NASA công bố kế hoạch phát triển trạm vũ trụ thương mại thay thế ISS

Được công bố ngày 6/7/2026, dự thảo RFP kêu gọi các doanh nghiệp Mỹ tham gia thiết kế, xây dựng, chứng nhận và vận hành các Điểm đến thương mại trên quỹ đạo Trái đất tầm thấp (Commercial LEO Destinations - CLD), đồng thời lấy ý kiến từ ngành công nghiệp trước khi phát hành hồ sơ mời thầu chính thức.

Theo NASA, chương trình nhằm bảo đảm quá trình chuyển giao liền mạch từ ISS sang các trạm vũ trụ thương mại, qua đó duy trì sự hiện diện liên tục của con người trên quỹ đạo Trái đất tầm thấp.

“Báo cáo đánh giá của NASA phản ánh đúng những gì chúng tôi đã được nghe từ phía các doanh nghiệp trong suốt quá trình này. Giới công nghiệp tin rằng họ có thể đáp ứng được các mốc tiến độ đề ra, và một thị trường thương mại khả thi đang tồn tại - nơi NASA đóng vai trò là một khách hàng trong số nhiều khách hàng”, Giám đốc NASA Jared Isaacman cho biết.

Ông nhấn mạnh NASA sẽ tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển năng lực cần thiết để hiện thực hóa quá trình chuyển đổi này, đồng thời bảo đảm Mỹ tiếp tục duy trì sự hiện diện của con người trên quỹ đạo Trái đất tầm thấp.

Dự thảo RFP được xây dựng dựa trên yêu cầu cung cấp thông tin (Request for Information - RFI) mà NASA phát hành ngày 25/3/2026. Sau khi tiếp nhận ý kiến từ các doanh nghiệp, cơ quan này quyết định tiếp tục triển khai kế hoạch mua sắm dịch vụ thương mại thông qua các hợp đồng cạnh tranh theo Quy định Mua sắm Liên bang (FAR).

Theo NASA, các doanh nghiệp cho biết đã có nguồn vốn đầu tư đáng kể dành cho lĩnh vực trạm vũ trụ thương mại và bày tỏ sự tin tưởng rằng việc NASA trao hợp đồng sẽ tiếp tục thu hút thêm dòng vốn tư nhân cũng như mở rộng cơ hội kinh doanh trong tương lai.

NASA dự kiến trao các hợp đồng trọn gói theo hình thức đa nhà thầu, không xác định thời hạn và số lượng (IDIQ) để hỗ trợ quá trình phát triển, chứng nhận và cung cấp dịch vụ.

Theo mô hình này, NASA sẽ lựa chọn từ hai hoặc nhiều nhà thầu tham gia giai đoạn phát triển ban đầu. Sau đó, cơ quan này sẽ tiếp tục tổ chức đấu thầu cạnh tranh cho các hạng mục thiết kế cuối cùng, thử nghiệm, đánh giá, chứng nhận và vận hành, trước khi lựa chọn một hoặc nhiều đơn vị cung cấp dịch vụ chính thức.

Một trong những yêu cầu quan trọng của chương trình là các nhà thầu phải sẵn sàng thực hiện chuyến bay thử nghiệm có người lái vào năm 2029. Đây sẽ là bước then chốt trong quá trình chứng nhận để các phi hành gia NASA có thể sinh sống và làm việc trên các trạm vũ trụ thương mại trong tương lai.

Theo dự thảo RFP, nhà thầu sẽ chịu trách nhiệm toàn bộ vòng đời của dự án, bao gồm thiết kế, chế tạo, thử nghiệm, đánh giá, chứng nhận, sản xuất hàng loạt và vận hành trạm vũ trụ sau khi được NASA phê duyệt.

Phạm vi công việc cũng bao gồm việc phát triển phương tiện vận chuyển, thực hiện các sứ mệnh chở hàng và phi hành đoàn, cũng như cung cấp toàn bộ dịch vụ khai thác đối với CLD.

Do quy mô và mức độ phức tạp của chương trình, NASA khuyến khích các doanh nghiệp tận dụng nguồn lực và chuyên môn của cơ quan này thông qua Thỏa thuận Hợp tác Chính phủ (Government Partnership Agreement). Theo đó, NASA sẽ cung cấp nhân sự và hỗ trợ kỹ thuật cho các nhà thầu trong quá trình phát triển dự án.

Mặc dù các doanh nghiệp sẽ chịu trách nhiệm chính về hoạt động vận chuyển đến và đi từ các trạm vũ trụ của mình, NASA cho biết có thể cung cấp dịch vụ vận chuyển trong một khoảng thời gian giới hạn nếu cần thiết.

Trong trường hợp muốn sử dụng phương tiện vận chuyển do Chính phủ cung cấp, các nhà thầu phải nêu rõ phạm vi dịch vụ, số lượng nhiệm vụ mỗi năm, thời gian sử dụng cũng như lộ trình chuyển sang mô hình dịch vụ thương mại hoàn chỉnh.

Bên cạnh các yêu cầu kỹ thuật, NASA cũng đưa ra những tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an ninh. Theo dự thảo RFP, quá trình phát triển CLD sẽ liên quan đến việc tiếp cận thông tin mật hoặc làm việc trong các khu vực an ninh ở cấp độ Tuyệt mật (Top Secret).

Do đó, các nhà thầu phải sở hữu và duy trì Giấy phép An ninh Quốc gia cấp Tuyệt mật, đồng thời bảo đảm các nhân sự thực hiện những nhiệm vụ do NASA chỉ định cũng được cấp giấy phép an ninh phù hợp.

Theo lộ trình đã công bố, NASA sẽ tổ chức buổi họp với các doanh nghiệp vào ngày 9/7/2026 tại Trung tâm Vũ trụ Johnson ở Houston để giới thiệu chi tiết dự thảo và giải đáp các câu hỏi từ ngành công nghiệp.

Hạn cuối tiếp nhận ý kiến đóng góp đối với dự thảo là 27/7/2026, trước khi cơ quan này ban hành bản RFP chính thức vào cuối tháng 8/2026. Các doanh nghiệp sẽ có khoảng 60 ngày để chuẩn bị hồ sơ dự thầu, trong khi việc trao các hợp đồng đầu tiên dự kiến diễn ra vào mùa xuân năm 2027.

Chương trình Commercial LEO Destinations là một phần trong chiến lược dài hạn của NASA nhằm chuyển dần hoạt động trên quỹ đạo Trái đất tầm thấp sang khu vực tư nhân. Thay vì trực tiếp sở hữu và vận hành một trạm vũ trụ như ISS, NASA sẽ trở thành khách hàng mua dịch vụ từ các trạm vũ trụ thương mại.

Cơ quan này kỳ vọng mô hình mới sẽ cung cấp các dịch vụ nghiên cứu và vận hành an toàn, tin cậy với chi phí thấp hơn, đồng thời cho phép NASA tập trung nguồn lực cho các chương trình khám phá không gian sâu, bao gồm chương trình Artemis đưa con người trở lại Mặt Trăng và các sứ mệnh có người lái tới sao Hỏa trong tương lai. ISS cũng sẽ tiếp tục đóng vai trò là môi trường huấn luyện và thử nghiệm quan trọng cho đến khi quá trình chuyển giao sang các trạm vũ trụ thương mại hoàn tất.

Trung Kiên