Sứ mệnh Mặt Trăng của NASA bị ảnh hưởng vì sự cố của Blue Origin, SpaceX
Chương trình đưa con người trở lại Mặt Trăng của NASA đang đối mặt với những bất ổn lớn sau khi cả hai đối tác không gian chủ lực là Blue Origin và SpaceX đồng loạt gặp sự cố nghiêm trọng chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần.
Trong khi Blue Origin của tỷ phú Jeff Bezos mất hoàn toàn tên lửa New Glenn trong một vụ nổ tại bệ phóng ở Florida, SpaceX cũng bị Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) yêu cầu mở điều tra chính thức sau khi tầng đẩy Super Heavy của Starship rơi xuống Vịnh Mexico.
Những sự cố liên tiếp cho thấy cuộc đua phát triển tên lửa hạng nặng tái sử dụng nền tảng cho tham vọng chinh phục Mặt Trăng và sao Hỏa vẫn còn rất nhiều rủi ro kỹ thuật, bất chấp hàng chục tỷ USD đã được đầu tư.
Blue Origin chịu cú đòn nặng nề với vụ nổ New Glenn
Blue Origin xác nhận tên lửa New Glenn đã phát nổ trong cuộc thử nghiệm đốt tĩnh tại Trạm Không gian Cape Canaveral hôm 28/5 (giờ địa phương). Vụ việc xảy ra ngay trước chuyến bay thứ tư dự kiến vào ngày 4/6.
Đoạn video ghi lại hiện trường cho thấy một quả cầu lửa khổng lồ bao trùm toàn bộ Tổ hợp phóng 36 (LC-36), bệ phóng duy nhất hiện được cấu hình cho New Glenn. Dù không có thương vong, thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng được cho là rất nghiêm trọng.
Blue Origin gọi đây là một “sự cố bất thường” trong quá trình thử nghiệm động cơ và cho biết đang mở cuộc điều tra toàn diện để xác định nguyên nhân.
Vụ nổ được xem là bước thụt lùi lớn nhất của Blue Origin trong nhiều năm qua, đúng vào thời điểm Jeff Bezos đang muốn thu hẹp khoảng cách với SpaceX trên thị trường phóng vệ tinh thương mại và vận tải không gian hạng nặng.
Sau gần một thập kỷ phát triển cùng hàng tỷ USD đầu tư, New Glenn được xem là nền tảng chiến lược của Blue Origin trong tương lai. Tên lửa cao gần 100 mét này được thiết kế để cạnh tranh trực tiếp với Falcon Heavy và Starship của SpaceX. Với khả năng đưa hơn 45 tấn hàng hóa lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, New Glenn đóng vai trò trung tâm trong kế hoạch xây dựng “hạ tầng kinh tế ngoài Trái Đất” mà Jeff Bezos nhiều lần nhắc tới.
Điểm đặc biệt của New Glenn nằm ở khả năng tái sử dụng tầng đẩy đầu tiên tới 25 lần, giúp giảm đáng kể chi phí phóng. Đây cũng là yếu tố sống còn nếu Blue Origin muốn cạnh tranh với mô hình phóng giá rẻ mà SpaceX đã thiết lập.
Bên cạnh phiên bản tiêu chuẩn, Blue Origin đang đẩy mạnh phát triển biến thể New Glenn 9×4 với quy mô siêu khủng. Sở hữu sức chở lên tới 70 tấn lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO), dòng tên lửa này được thiết kế để mở đường cho các sứ mệnh chinh phục Mặt Trăng và không gian sâu.
Blue Origin kỳ vọng New Glenn sẽ trở thành trục xương sống cho một mạng lưới vận tải vũ trụ toàn diện, đặt nền móng cho cơ sở hạ tầng thương mại ngoài Trái Đất và hành trình mở rộng tầm vóc của nhân loại vào vũ trụ.
Tuy nhiên, vụ nổ vừa qua cho thấy Blue Origin vẫn chưa đạt được độ ổn định kỹ thuật cần thiết. Điều đáng lo hơn là LC-36 hiện là bệ phóng duy nhất dành cho New Glenn. Nếu cơ sở này phải mất nhiều tháng để sửa chữa, toàn bộ lịch trình phóng năm 2026 của công ty có thể bị đảo lộn.
