Chuyện ít biết về huấn luyện chó nghiệp vụ cứu hộ...đi máy bay

Những chuyến bay dài nhất của chó nghiệp vụ
Ngay sau khi trận động đất gây thiệt hại nghiêm trọng tại Venezuela, Việt Nam quyết định cử lực lượng tham gia hỗ trợ tìm kiếm cứu nạn và khắc phục hậu quả. Ngày 29/6, chiếc máy bay Airbus 350 mang số hiệu VN66 của Vietnam Airlines lên đường sang Venezuela, với phi hành đoàn gồm 23 người, 124 cán bộ, chiến sĩ thuộc Bộ Quốc phòng và Bộ Công an. Máy bay chở theo khoảng 40 tấn hàng hóa bao gồm trang thiết bị, phương tiện chuyên dụng làm nhiệm vụ cứu hộ cứu nạn và hàng hóa thiết yếu hỗ trợ các nạn nhân động đất.

Trên khoang chuyến bay còn có 10 "vị khách" đặc biệt, đó là 10 chú chó nghiệp vụ. Đây không phải lần đầu tiên những chú chó nghiệp vụ của lực lượng cứu hộ cứu nạn Việt Nam lên đường làm nhiệm vụ quốc tế. Năm 2025, lực lượng cứu hộ của Việt Nam đã thực hiện hỗ trợ người dân Myanmar khắc phục thảm họa động đất. Những chú chó nghiệp vụ đã lên máy bay đến thành phố Yangon rồi sau đó vượt quãng đường gần 500 km bằng xe ô tô để đến thành phố Naypyidaw thực hiện công tác cứu hộ thảm họa.

Chuyến bay đến đất nước Nam Mỹ cách xa Việt Nam đến nửa vòng trái đất kéo dài khoảng 24 tiếng, đi qua không phận 29 nước khác nhau, quá cảnh tại sân bay Charles de Gaulle (Paris, Pháp), xuyên qua Đại Tây Dương là chuyến đi dài nhất từ trước đến nay của những chú chó nghiệp vụ.

Chó nghiệp vụ vốn được huấn luyện rất tốt, là những chú chó đặc biệt đầy dũng cảm và gan dạ. Tuy nhiên, hành trình 24 giờ trên không trung luôn là một thách thức, và những chú chó nghiệp vụ này đã được huấn luyện thế nào để có thể đảm bảo được việc vượt những hành trình hàng không dài rồi lập tức có thể thực hiện những nhiệm vụ cứu hộ luôn đòi phải tiến hành khẩn trương ngay khi có mặt tại hiện trường?

Theo cơ trưởng Tô Ngọc Giang của Vietnam Airlines, thời gian rất gấp rút, các phương án vận chuyển chú chó nghiệp vụ trên máy bay đã được tính đến. Các phương án đề đảm bảo chỗ nằm, việc đi lại, ăn uống và việc vệ sinh của các chó nghiệp vụ trên hành trình bay 24 tiếng đã được chuẩn bị. Nỗi lo của phi hành đoàn là khi máy bay cất - hạ cánh, áp suất trên khoang thay đổi có thể khiến các chú chó hoảng sợ, chạy trên khoang, có thể ảnh hưởng đến an toàn bay. Tuy nhiên, với việc đã được huấn luyện chuyên nghiệp và bài bản, những chú chó nghiệp vụ này đã vượt qua hành trình bay dài, có mặt tại Venezuela và thực hiện nhiệm vụ cứu hộ.

Kỳ công huấn luyện chó nghiệp vụ đi máy bay

Qua các báo từ các cơ quan điều phối cứu trợ, hầu hết các đội cứu hộ quốc tế lớn đến Venezuela đều mang theo chó nghiệp vụ. Những đội chó nghiệp vụ quốc tế đã nổi tiếng gồm có Mỹ, Mexico, Đức, Tây Ban Nha, Pháp, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc. Các chú chó nghiệp vụ Việt Nam qua nhiều lần thực hiện công tác cứu hộ cũng đã có tiếng và nhận được rất nhiều cảm tình giống như các đội chó nghiệp vụ quốc tế khác.

