Nhịp cầu tri ân của ngành hàng không

Người lính trở về 'nhà' sau 45 năm

Ở quê nhà, người mẹ năm nay đã 93 tuổi vẫn đau đáu một mong ước giản dị: Được đưa con trai về gần quê hương, để mỗi dịp Tết, ngày giỗ, gia đình có thể thắp cho ông một nén hương.

Sau gần nửa thế kỷ, mong ước ấy cuối cùng cũng thành hiện thực, nhưng người trở về đã không còn là chàng trai 20 tuổi ra đi với nụ cười trên môi và cái ôm đầy ngọt ngào dành cho mẹ.

Đứng bên mộ phần người thân, ông Nguyễn Hữu Tường, Trưởng tộc dòng họ Nguyễn Hữu (trú tại xã Yên Xuân, tỉnh Nghệ An) không giấu được xúc động. Ông kể, liệt sĩ Nguyễn Hữu Tân hy sinh ngày 13/4/1982, trong một trận chiến đấu tiêu diệt tàn quân Pol Pot tại tỉnh Kampong Thom, Campuchia, khi mới 20 tuổi. Sau chiến tranh biên giới Tây Nam, hài cốt ông được quy tập về an táng tại Nghĩa trang phường Long Khánh, tỉnh Đồng Nai.

45 năm là quãng thời gian đủ dài để một người từ tuổi đôi mươi đi đến cuối cuộc đời, nhưng với gia đình liệt sĩ Nguyễn Hữu Tân, thời gian dường như chưa bao giờ có thể xóa đi khoảng trống mà người lính ấy để lại.

Ông Tường nghẹn ngào kể lại với chúng tôi, trước ngày lên đường, liệt sĩ Nguyễn Hữu Tân đã có người yêu, hai bên gia đình đã dạm ngõ, ăn hỏi và chỉ còn chờ ngày người lính trở về để nên duyên vợ chồng. Nhưng chiến tranh đã khép lại tất cả dự định còn dang dở của tuổi trẻ, để lời hẹn trăm năm mãi mãi không thể thực hiện.

Những năm gần đây, khi mẹ liệt sĩ Nguyễn Hữu Tân ngày một già yếu, mong mỏi đưa ông trở về quê hương càng trở nên da diết. Gia đình, dòng họ chỉ mong người lính được trở về đất mẹ, để thuận tiện hương khói và người mẹ già có thể yên lòng khi biết con trai đã nằm lại gần quê nhà.

Nhờ sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền, các cơ quan, ban ngành và sự phối hợp của gia đình, hài cốt liệt sĩ Nguyễn Hữu Tân đã được đưa từ Đồng Nai trở về Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào.

Ngày người lính trở về, đại diện cấp ủy, chính quyền địa phương, thôn xóm, bà con lối xóm, họ hàng nội ngoại có mặt đông đủ. Sau 45 năm chờ đợi, cuộc đoàn tụ của gia đình cuối cùng cũng trọn vẹn. "Chúng tôi rất xúc động. Đây là mong ước cháy bỏng của mẹ già 93 tuổi, của gia đình, dòng họ và con cháu trong suốt những năm qua", ông Nguyễn Hữu Tường chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Hữu Tường, gia đình mong muốn liệt sĩ Nguyễn Hữu Tân được an nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào, để ông được ở gần quê hương, gần gia đình và bên những người đồng đội đã cùng chiến đấu, hy sinh.

Từ câu chuyện của gia đình liệt sĩ Nguyễn Hữu Tân, chúng tôi hướng tầm nhìn ra những hàng mộ nối dài trong khuôn viên nghĩa trang. Được xây dựng từ năm 1976, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào hiện quản lý khoảng 11.180 phần mộ liệt sĩ.

