IATA cảnh báo hàng không thế giới vẫn tiếp tục gặp khó vì giá nhiên liệu
Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) cho biết ngành hàng không toàn cầu đang chịu áp lực ngày càng lớn từ sự biến động mạnh của giá nhiên liệu máy bay, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông tiếp tục làm gián đoạn nguồn cung năng lượng và ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu đi lại bằng đường hàng không.
Nhiều hãng bay gặp khó khăn vì giá nhiên liệu
Phát biểu tại Hội nghị Dầu khí Trung Đông của S&P Global Energy diễn ra ngày 3/6/2026, ông Daniel Chereau, người đứng đầu bộ phận nhiên liệu của IATA, cho biết nhiều hãng hàng không đã bị tác động nặng nề bởi đà tăng của giá nhiên liệu phản lực, đặc biệt là những hãng không có chiến lược phòng ngừa rủi ro giá nhiên liệu (fuel hedging).
“Một số hãng hàng không có chiến lược phòng ngừa rủi ro sẽ giảm bớt được phần nào áp lực. Dẫu vậy, tác động từ sự gia tăng mạnh mẽ của biên lợi nhuận lọc dầu máy bay (crack spread) hoàn toàn không có lợi cho toàn ngành hàng không”, ông Chereau nhận định.
Theo dữ liệu của Sở Giao dịch Chứng khoán Luân Đôn (LSEG), chênh lệch giá nhiên liệu phản lực tại khu vực Tây Bắc châu Âu thước đo quan trọng phản ánh chi phí sản xuất nhiên liệu máy bay đã tăng lên mức kỷ lục hơn 121 USD/thùng vào tháng 3/2026. Trước khi xung đột Iran bùng phát vào cuối tháng 2, con số này chỉ dao động quanh mức 30 USD/thùng.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc Trung Đông, khu vực cung cấp phần lớn nhiên liệu máy bay cho thế giới, bị gián đoạn nghiêm trọng bởi các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng và việc đóng cửa eo biển Hormuz tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.
Không chỉ chi phí tăng mạnh, một số sân bay tại nhiều khu vực còn rơi vào tình trạng thiếu nhiên liệu cục bộ, buộc các hãng hàng không phải điều chỉnh kế hoạch khai thác.
Theo ông Chereau, sự sụt giảm nhu cầu vận tải hàng không hiện nay không hoàn toàn xuất phát từ giá nhiên liệu cao mà còn do các hãng phải cắt giảm hoặc hủy chuyến bay vì những khó khăn trong khai thác.
Ông cảnh báo rằng nếu xung đột kéo dài, các vấn đề về nguồn cung nhiên liệu và sự gián đoạn hoạt động hàng không có thể xảy ra thường xuyên hơn trong thời gian tới. Tuy nhiên, ông Chereau không nêu tên cụ thể hãng hàng không hay sân bay nào bị ảnh hưởng nặng nề nhất.
Nhu cầu hành khách toàn cầu vẫn tăng, trừ Trung Đông
Dữ liệu mới nhất của IATA cho thấy nhu cầu vận tải hành khách toàn cầu trong tháng 4/2026 đã giảm 3,4% so với cùng kỳ năm trước, đánh dấu một giai đoạn khó khăn mới đối với ngành hàng không.
Tổng công suất vận chuyển toàn cầu giảm 2,9%, trong khi hệ số tải hành khách đạt 83,1%, thấp hơn 0,4 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm ngoái.
Đáng chú ý, nếu loại trừ khu vực Trung Đông khỏi thống kê, nhu cầu hành khách toàn cầu thực tế vẫn tăng 1,2%, cho thấy cuộc xung đột khu vực đang tạo ra tác động rất lớn đến kết quả chung của toàn ngành.
Ở thị trường quốc tế, nhu cầu giảm 5,3%, công suất giảm 5,1% và hệ số tải đạt 83,9%. Trong khi đó, thị trường nội địa giữ nguyên so với cùng kỳ năm trước, dù công suất tăng nhẹ 0,8%.
Theo Tổng giám đốc IATA, ông Willie Walsh, nguyên nhân chính khiến thị trường toàn cầu suy giảm là sự lao dốc của các hãng hàng không Trung Đông.
“Sự sụt giảm 46,6% nhu cầu đối với các hãng hàng không ở Trung Đông do chiến tranh trong khu vực đã kéo theo mức giảm 3,4% của toàn ngành. Chi phí nhiên liệu máy bay đã tăng hơn gấp đôi trong tháng 4/2026, khiến giá vé tăng mạnh. Dữ liệu lịch trình cho thấy năng lực khai thác sẽ tiếp tục giảm trong những tháng tới khi các hãng phải cân bằng giữa chi phí nhiên liệu cao và nhu cầu yếu hơn”, ông Walsh cho biết.
Các hãng hàng không Trung Đông ghi nhận mức giảm nhu cầu lên tới 48,1% trong tháng 4/2026. Công suất khai thác giảm 38,4%, trong khi hệ số tải chỉ còn 70,1%, thấp hơn 13,1 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước.
Mặc dù mức suy giảm đã chậm lại so với tháng 3/2026 nhờ một số thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, hoạt động vận tải hàng không trong khu vực vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề bởi chiến sự.
Trái ngược với bức tranh ảm đạm tại Trung Đông, phần lớn các khu vực khác vẫn duy trì tăng trưởng.
Các hãng hàng không châu Á - Thái Bình Dương ghi nhận nhu cầu tăng 3%, trong khi hệ số tải đạt mức cao kỷ lục 87,5% trong tháng 4. Tuy nhiên, lưu lượng khách giữa Nhật Bản và Trung Quốc giảm đáng kể do căng thẳng chính trị kéo dài.
Tại châu Âu, nhu cầu tăng 0,9%, với lưu lượng hành khách giữa châu Âu và châu Á tăng mạnh 15,3% khi nhiều hành khách chuyển sang các tuyến bay tránh quá cảnh qua Trung Đông.
Bắc Mỹ giữ trạng thái ổn định với nhu cầu không đổi so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi Mỹ Latinh tiếp tục là khu vực tăng trưởng nhanh nhất với mức tăng 8,9%.
Các hãng hàng không châu Phi cũng ghi nhận mức tăng trưởng 2,2%, cho thấy nhu cầu đi lại tại nhiều thị trường vẫn duy trì khả năng phục hồi bất chấp áp lực chi phí nhiên liệu.
Theo IATA, triển vọng ngắn hạn của ngành hàng không toàn cầu vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến địa chính trị tại Trung Đông và khả năng ổn định nguồn cung năng lượng.
Việc giá nhiên liệu tăng vọt, nguồn cung gián đoạn và nhu cầu suy yếu tại một số thị trường trọng điểm đang buộc nhiều hãng hàng không phải thu hẹp lịch khai thác, điều chỉnh mạng bay và xem xét lại chiến lược tăng trưởng.
Trong bối cảnh đó, các hãng sở hữu chiến lược phòng ngừa rủi ro nhiên liệu hiệu quả sẽ có lợi thế đáng kể, trong khi những hãng phụ thuộc hoàn toàn vào giá nhiên liệu thị trường có thể tiếp tục đối mặt với áp lực tài chính lớn trong những tháng tới.