Tổng cộng đã có hàng chục đội cứu hộ quốc tế với hàng nghìn nhân sự được huy động trong giai đoạn đầu của chiến dịch cứu hộ động đất tại Venezuela. Mexico là một trong những quốc gia có lực lượng tìm kiếm cứu nạn bằng chó nổi tiếng nhất thế giới. Mexico triển khai khoảng 18 đội chó nghiệp vụ cùng lực lượng cứu hộ bằng máy bay vận tải quân sự.

Với các nhiệm vụ cứu hộ quốc tế, các đội cứu hộ thường di chuyển bằng máy bay khoang rộng, máy bay vận tải quân sự cỡ lớn để đảm bảo di chuyển cùng lúc với quân số thống nhất, mang theo được nhiều trang thiết bị hỗ trợ. Thông thường, chó nghiệp vụ được đặt trong lồng vận chuyển đạt chuẩn hàng không, buộc cố định xuống sàn máy bay. Khi cần theo dõi sát hoặc trấn an, người huấn luyện sẽ ngồi ngay cạnh lồng. Nếu không sử dụng lồng vận chuyển, chó nghiệp vụ được bố trí khu vực riêng trên máy bay để người huấn luyện có thể chăm sóc trong suốt hành trình. Quy trình vận chuyển được thiết kế để bảo đảm sức khỏe cho những chú chó nghiệp vụ này.

Một chú chó nghiệp vụ muốn đủ tiêu chuẩn lên đường làm nhiệm vụ quốc tế phải trải qua các bước: khám sức khỏe, kiểm tra giấy chứng nhận tiêm phòng, gắn microchip nhận dạng, đã được huấn luyện làm quen với việc vận chuyển. Chú chó sẽ buộc phải hạn chế cho ăn quá no trước giờ cất cánh để giảm nguy cơ say và khó chịu, được cấp nước định kỳ trong chuyến bay nếu hành trình kéo dài.

Người huấn luyện luôn mang theo thức ăn chuyên dụng, nước uống, thuốc thú y cơ bản, phải chuẩn bị sẵn đồ chơi hoặc 1 vật quen thuộc để giảm căng thẳng cho chó. Dù đều rất dũng cảm, chó là giống vật nhạy cảm, có tính cách riêng và nhiều chú chó không khoái việc đi máy bay cho lắm.

Ngay từ giai đoạn huấn luyện cơ bản (khoảng 6–12 tháng tuổi), các chú chó đã được tập ăn - ngủ - nghỉ trong lồng vận chuyển, di chuyển bằng ô tô trong lồng. Mục tiêu là để chó coi chiếc lồng là một "không gian an toàn", chứ không phải nơi bị nhốt. Nhiều huấn luyện viên dành hàng tháng chỉ để chó hình thành phản xạ tích cực với chiếc lồng vận chuyển.

Tiếng ồn rất lớn từ động cơ máy bay có thể làm những chú chó hoảng sợ. Các huấn luyện viên phải tập cho chó nghe âm thanh động cơ máy bay qua loa, cho chó tập gần trực thăng hoặc xe chuyên dụng, sau đó tăng dần cường độ tiếng ồn qua từng giai đoạn.

Khoang máy bay luôn có rung động khi máy bay cất hạ cánh, chó nghiệp vụ được tập ngồi trên các bệ rung mô phỏng, di chuyển bằng xe tải hoặc tàu hỏa, được luyện giữ bình tĩnh khi sàn rung.

Sau đó, chó nghiệp vụ phải trải qua huấn luyện ngồi trong không gian kín nhiều giờ. Trong nhiệm vụ quốc tế, chó phải ở trong lồng hoặc nằm trong khoang máy bay từ 8 đến hơn 20 giờ. Do đó, những chú chó phải luyện tập nằm yên, không sủa liên tục, tập nghỉ ngơi khi không có nhiệm vụ. Đây là những kỹ năng rất quan trọng để tiết kiệm năng lượng, đảm bảo đủ sức khỏe làm nhiệm vụ khi đến hiện trường.

Khi vận chuyển động vật thông thường bằng đường hàng không, các chuyên gia thú y có thể cho động vật sử dụng các loại thuốc an thần được cho phép. Riêng chó nghiệp vụ gần như không được dùng thuốc an thần chỉ để phục vụ việc vận chuyển, trừ khi có chỉ định thú y đặc biệt. Lý do là thuốc an thần có thể làm giảm khả năng đánh hơi, khiến chó phản ứng chậm, ảnh hưởng đến khả năng giữ thăng bằng và làm việc ngay sau khi hạ cánh. Các đội cứu hộ luôn kỳ công huấn luyện hành vi để chó bình tĩnh trong suốt chuyến đi rất dài.

