IATA thất vọng với tiến độ sản xuất nhiên liệu SAF

Tại Đại hội đồng Thường niên lần thứ 82 (AGM) và Hội nghị Thượng đỉnh Vận tải Hàng không Thế giới (WATS) diễn ra từ ngày 6-8/6/2026 tại Rio de Janeiro (Brazil), quy tụ 370 hãng hàng không đại diện cho 85% lưu lượng hành khách toàn cầu, Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) cho biết sản lượng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) toàn cầu năm 2026 dự kiến chỉ đạt khoảng 2,4 triệu tấn, tương đương 0,8% tổng lượng nhiên liệu hàng không tiêu thụ. Mặc dù các hãng hàng không sẽ phải chi khoảng 4,3 tỷ USD cho SAF trong năm nay, sản lượng hiện tại vẫn còn cách rất xa mức cần thiết để ngành hàng không đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

IATA kêu gọi hành động để mở rộng thị trường SAF

Tổng Giám đốc IATA, ông Willie Walsh, cho rằng ngành hàng không đang trải qua thêm một năm đáng thất vọng trong quá trình chuyển đổi xanh. Theo ông Walsh, đã 5 năm kể từ khi ngành hàng không cam kết đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, nhưng SAF vẫn chỉ chiếm chưa đầy 1% tổng lượng nhiên liệu sử dụng. Trong khi đó, SAF được kỳ vọng sẽ đáp ứng khoảng 65% nhu cầu giảm phát thải của ngành vào giữa thế kỷ này.

Ông cho rằng những chính sách chưa hiệu quả của các chính phủ cùng sự thiếu quyết liệt từ các tập đoàn dầu khí đang khiến việc mở rộng sản xuất SAF diễn ra chậm hơn nhiều so với kỳ vọng. Cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay lẽ ra phải thúc đẩy đầu tư vào năng lượng tái tạo và SAF, nhưng điều đó vẫn chưa được chuyển hóa thành những động lực đủ mạnh để hình thành một thị trường SAF thực sự khả thi.

Cùng với đó, ông Rafael Schvartzman cũng cho biết các chính sách hiện hành của EU chưa tạo ra những bước tiến đáng kể trong quá trình khử carbon cho ngành hàng không, trong khi lại làm gia tăng gánh nặng chi phí đối với các hãng bay châu Âu.

Theo ông Schvartzman, hai vấn đề lớn nhất hiện nay là sự chồng chéo giữa Hệ thống Thương mại Phát thải của EU (ETS) với cơ chế bù đắp và giảm phát thải carbon toàn cầu CORSIA, cùng với những hạn chế trong việc triển khai nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) theo sáng kiến ReFuelEU.

Trước thực trạng trên, IATA kêu gọi các chính phủ và doanh nghiệp phối hợp hành động trên bốn lĩnh vực trọng tâm.

Trước hết, cần mở rộng nguồn cung năng lượng tái tạo nhằm bảo đảm đủ nguyên liệu đầu vào và điện sạch cho quá trình sản xuất SAF. Bên cạnh đó, ngành hàng không cần được tiếp cận bình đẳng với hạ tầng nhiên liệu như đường ống, kho chứa và hệ thống cung cấp nhiên liệu tại sân bay để giảm chi phí và tăng hiệu quả phân phối.

IATA cũng đề nghị tăng cường các chính sách hỗ trợ đầu tư, ưu đãi sản xuất và cơ chế giảm thiểu rủi ro trước khi áp đặt các quy định bắt buộc về sử dụng SAF.

Quan trọng hơn, tổ chức này cho rằng cần xây dựng một thị trường SAF toàn cầu với quy mô đủ lớn và mức giá có tính thương mại. Một hệ thống giao dịch thống nhất sẽ giúp các hãng hàng không và nhà sản xuất SAF tiếp cận thị trường dễ dàng hơn, đồng thời tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng với các tiêu chuẩn chung trên phạm vi quốc tế.

