Quy trình đào tạo phi công Trung Quốc bay những hành trình khó nhất thế giới

Sự thực về chuyện phi công Trung Quốc bay nhanh, bay giỏi

Những video "phi công Trung Quốc bay như tên lửa", "máy bay cất cánh hạ độ cao cực nhanh", "máy bay đến sớm 20-30 phút" lan truyền trên các nền tảng mạng xã hội như Douyin, Bilibili hay TikTok đã khiến nhiều người cho rằng phi công của các hãng hàng không Trung Quốc là những người "bay nhanh", "bay giỏi" nhất thế giới, là những người "lái máy bay thương mại bay nhanh như tiêm kích".

Sự thực là trong vận hành hàng không, tốc độ bay của máy bay thương mại tuân thủ theo những quy định và những yêu cầu vô cùng chặt chẽ, phi công của các hãng bay như Sichuan Airlines hay Shandong Airlines (vẫn được cư dân mạng Việt Nam gọi là Sơn Đông Airlines) không thể "đạp ga" máy bay để "đua" như lái ô tô đi trên mặt đất được. Phi công Trung Quốc không thể bay nhanh hơn phi công các hãng bay trên thế giới, nhưng bay giỏi thì rất có cơ sở để công nhận. Hàng không Trung Quốc có những đường bay phức tạp, có những sân bay nằm ở độ cao lớn và điều kiện thời tiết đầy thách thức, buộc phi công Trung Quốc phải có đủ năng lực để vượt qua.

Sichuan Airlines có rất nhiều đường bay từ Thành Đô và Trùng Khánh tới khu vực phía tây Trung Quốc, tới những vùng đất ở độ cao lớn, có địa hình phức tạp như Lhasa (Tây Tạng), Nyingchi, Kashgar, Urumqi. Các sân bay ở Tây Tạng và Tân Cương đều là những sân bay nằm ở địa hình khó, thời tiết thay đổi nhanh, thời gian khai thác bị giới hạn.

Máy bay không thể vượt quá giới hạn kỹ thuật. Một chiếc Airbus A320 hay Boeing 737 thường bay với hành trình Mach 0,78–0,80 khoảng (830–850 km/h). Phi công không thể tự ý đẩy lên 950–1.000 km/h để đến sớm hơn. Sân bay nằm ở độ cao lớn, các phi công Trung Quốc buộc phải leo và hạ độ cao 1 cách nhanh gọn và quyết đoán, và đây là điểm khiến hành khách cảm nhận dường như tốc độ bay nhanh hơn.

Do quy mô thị trường rất lớn, các hãng bay Trung Quốc khai thác cực nhiều chuyến mỗi ngày. Nếu một chuyến chậm 20 phút thì cả dây chuyền phía sau đều bị ảnh hưởng. Do đó phi công thường cố gắng lấy lại vài phút nếu điều kiện cho phép.

Đường bay vào Tây Tạng phải xuyên qua dãy Himalaya hoặc các vùng núi rất cao. Phi công thường muốn vượt vùng thời tiết xấu nhanh, tránh nhiễu động và đáp trong khung thời gian tốt nhất.

Không phận Trung Quốc rất đông máy bay, lại chịu nhiều hạn chế bởi phần lớn do quân đội quản lý. Máy bay dân dụng thường phải bay theo các hành lang cố định và dễ gặp tắc nghẽn hơn nhiều nước. Khi được cấp đường bay thuận lợi hoặc có cơ hội rút ngắn hành trình, phi công sẽ tận dụng để giảm thời gian bay.

Một lý do khác nữa là ở những vùng như Tây Tạng, các điều kiện thời tiết rất phức tạp, với gió núi, đối lưu không khí, mây mù thay đổi rất nhanh. Với các chuyến bay, chỉ chậm 15–20 phút là thời tiết đã khác hoàn toàn, vì vậy phi công còn phải tính toán và cố gắng để lịch trình bay đúng vào thời điểm thời tiết tốt nhất.

Đường bay thách thức , quy trình đào tạo phi công tại Trung Quốc kéo dài hơn

Ngày nay, gần như toàn bộ đội ngũ phi công của những hãng "nổi tiếng bay nhanh" như Sichuan Airlines và Shandong Airlines là người Trung Quốc.

Khoảng 10–15 năm trước, khi ngành hàng không Trung Quốc tăng trưởng nóng (đặc biệt giai đoạn 2010–2019), nhiều hãng bay Trung Quốc, trong đó có Sichuan Airlines, từng tuyển khá nhiều cơ trưởng nước ngoài từ các nước như Mỹ, Canada, Australia, Anh để giải quyết tình trạng thiếu cơ trưởng giàu kinh nghiệm. Mức lương dành cho các phi công nước ngoài khi đó rất hấp dẫn, có thể trên 300.000 USD/năm kèm nhà ở và các khoản hỗ trợ khác.

Tuy nhiên, từ năm 2020 đến nay, Trung Quốc đã đào tạo được số lượng lớn phi công trong nước, nhu cầu thuê phi công nước ngoài giảm mạnh. Hiện nay, nếu bạn lên một chuyến bay của Sichuan Airlines thì khả năng rất cao cả cơ trưởng và cơ phó đều là người Trung Quốc. Với những đường bay thách thức, quy trình đào tạo phi công Trung Quốc kéo dài hơn, với số giờ bay tích lũy tăng cao.