Trong số này, 1.908 hài cốt liệt sĩ đã được đưa về quê; 6.628 mộ đã được lấy mẫu sinh phẩm phục vụ xác định danh tính bằng ADN; 350 mộ chưa lấy mẫu sinh phẩm và 1.944 mộ có đầy đủ thông tin nhưng chưa di chuyển.

Mỗi phần mộ là một cuộc đời, phía sau là một gia đình và một câu chuyện riêng. Với nhiều người thân, những ký ức về người đã khuất đôi khi chỉ còn được lưu lại qua vài dòng ngắn ngủi trên tấm bia.

Nghĩa trang không chỉ là nơi an nghỉ của những người đã hy sinh, mà còn là biểu tượng của tình đoàn kết hữu nghị Việt Nam - Lào, được vun đắp bằng sự hy sinh của nhiều thế hệ, mà sang năm sẽ tròn 65 năm ngày thiết lập mối quan hệ đặc biệt này.

Hằng năm, nơi đây đón hàng nghìn đoàn với hàng chục nghìn lượt người đến dâng hương, tưởng niệm, tìm kiếm thông tin về người thân và làm thủ tục đưa hài cốt liệt sĩ trở về quê hương.

Nỗi niềm của những người quản trang

Giữa những hàng mộ thẳng tắp ấy, vẫn còn rất nhiều ngôi mộ chưa có tên. Vì thế, công việc của những người quản lý, chăm sóc nghĩa trang không chỉ là giữ gìn từng phần mộ sạch sẽ, trang nghiêm, mà còn là hành trình lưu giữ và chắp nối những thông tin còn lại về các liệt sĩ.

Từ hồ sơ liệt sĩ, tài liệu của các đoàn quy tập đến thông tin về địa điểm, tọa độ hy sinh, Ban Quản lý Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào kiên trì đối chiếu, khoanh vùng và hỗ trợ thân nhân tìm kiếm manh mối về người thân sau nhiều thập kỷ.

Với nhiều gia đình, nghĩa trang vì thế không chỉ là nơi tưởng niệm, mà còn là nơi họ gửi gắm hy vọng một ngày có thể xác định chính xác danh tính người thân đã hy sinh.

Ông Nguyễn Văn Ngọc, Trưởng Ban Quản lý Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào, cho biết một trong những trăn trở lớn nhất hiện nay là việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN.

Trong số hàng nghìn phần mộ chưa xác định đầy đủ thông tin, nhiều gia đình vẫn chờ kết quả giám định để có thể biết chính xác người thân của mình đang an nghỉ ở đâu.

Theo ông Ngọc, từ năm 2012, Nhà nước đã triển khai lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN. Tuy nhiên, số trường hợp xác định được danh tính vẫn còn rất ít so với số hài cốt chưa rõ thông tin.

Ông Ngọc cho biết nếu các mẫu sinh phẩm đã được lấy không được phân tích kịp thời, chất lượng nguồn gen có thể bị ảnh hưởng theo thời gian, khiến việc xác định danh tính liệt sĩ sau này càng thêm khó khăn.

Để hỗ trợ thân nhân, Ban Quản lý Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào đang phối hợp đối chiếu hồ sơ liệt sĩ, tài liệu của các đoàn quy tập cùng thông tin về tọa độ, địa danh nơi các chiến sĩ hy sinh tại Lào.

Từ những dữ liệu này, từng khu vực được khoanh vùng, từng lô mộ được đối chiếu nhằm bổ sung manh mối cho các gia đình. Với những người đã chờ đợi hàng chục năm, một tọa độ, một văn bản xác nhận hay thông tin về lô mộ đôi khi cũng có thể mở ra thêm hy vọng trên hành trình tìm lại người thân.

“Điều trăn trở lớn nhất là làm sao để những liệt sĩ chưa biết tên có thể được trả lại danh tính”, ông Nguyễn Văn Ngọc nói.

Bởi phía sau mỗi phần mộ chưa xác định danh tính là một gia đình đã chờ đợi suốt nhiều năm. Đó có thể là người mẹ mong con, người vợ ngóng chồng hay những người con chỉ biết về cha mình qua ký ức và những tấm ảnh cũ.