E-SAF đối mặt nguy cơ không đạt mục tiêu năm 2030

Bên cạnh SAF sản xuất từ nguồn sinh học, e-SAF (electro-SAF - nhiên liệu hàng không bền vững điện hóa) được xem là một giải pháp quan trọng khác trong lộ trình giảm phát thải của ngành hàng không.

E-SAF được tạo ra thông qua công nghệ chuyển đổi điện năng tái tạo thành nhiên liệu lỏng (Power-to-Liquid), sử dụng điện tái tạo, hydro xanh, nước và CO2. Công nghệ này không phụ thuộc vào sinh khối hoặc dầu thải nhưng đòi hỏi lượng điện tái tạo rất lớn.

Hiện Liên minh châu Âu và Anh đặt mục tiêu sản xuất khoảng 600.000 tấn e-SAF vào năm 2030. Tuy nhiên, công suất sản xuất toàn cầu hiện nay, bao gồm các dự án đang xây dựng, mới chỉ đạt khoảng 20.000 tấn và chỉ có một nhà máy thương mại đang hoạt động.

Theo IATA, để đạt được mục tiêu đề ra, thế giới cần thêm khoảng 20 nhà máy lọc e-SAF quy mô thương mại. Đáng lo ngại hơn, trong năm qua hầu như chưa có quyết định đầu tư cuối cùng nào được đưa ra cho các dự án mới.

Bà Marie Owens Thomsen, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách phát triển bền vững của IATA, nhận định các mục tiêu e-SAF năm 2030 của Anh và EU hiện “hoàn toàn xa rời thực tế”.

Theo bà, việc áp đặt các quy định bắt buộc trước khi năng lực sản xuất được hình thành chỉ khiến chi phí tăng cao, làm phân tán nguồn lực khỏi các giải pháp giảm phát thải hiệu quả hơn. Thay vào đó, các chính phủ cần ưu tiên mở rộng năng lượng tái tạo và xây dựng năng lực sản xuất e-SAF trước khi đưa ra các yêu cầu bắt buộc.

Hành khách tiếp tục ủng hộ quá trình giảm phát thải

Dù quá trình chuyển đổi đang gặp nhiều trở ngại, khảo sát hành khách toàn cầu của IATA thực hiện vào tháng 4/2026 cho thấy sự ủng hộ mạnh mẽ đối với mục tiêu khử carbon của ngành hàng không.

Có tới 89% hành khách cho rằng ngành hàng không nên tiếp tục giảm phát thải ngay cả khi các chính phủ giảm mức độ ưu tiên cho vấn đề này. Tỷ lệ tương tự cũng khẳng định hàng không là nhu cầu thiết yếu nhưng cần được phát triển theo hướng bền vững thay vì hạn chế đi lại.

Khoảng 66% hành khách sẵn sàng trả thêm tiền để bù đắp lượng khí thải carbon từ chuyến bay của mình, trong khi gần 88% dự đoán giá vé máy bay sẽ tăng do các khoản đầu tư vào phát triển bền vững.

Đáng chú ý, hành khách ưu tiên những giải pháp giảm phát thải trực tiếp hơn là các loại thuế môi trường. Khoảng 25% muốn nguồn vốn được đầu tư vào SAF và 23% ưu tiên các công nghệ giảm phát thải mới, trong khi chỉ 10% ủng hộ các biện pháp đánh thuế.

Yếu tố môi trường cũng đang ảnh hưởng ngày càng rõ rệt đến hành vi tiêu dùng. Gần một nửa số hành khách được khảo sát cho biết họ cân nhắc lượng phát thải carbon khi lựa chọn chuyến bay, và hơn 85% trong nhóm này thừa nhận đây là yếu tố tác động trực tiếp đến quyết định đặt vé.

Những kết quả khảo sát cho thấy hành khách vẫn kỳ vọng ngành hàng không tiếp tục theo đuổi mục tiêu giảm phát thải, đồng thời sẵn sàng đồng hành với quá trình chuyển đổi xanh, dù chi phí và sự tiện lợi vẫn là những yếu tố quan trọng trong quyết định đi lại.

Trung Kiên