NASA đối mặt nguy cơ chậm tiến độ Artemis
Tác động lớn nhất từ sự cố New Glenn có thể nằm ở chương trình Artemis của NASA. Bởi New Glenn được lựa chọn để phóng tàu đổ bộ Blue Moon - hệ thống mà NASA kỳ vọng sẽ vận chuyển hàng hóa và sau đó là phi hành gia xuống bề mặt Mặt Trăng trong các sứ mệnh tương lai.
Chỉ vài ngày trước vụ nổ, NASA còn công bố kế hoạch sử dụng Blue Moon để hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng quanh khu vực cực nam Mặt Trăng - nơi được xem là mục tiêu chiến lược trong tham vọng thiết lập căn cứ lâu dài của Mỹ.
Điều này khiến vụ nổ New Glenn không còn đơn thuần là thất bại thương mại của Blue Origin, mà trở thành vấn đề ảnh hưởng trực tiếp tới chiến lược không gian quốc gia của Mỹ. Giám đốc NASA Jared Isaacman thừa nhận cơ quan này đang đánh giá tác động ngắn hạn đối với Artemis và các kế hoạch xây dựng căn cứ Mặt Trăng.
Trong lúc Blue Origin lao đao, SpaceX cũng phải đối mặt với áp lực từ FAA sau sự cố của Starship Flight 12 hôm 22/5. Dù tàu Starship V3 hoàn thành nhiều mục tiêu quan trọng như triển khai vệ tinh mô phỏng và hạ cánh xuống Ấn Độ Dương, tầng đẩy Super Heavy lại không thể thực hiện quy trình quay về có kiểm soát và rơi xuống Vịnh Mexico.
FAA yêu cầu SpaceX mở cuộc điều tra chính thức trước khi hệ thống Starship-Super Heavy được phép bay trở lại. Sự cố cho thấy SpaceX vẫn chưa hoàn thiện mắt xích quan trọng nhất trong chiến lược tái sử dụng hoàn toàn - yếu tố được Elon Musk xem là chìa khóa để giảm mạnh chi phí đưa hàng hóa và con người vào không gian.
Sự cố của Blue Origin và SpaceX đồng thời phơi bày điểm yếu lớn trong mô hình hợp tác công - tư mà NASA đang theo đuổi.
Khác với thời Apollo, NASA hiện phụ thuộc rất nhiều vào các công ty tư nhân để phát triển phương tiện phóng, tàu đổ bộ và hạ tầng không gian. Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí và thúc đẩy đổi mới công nghệ, nhưng cũng khiến tiến độ các chương trình quốc gia bị ảnh hưởng nặng nếu một doanh nghiệp gặp sự cố.
Trong bối cảnh Mỹ đang cạnh tranh quyết liệt với Trung Quốc trong cuộc đua trở lại Mặt Trăng, bất kỳ sự chậm trễ nào của Artemis đều có thể tạo ra tác động chiến lược lớn.
Cả SpaceX và Blue Origin đều đang phát triển những hệ thống tên lửa phức tạp nhất từng được chế tạo. Các vụ nổ, thất bại thử nghiệm và điều tra kỹ thuật gần như là điều không thể tránh khỏi.
Tuy nhiên, việc hai công ty đồng thời gặp sự cố trong thời gian ngắn cho thấy ngành công nghiệp không gian thương mại đang bước vào giai đoạn thử thách khắc nghiệt nhất: chuyển từ các nguyên mẫu thử nghiệm sang vận hành ổn định ở quy mô lớn.
Với NASA, điều này đồng nghĩa tham vọng xây dựng sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng có thể sẽ không diễn ra nhanh như kỳ vọng.
Trong ngắn hạn, Blue Origin cần chứng minh New Glenn có thể trở lại hoạt động an toàn. SpaceX cũng phải hoàn thiện khả năng tái sử dụng của Starship. Chỉ khi hai hệ thống này đạt độ tin cậy cao, chương trình Artemis mới có cơ hội tiến tới mục tiêu đưa con người trở lại Mặt Trăng và xa hơn là sao Hỏa trong thập kỷ tới.