Những "chiến sĩ" quả cảm

Nhiều chú chó cứu hộ kỳ cựu khi nhìn thấy chiếc lồng vận chuyển, xe tải chuyên dụng hoặc khu vực sân bay lại tỏ ra rất bình tĩnh, thoải mái về mặt tâm lý. Sau nhiều lần tham gia nhiệm vụ, chúng hình thành sự liên kết rằng "đi máy bay" đồng nghĩa với việc sắp bắt đầu một nhiệm vụ tìm kiếm. Với nhiều chú chó, đây không còn là trải nghiệm gây căng thẳng mà đã trở thành một phần quen thuộc trong công việc. Điều này là kết quả của quá trình huấn luyện kéo dài nhiều năm, kết hợp giữa kỹ năng chuyên môn, làm quen với môi trường và xây dựng sự tin tưởng tuyệt đối giữa chó và người huấn luyện.

Hiện tại, các công tác cứu hộ được hỗ trợ rất tốt bởi các thiết bị công nghệ cao. Chẳng hạn, với động đất, drone, camera nhiệt và radar xuyên tường đều hỗ trợ rất tốt, nhưng chó nghiệp vụ vẫn là không thể thiếu.

Một chú chó nghiệp vụ đã qua huấn luyện có thể đánh hơi mùi xuyên qua nhiều lớp bê tông, nhanh chóng khoanh vùng vị trí nghi có nạn nhân, làm việc ở những khe hẹp mà máy móc khó tiếp cận.

Trong các chiến dịch cứu hộ quốc tế theo tiêu chuẩn, chó nghiệp vụ thường được xem là "thành viên chính thức" của đội cứu hộ. Chúng có hồ sơ huấn luyện, lịch làm việc và thời gian nghỉ riêng. Mỗi chú chó gần như luôn gắn với một người huấn luyện duy nhất, sự phối hợp giữa hai bên được xây dựng qua nhiều năm tập luyện và có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả tìm kiếm trong môi trường thảm họa.

Chó nghiệp vụ Việt Nam được trao Huy chương Công trạng: Thông tin từ đoàn cứu hộ Việt Nam tại Venezuela, quyền Tổng thống Cộng hòa Venezuela - ông Delcy Rodriguez đã gặp mặt trao thư cảm ơn tới đoàn cứu hộ, cứu nạn Việt Nam. Chú chó nghiệp vụ Xukip cùng các chó nghiệp vụ khác của đoàn Việt Nam được Venezuela trao Huân chương Công trạng vì thành tích xuất sắc trong tìm kiếm cứu nạn, khắc phục hậu quả trận động đất. Quyền Tổng thống Venezuela khẳng định lòng dũng cảm không bị giới hạn bởi biên giới hay rào cản ngôn ngữ. Lòng trung thành, bản năng của những chú chó nghiệp vụ - những người bạn đồng hành đặc biệt đã giúp vượt qua nhiều trở ngại tưởng chừng không thể. Nhân dân Vunezuela sẽ luôn khắc ghi những sự giúp đỡ quý giá trong hoạn nạn đến từ Việt Nam.

Trong rất nhiều những lần lực lượng cứu hộ Việt Nam tiến hành làm nhiệm vụ tại hiện hiện trường, các chó nghiệp vụ đã giúp xác định nhiều vị trí nghi có nạn nhân để lực lượng công binh quyết định phương án đào bới phù hợp. Trong lần cứu hộ này, đội chó nghiệp đã xác định được hàng chục vị trí có nạn nhân mắc kẹt tại khu vực Playa Grande (bang La Guaira, Venezuela), góp công lớn giúp đoàn cứu hộ, cứu nạn Việt Nam đưa hàng chục thi thể nạn nhân ra khỏi đống đổ nát.

Các "chiến sĩ" chó nghiệp vụ của Việt Nam luôn đóng góp được rất nhiều vào công tác cứu hộ, nhận được sự đánh giá cao và tình cảm yêu mến của cộng đồng quốc tế và Việt Nam.

Quang Thái