Giống như tại các nước khác, phi công Trung Quốc cũng trải qua giai đoạn đào tạo cơ bản ban đầu. Phi công được tuyển từ:các trường đại học hàng không, các học viện trực thuộc các hãng, các chương trình tuyển chọn chính hãng đó tài trợ.

Khác với Mỹ hay nhiều nước, rất nhiều phi công Trung Quốc không phải tự bỏ tiền học, mà được hãng hàng không tuyển chọn, bỏ chi phí đào tạo từ đầu rồi ký hợp đồng làm việc lâu dài.

Sau giai đoạn đào tạo cơ bản, phi công mới không được đưa ngay vào các đường bay khó. Họ sẽ phải bay Airbus A320 hoặc Boeing 737 trên các đường đồng bằng, tích lũy vài nghìn giờ bay, học xử lý thời tiết, học làm việc với kiểm soát không lưu cho những tình huống thời tiết phức tạp.

Sau khi có những kinh nghiệm nhất định, phi công sẽ phải trải qua giai đoạn huấn luyện đặc biệt mang tên "Plateau Operations". Muốn bay đến những nơi như Lhasa, Nyingchi, Kashgar, phi công phải có chứng chỉ khai thác sân bay vùng cao.

Phi công phải trải qua giai đoạn huấn luyện bay, cất hạ cánh ở những sân bay cao 3000 - 4500m. Sân bay Daocheng Yading nổi tiếng của Trung Quốc cao khoảng 4.411 m, là một trong những sân bay dân dụng cao nhất thế giới, không khí loãng khiến động cơ tạo lực đẩy kém hơn, cánh sinh lực nâng ít hơn và máy bay cần quãng đường cất cánh dài hơn.

Phi công sẽ buộc phải ghi nhớ từng thung lũng, từng đỉnh núi, các điểm phải đặc biệt lưu ý trên hành trình bay, những đặc điểm về thời tiết, hướng gió theo các mùa trong năm. Nhiều đường tiếp cận không thể bay thẳng như ở đồng bằng mà phi công sẽ phải lượn xuyên qua các khe núi.

Phi công Trung Quốc sẽ phải dành rất nhiều giờ trên buồng lái mô phỏng để luyện các tình huống như hỏng một động cơ sau cất cánh, gió đứt (wind shear), nhiễu động mạnh, hạ cánh trong điều kiện mật độ không khí thấp, thời tiết thay đổi đột ngột.

Trước khi được tự khai thác, phi công phải học cùng giáo viên bay. Cơ phó sẽ phải thực hiện nhiều chuyến bay cùng cơ trưởng huấn luyện, và chỉ khi đạt đủ tiêu chuẩn mới được cấp phép khai thác các sân bay vùng cao.

Ở độ cao khoảng 3.600–4.500 m, động cơ phản lực giảm hiệu suất, lực nâng của cánh giảm, máy bay tăng tốc chậm hơn. Điều này khiến mọi tính toán về tải trọng, nhiên liệu và cất hạ cánh đều phải chính xác hơn. Khi sân bay được bao quanh bởi các dãy núi cao 5000 - 7000m, nếu tiếp cận sai sẽ rất khó vòng lại, ít không gian để cơ động và bởi vậy phi công buộc phải tuân thủ rất chặt chẽ quy trình.

Một phi công muốn bay những tuyến này thường cần hàng nghìn giờ bay, thành tích an toàn tốt, hoàn thành chương trình huấn luyện khai thác sân bay vùng cao, vượt qua các bài kiểm tra định kỳ trên buồng lái mô phỏng và các chuyến bay kiểm tra thực tế. Tiếp sau đó, họ luôn phải trải qua những lần kiểm tra lại năng lực định kỳ hàng năm.

Rất nhiều phi công được tuyển chọn hàng năm ở Trung Quốc, rất nhiều phi công trụ lại và làm việc trên các chuyến bay thông thường, nhưng tỉ lệ được lên cầm lái ở những đường bay khó là rất thấp. Việc được phân công khai thác các đường bay đến Tây Tạng, các sân bay vùng núi cao được xem là một "đẳng cấp" riêng. Những phi công này nhận được sự tôn trọng từ các đồng nghiệp tại Trung Quốc và giới hàng không trên thế giới.

Liên tục bay trên những đường bay thách thức, trong những điều kiện vận hành phức tạp, và vẫn phải tuân thủ các quy trình khai thác và giới hạn an toàn nghiêm ngặt như mọi hãng hàng không khác trên thế giới, năng lực, kinh nghiệm của phi công Trung Quốc được nâng cao từng ngày từng giờ. "Bay nhanh" và "bay giỏi" là 1 cách nói của cộng đồng mạng Trung Quốc dành cho những phi công của họ, thể hiện sự khâm phục nhất định.

Tại Trung Quốc, phi công là nghề có thu nhập cao, những cơ trưởng giỏi, bay những đường bay khó còn là niềm tự hào cho gia đình, dòng họ.

Quang Thái