Công nhân Airbus đình công, các hãng bay Việt Nam ảnh hưởng thế nào?
Airbus đang đối mặt với nguy cơ gián đoạn hoạt động sản xuất tại Tây Ban Nha khi các cuộc đình công của người lao động tiếp tục mở rộng. Điều này có thể gián tiếp ảnh hưởng đến kế hoạch khai thác của các hãng bay của Việt Nam.
Cuộc đình công do Liên đoàn các chuyên gia hàng không độc lập (SIPA) phát động từ ngày 1/7/2026, ban đầu chỉ diễn ra tại nhà máy Getafe, gần Madrid, trước khi lan sang nhiều cơ sở khác của Airbus và nhận được sự ủng hộ từ một số công đoàn.
Theo SIPA, người lao động phản đối nhiều vấn đề liên quan đến điều kiện làm việc, bao gồm mức tăng lương thấp hơn lạm phát, việc siết chặt giám sát chấm công cũng như yêu cầu nhân viên văn phòng phải dành nhiều thời gian làm việc trực tiếp tại công ty.
Đợt đình công hiện được lên kế hoạch kéo dài đến hết tháng 7/2026 trên phần lớn lãnh thổ Tây Ban Nha. Tuy nhiên, nguy cơ gián đoạn sản xuất có thể còn nghiêm trọng hơn khi CCOO - công đoàn lớn nhất tại Airbus Tây Ban Nha tuy chưa tham gia phong trào hiện tại nhưng đã tuyên bố sẽ phát động đình công vô thời hạn từ ngày 7/9/2026 nếu các yêu cầu của họ không được đáp ứng.
Lãnh đạo Airbus Tây Ban Nha cảnh báo rằng nếu không đạt được thỏa thuận với người lao động, tiến độ giao máy bay sẽ chịu tác động đáng kể.
"Nếu không đạt được thỏa thuận, tiến độ giao hàng sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi cuộc đình công và các hành động phản đối công nghiệp diễn ra trong bốn tháng cuối năm tại tất cả các nhà máy của Airbus Tây Ban Nha", đại diện Airbus Tây Ban Nha cho biết.
Làn sóng đình công diễn ra trong bối cảnh Airbus vốn đã chịu nhiều sức ép từ các vấn đề trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Hãng đang nỗ lực hoàn thành mục tiêu bàn giao 870 máy bay trong năm 2026, nhưng liên tục gặp khó khăn do tình trạng thiếu linh kiện và sự chậm trễ từ các nhà cung cấp. Trước đó, Airbus cũng đã phải đối mặt với các cuộc đình công và biểu tình tại Pháp sau quyết định cắt giảm số ngày làm việc từ xa đối với nhân viên văn phòng.
Tây Ban Nha là một trong những mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất toàn cầu của Airbus. Công ty hiện sử dụng hơn 14.000 lao động tại tám cơ sở ở Madrid, Castile-La Mancha và Andalusia, nơi sản xuất máy bay vận tải quân sự cùng nhiều bộ phận cho máy bay thương mại và vệ tinh. Theo Airbus, nhà máy Getafe là cơ sở lớn thứ ba của tập đoàn trên toàn thế giới, khiến mọi gián đoạn kéo dài tại đây đều có thể ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động sản xuất và giao hàng của hãng.
Trong ngắn hạn, tác động trực tiếp đến các hãng hàng không Việt Nam không lớn, nhưng nếu các cuộc đình công tại Airbus ở Tây Ban Nha kéo dài sang những tháng cuối năm và làm chậm tiến độ giao máy bay, các hãng như Vietnam Airlines và Vietjet Air có thể chịu ảnh hưởng theo nhiều cách.
Thứ nhất, nguy cơ chậm nhận máy bay mới. Tây Ban Nha là một mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất của Airbus. Các nhà máy tại Getafe, Illescas và Seville sản xuất nhiều cấu kiện thân máy bay, cánh, cửa và máy bay vận tải quân sự. Nếu hoạt động tại các nhà máy này bị gián đoạn, tiến độ lắp ráp cuối cùng tại Toulouse (Pháp) hoặc Hamburg (Đức) cũng có thể bị ảnh hưởng. Điều này làm tăng nguy cơ các hãng chờ nhận máy bay Airbus A320neo, A321neo hoặc A350 phải lùi lịch bàn giao.
Thứ hai, chi phí khai thác có thể tăng. Khi máy bay mới giao chậm, các hãng phải tiếp tục khai thác đội bay cũ lâu hơn hoặc thuê máy bay bổ sung. Trong giai đoạn nguồn cung máy bay toàn cầu vẫn khan hiếm, giá thuê tàu bay đang ở mức cao, khiến chi phí vận hành tăng đáng kể.
Đối với Việt Nam, điều này đặc biệt đáng chú ý với: Vietjet Air, hãng đang có đơn đặt hàng Airbus rất lớn và chiến lược mở rộng mạng bay phụ thuộc nhiều vào việc nhận máy bay đúng tiến độ.
Vietnam Airlines, dù hiện tập trung mở rộng đội bay thân rộng bằng Airbus A350 và Boeing 787 thông qua cả mua mới lẫn thuê, vẫn cần nguồn cung ổn định để phục vụ kế hoạch tăng trưởng quốc tế trong các năm tới.
Thứ ba, tốc độ mở đường bay mới có thể bị ảnh hưởng. Việc thiếu máy bay buộc các hãng phải ưu tiên khai thác các đường bay có lợi nhuận cao thay vì mở thêm các tuyến quốc tế hoặc nội địa mới. Điều này có thể làm chậm kế hoạch tăng công suất trong bối cảnh nhu cầu đi lại vẫn tăng.
Tuy nhiên, mức độ tác động còn phụ thuộc vào thời gian đình công. Nếu các cuộc đình công chỉ diễn ra trong vài tuần của tháng 7, Airbus vẫn có khả năng bù lại sản lượng trong các tháng cuối năm thông qua tăng ca hoặc điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Nhưng nếu phong trào lan rộng và đặc biệt là cuộc đình công vô thời hạn mà công đoàn CCOO dự kiến từ tháng 9/2027 thực sự diễn ra, rủi ro chậm giao máy bay sẽ tăng lên đáng kể, không chỉ với các hãng hàng không Việt Nam mà còn với toàn bộ khách hàng của Airbus trên thế giới.