Bên cạnh việc xác định danh tính liệt sĩ, những người làm công tác quản lý nghĩa trang còn đối mặt với một nỗi lo khác khi nhiều hạng mục đã xuống cấp sau hàng chục năm chịu tác động của thời tiết khắc nghiệt ở miền Trung.

Nắng nóng, mưa bão và lũ lụt khiến cây xanh gãy đổ, một số công trình ghi công, phần mộ, bia mộ và hạng mục cảnh quan bị ảnh hưởng, không còn giữ được hiện trạng như thời điểm mới xây dựng.

Ông Ngọc cho biết nhiều năm qua, tỉnh Nghệ An vẫn bố trí kinh phí để chăm sóc, tu bổ Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào. Tuy nhiên, địa phương còn nhiều khó khăn, đồng thời phải quản lý hàng trăm công trình ghi công liệt sĩ nên việc đầu tư đồng bộ cho nghĩa trang chưa thể thực hiện thường xuyên.

Các đợt sửa chữa trước đây chủ yếu tập trung vào từng hạng mục riêng lẻ, trong khi nhu cầu chỉnh trang tổng thể ngày càng cấp thiết.

Cùng với đó, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn được duy trì hằng năm. Mỗi mùa khô, các cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ quy tập của tỉnh Nghệ An tiếp tục đến những khu vực từng là chiến trường tại Lào để tìm kiếm, đưa hài cốt liệt sĩ về nước.

Theo ông Ngọc, mỗi năm có khoảng 90 hài cốt liệt sĩ được đưa trở về Tổ quốc, mở thêm cơ hội đoàn tụ cho những gia đình đã chờ đợi suốt nhiều thập kỷ.

Tuy nhiên, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào hiện gần như không còn quỹ đất để tiếp nhận thêm các hài cốt mới được quy tập. Vì vậy, một số trường hợp sau khi đưa về nước phải tạm thời an táng tại các nghĩa trang khác trên địa bàn tỉnh.

Thực tế này đặt ra yêu cầu sớm nghiên cứu phương án mở rộng Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào, đồng thời chỉnh trang đồng bộ các hạng mục để đáp ứng nhu cầu tiếp nhận, an táng và chăm sóc phần mộ liệt sĩ trong thời gian tới.

Sự hỗ trợ kịp thời và niềm mong mỏi...

Chính trong bối cảnh ấy, sự đồng hành của Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) đã cùng chung tay với UBND tỉnh nghệ An hỗ trợ tu bổ Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào là một hoạt động hết sức ý nghĩa và kịp thời.

Được biết, chỉ ít ngày sau khi trực tiếp khảo sát, chứng kiến điều kiện thực tế tại các khu mộ và các hạng mục của Nghĩa trang, ACV đã quyết định hỗ trợ 20 tỷ đồng để thực hiện dự án nâng cấp, tu bổ, tôn tạo Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào.

Nguồn kinh phí dự kiến được sử dụng để chỉnh trang phần mộ, bia mộ; cải tạo đường nội bộ, cầu, lan can hồ cảnh quan, các am thờ và một số hạng mục trong khuôn viên nghĩa trang.

Với những người trực tiếp quản lý, chăm sóc nghĩa trang, sự hỗ trợ này không chỉ bổ sung nguồn lực cho công tác tu bổ mà còn góp phần gìn giữ một công trình mang ý nghĩa lịch sử đặc biệt trong quan hệ Việt Nam - Lào.

Ông Nguyễn Cao Cường, Chủ tịch HĐQT ACV, cho biết Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào không chỉ là nơi an nghỉ của hàng vạn người con đã hy sinh, mà còn là biểu tượng lưu giữ ký ức về sự hy sinh và tình đoàn kết đặc biệt giữa hai dân tộc Việt Nam - Lào.

