SpaceX dành 5% cổ phần cho nhà đầu tư được chọn, miễn hạn chế giao dịch
SpaceX tiếp tục cho thấy cách tiếp cận khác thường trong quá trình chuẩn bị IPO khi công ty hàng không vũ trụ của Elon Musk quyết định dành riêng 5% cổ phần phát hành cho một nhóm nhà đầu tư và nhân viên được lựa chọn, đồng thời miễn cho họ các hạn chế khóa giao dịch cổ phiếu thường thấy sau khi niêm yết.
Thông tin được tiết lộ trong một hồ sơ pháp lý công bố hôm thứ Hai (1/6/2026), mang đến cái nhìn rõ hơn về chiến lược niêm yết của SpaceX, doanh nghiệp đang hướng tới mức định giá khoảng 1.750 tỷ USD, có thể trở thành một trong những đợt IPO lớn nhất lịch sử thị trường Mỹ.
Theo hồ sơ, số cổ phiếu này sẽ được phân phối thông qua chương trình “directed share program” - cơ chế cho phép công ty ưu tiên bán cổ phiếu IPO cho một số đối tượng được lựa chọn trước khi phần còn lại được chào bán ra công chúng.
SpaceX cho biết bất kỳ lượng cổ phiếu nào không được mua thông qua chương trình này sẽ được bổ sung vào đợt chào bán công khai thông thường. Tuy nhiên, hồ sơ không tiết lộ cụ thể số lượng cổ phần dành cho từng cá nhân hay danh tính những người đủ điều kiện tham gia chương trình.
Điểm đáng chú ý nhất nằm ở việc SpaceX miễn trừ các hạn chế khóa giao dịch sau IPO cho nhóm nhà đầu tư và nhân viên được chọn. Trong hầu hết các thương vụ IPO truyền thống, cổ đông nội bộ thường bị cấm bán cổ phiếu trong khoảng sáu tháng sau khi niêm yết nhằm tránh áp lực bán tháo và đảm bảo sự ổn định cho giá cổ phiếu.
Tuy nhiên, SpaceX đang áp dụng một cấu trúc linh hoạt hơn, cho phép một số cổ đông được bán cổ phiếu theo từng giai đoạn dựa trên kết quả hoạt động kinh doanh và diễn biến giá cổ phiếu sau IPO.
Theo cơ chế này, một số nhà đầu tư đủ điều kiện có thể bắt đầu bán cổ phiếu ngay sau khi SpaceX công bố báo cáo tài chính quý đầu tiên kể từ khi lên sàn, miễn là đáp ứng các điều kiện cụ thể. Các phần cổ phiếu bị hạn chế khác sẽ tiếp tục được mở khóa trong những tháng tiếp theo, trước khi toàn bộ lượng cổ phiếu còn lại được tự do giao dịch sau sáu tháng.
Cách làm này từng phổ biến trong giai đoạn bùng nổ IPO giai đoạn 2020-2021, khi nhiều công ty công nghệ tăng trưởng cao tìm cách tạo thanh khoản sớm cho cổ đông nội bộ nhưng vẫn hạn chế nguy cơ bán tháo quá nhanh.
Các doanh nghiệp như Airbnb, DoorDash và Snowflake từng sử dụng mô hình mở khóa cổ phiếu theo từng giai đoạn. Gần đây hơn, các công ty công nghệ như Cerebras và Rubrik cũng áp dụng phương thức tương tự.
Trong hồ sơ mới nhất, SpaceX cho biết Giám đốc điều hành Elon Musk, người hiện kiểm soát 85,1% quyền biểu quyết của công ty và sở hữu 12,3% cổ phiếu loại A đã cam kết không bán cổ phiếu trong vòng khoảng một năm sau khi công ty niêm yết. Các cổ đông lớn khác của SpaceX cũng phải tuân thủ hạn chế giao dịch kéo dài một năm, dù công ty không tiết lộ cụ thể tỷ lệ sở hữu của họ.
Giới phân tích nhận định cấu trúc IPO của SpaceX phản ánh vị thế đặc biệt của công ty trên thị trường vốn. Không giống nhiều doanh nghiệp công nghệ khác cần huy động vốn để duy trì hoạt động, SpaceX hiện sở hữu dòng tiền mạnh từ các mảng phóng tên lửa, hợp đồng quốc phòng và đặc biệt là mạng internet vệ tinh Starlink.
Điều này cho phép công ty linh hoạt hơn trong việc thiết kế các điều khoản IPO, đồng thời sử dụng việc phân bổ cổ phiếu như một công cụ giữ chân nhân tài và củng cố quan hệ với các nhà đầu tư chiến lược.
Ngoài ra, việc dành riêng cổ phiếu IPO cho một nhóm nhà đầu tư được lựa chọn cũng có thể giúp SpaceX kiểm soát tốt hơn cơ cấu cổ đông sau niêm yết, tránh tình trạng biến động mạnh từ các nhà đầu tư ngắn hạn.
Dù vậy, cách tiếp cận này cũng có thể gây tranh cãi khi tạo ra sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm cổ đông. Một số chuyên gia quản trị doanh nghiệp cho rằng việc cho phép một nhóm nhà đầu tư bán cổ phiếu sớm hơn có thể khiến thị trường lo ngại về tính công bằng và minh bạch sau IPO.
Tuy nhiên, với sức hút đặc biệt của SpaceX cùng vị thế gần như độc tôn trong ngành phóng tên lửa thương mại toàn cầu, giới đầu tư vẫn đang theo dõi sát sao mọi động thái liên quan tới kế hoạch niêm yết của công ty do Elon Musk điều hành.