuổi trong nhiều năm, tập trung xây dựng mạng lưới đối tác riêng thay vì gia nhập một trong ba liên minh hàng không toàn cầu.
Với Riyadh Air, việc đứng ngoài các liên minh cũng giúp hãng không phải lựa chọn một khối duy nhất, trong bối cảnh Saudia, hãng hàng không quốc gia Saudi Arabia, đã là thành viên SkyTeam.
Liên minh vẫn giữ lợi thế riêng
Sự phát triển của liên doanh và hợp tác song phương không đồng nghĩa Star Alliance, SkyTeam và oneworld mất đi vai trò.
Các liên minh vẫn cung cấp hệ sinh thái dịch vụ mà những thỏa thuận song phương khó thay thế hoàn toàn.
Một trong những lợi ích rõ nhất là mạng lưới phòng chờ và các ưu đãi dành cho khách hàng thường xuyên trên phạm vi toàn cầu. Thành viên hạng cao có thể sử dụng phòng chờ, được ưu tiên làm thủ tục, lên tàu bay và hưởng nhiều quyền lợi khác khi sử dụng dịch vụ của các hãng trong cùng liên minh.
Liên minh cũng giúp đơn giản hóa các hành trình nhiều chặng. Trong nhiều trường hợp, hành khách có thể đặt hành trình gồm nhiều hãng thành viên trên cùng một vé, làm thủ tục một lần và gửi hành lý đến điểm cuối.
Các sản phẩm như vé vòng quanh thế giới cũng dựa trên quy mô mạng lưới của liên minh và khó được tái tạo chỉ bằng một số thỏa thuận song phương.
Liên minh thích nghi thay vì biến mất
Trước sự phát triển của các mô hình hợp tác linh hoạt, các liên minh hàng không toàn cầu cũng đang điều chỉnh cách thức hoạt động.
Star Alliance đã phát triển mô hình đối tác kết nối, cho phép một số hãng ngoài liên minh tham gia vào mạng lưới tại những trung tâm nhất định mà không cần trở thành thành viên đầy đủ. SkyTeam và oneworld cũng triển khai các hình thức hợp tác theo nhiều cấp độ.
Điều này cho thấy các hãng hàng không không nhất thiết phải gia nhập chính thức một liên minh để tiếp cận mạng lưới toàn cầu.
Trong khi đó, liên doanh và thỏa thuận song phương cho phép hãng tập trung nguồn lực vào những thị trường mang lại giá trị cao hơn.
Vì vậy, ba liên minh toàn cầu nhiều khả năng vẫn giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới hàng không quốc tế, nhưng chức năng đang dần thay đổi. Liên minh cung cấp quy mô và hệ sinh thái dịch vụ; liên doanh tạo mức độ phối hợp thương mại sâu hơn; còn thỏa thuận song phương mang lại tính linh hoạt.
Sự kết hợp giữa ba mô hình đang hình thành cấu trúc hợp tác đa tầng, trong đó các hãng có thể đồng thời tận dụng nhiều mạng lưới và lựa chọn đối tác phù hợp với từng thị trường.
Đại diện của Việt Nam, Vietnam Airlines là một trong những thành viên quan trọng của SkyTeam, góp phần mở rộng mạng lưới của liên minh tại Đông Nam Á.
Thành lập năm 2000 bởi Aeroméxico, Air France, Delta Air Lines và Korean Air, SkyTeam hiện quy tụ 18 thành viên, kết nối hơn 945 điểm đến tại 145 quốc gia với trên 13.800 chuyến bay mỗi ngày, phục vụ hơn 605 triệu lượt hành khách mỗi năm.