Việc gìn giữ, chăm sóc và tôn tạo nghĩa trang vì thế không chỉ là trách nhiệm với những người đã khuất, mà còn là sự tri ân của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Ông Nguyễn Hữu Tường, người vừa đưa thân nhân trở về sau 45 năm, xúc động khi nhắc đến sự đồng hành của ACV. “Chúng tôi rất mừng và phấn khởi khi biết ACV hỗ trợ 20 tỷ đồng để tôn tạo, tu bổ nghĩa trang. Đây là sự tri ân thiết thực đối với các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc”, ông Tường nghẹn ngào.

Ông mong việc tu bổ, tôn tạo sớm được triển khai để nghĩa trang ngày càng khang trang, xứng đáng là nơi an nghỉ của các liệt sĩ và cũng là nơi thân nhân gửi gắm tình cảm, sự tưởng nhớ đối với người đã khuất. Và ông cũng mong mỏi sẽ có thêm nhiều đơn vị, tổ chức cá nhân cùng chung tay hỗ trợ cho việc tu bổ tôn tạo mở rộng Nghĩa trang để nơi an nghỉ của hơn 11.100 anh hùng liệt sĩ ngày một khang trang rộng rãi hơn.

“Thay mặt thân nhân liệt sĩ và các gia đình có người thân đang an nghỉ tại đây, chúng tôi rất trân trọng sự quan tâm, sẻ chia của đơn vị”, ông Tường chia sẻ.

Nhiều năm gắn bó với Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào, ông Nguyễn Văn Ngọc đã chứng kiến nhiều gia đình tìm đến với những câu hỏi chưa có lời đáp, rồi có ngày trở lại khi danh tính người thân được xác định.

Với những người ngày ngày chăm sóc nghĩa trang, mong mỏi lớn nhất vẫn là từng phần mộ được gìn giữ chu đáo, từng thông tin về liệt sĩ được lưu giữ đầy đủ và ngày càng có thêm nhiều trường hợp được xác định danh tính.

Theo ông Ngọc, sự đồng hành của ACV lần này có ý nghĩa thiết thực, khi khoản hỗ trợ 20 tỷ đồng sẽ góp thêm nguồn lực để tu bổ những hạng mục đã xuống cấp và cải thiện điều kiện chăm sóc, quản lý nghĩa trang.

“Chúng tôi rất trân trọng sự quan tâm của ACV. Đây không chỉ là nguồn kinh phí để tu bổ công trình, mà còn thể hiện sự sẻ chia và lòng tri ân đối với các anh hùng liệt sĩ đang an nghỉ tại đây”, ông Ngọc nói.

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ và 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Lào, việc nâng cấp, tu bổ Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào càng mang ý nghĩa sâu sắc. Đó là sự tiếp nối đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” đã được gìn giữ qua bao thế hệ, là cách người hôm nay bày tỏ lòng biết ơn với những người đã gửi lại tuổi xuân nơi chiến trường để đất nước có được những tháng ngày bình yên.

Giữa mảnh đất miền Trung từng chứng kiến biết bao cuộc chia ly, hình ảnh Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Việt - Lào khang trang, trang nghiêm hơn sẽ không chỉ là nơi chăm sóc, gìn giữ phần mộ của những người đã ngã xuống. Nơi đây sẽ tiếp tục là “địa chỉ đỏ” để mỗi người tìm về, để thế hệ trẻ hiểu hơn về giá trị của hòa bình, về tình hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Lào và về trách nhiệm của những người đang sống đối với lịch sử dân tộc.

Bởi thời gian có thể phủ lên những phần mộ dấu vết của nắng mưa, nhưng không thể làm phai mờ lòng biết ơn. Giữ gìn nơi này cũng chính là giữ gìn ký ức, để những người đã khuất không bao giờ bị lãng quên và để lời nhắc “Uống nước nhớ nguồn” được tiếp tục trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Thu Hằng