Sân bay và hãng hàng không đầu tiên châu Âu triển khai TaxiBot điện
Sân bay Amsterdam Schiphol (AMS) và hãng hàng không easyJet đang trở thành tâm điểm của ngành hàng không khi trở thành sân bay và hãng hàng không đầu tiên tại châu Âu triển khai công nghệ TaxiBot điện cho máy bay chở khách, mở ra hướng đi mới trong nỗ lực giảm phát thải của ngành hàng không toàn cầu.
Thông thường, sau khi rời cổng sân bay, máy bay phải tự lăn bánh bằng động cơ phản lực tới đường băng. Tại những sân bay lớn như Schiphol - nơi khoảng cách giữa nhà ga và đường băng rất dài quá trình này có thể kéo dài nhiều phút, thậm chí hàng chục phút trong giờ cao điểm. Dù chưa cất cánh, động cơ phản lực vẫn phải hoạt động liên tục, tiêu tốn đáng kể nhiên liệu và tạo ra lượng lớn khí thải.
Đây là vấn đề ít được chú ý nhưng lại gây tốn kém lớn cho ngành hàng không, đặc biệt với các chuyến bay ngắn. Động cơ phản lực vốn được thiết kế tối ưu cho giai đoạn bay trên không, không hiệu quả khi hoạt động ở tốc độ thấp trên mặt đất. Vì vậy, quá trình lăn bánh được xem là nguồn phát thải “không cần thiết” mà các hãng bay đang tìm cách cắt giảm.
TaxiBot được phát triển để giải quyết chính bài toán đó. Sau khi kết nối với bánh trước của máy bay, phương tiện này sẽ nâng bánh lên một bệ xoay đặc biệt rồi kéo máy bay di chuyển trên đường lăn. Dù TaxiBot cung cấp lực kéo, phi công vẫn giữ toàn quyền điều khiển hướng lái, phanh và liên lạc với kiểm soát không lưu như bình thường.
Điểm khác biệt lớn giữa TaxiBot và xe kéo sân bay truyền thống là hệ thống này không tách khỏi máy bay ngay sau khi rời cổng. TaxiBot sẽ tiếp tục kéo máy bay cho tới sát điểm chờ cất cánh, lúc đó động cơ chính mới được khởi động. Điều này giúp giảm đáng kể lượng nhiên liệu bị đốt trong quá trình di chuyển dưới mặt đất.
Chuyến bay thương mại đầu tiên của easyJet sử dụng hệ thống này đã diễn ra vào ngày 30/4 sau các đợt thử nghiệm thành công hồi đầu năm 2026. Theo giới chuyên môn, đây có thể là bước chuyển quan trọng trong việc cắt giảm lượng nhiên liệu bị lãng phí ngay cả trước khi máy bay cất cánh.
Theo tính toán của Schiphol, công nghệ TaxiBot có thể giúp giảm tới 65% lượng nhiên liệu tiêu thụ trong quá trình lăn bánh ở một số tuyến đường nội bộ sân bay. Báo cáo từ Airside cho thấy mỗi chuyến bay sử dụng TaxiBot có thể tiết kiệm khoảng 95 kg nhiên liệu và giảm gần 300 kg khí CO₂ phát thải ra môi trường.
Hiện tại, bốn máy bay Airbus của easyJet đã được điều chỉnh để tương thích với hệ thống này trong giai đoạn triển khai đầu tiên.
Ngoài việc giảm khí thải carbon, TaxiBot còn giúp hạn chế phát thải oxit nitơ và giảm đáng kể tiếng ồn quanh sân bay vấn đề vốn gây nhiều tranh cãi tại các khu dân cư gần các trung tâm hàng không lớn.
Hiện hệ thống TaxiBot tại Schiphol sử dụng công nghệ hybrid-điện, kết hợp giữa động cơ điện và các nguồn năng lượng hỗ trợ khác. Tuy nhiên, các phiên bản hoàn toàn chạy điện được kỳ vọng sẽ phổ biến hơn từ năm 2026 khi các sân bay tiếp tục hiện đại hóa thiết bị mặt đất.
Công nghệ này được phát triển thông qua sự hợp tác giữa nhiều đối tác hàng không, bao gồm Airbus, Menzies Aviation và sáng kiến SESAR HERON của châu Âu. Sân bay Schiphol tuyên bố đây là sân bay đầu tiên ở châu Âu triển khai công nghệ TaxiBot điện dành riêng cho hoạt động của máy bay chở khách Airbus, định vị sân bay này như một nơi thử nghiệm cho các hệ thống di chuyển trên đường lăn phát thải thấp trong tương lai.
Một số sân bay quốc tế đã tiến hành thử nghiệm TaxiBot, nhưng sự hợp tác giữa Schiphol và easyJet là một trong những dự án triển khai thực tế nổi bật nhất cho đến nay. Trong bối cảnh ngành hàng không vẫn đang tìm kiếm giải pháp giảm phát thải dài hạn như nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) hay động cơ hydro, TaxiBot được đánh giá cao vì có thể triển khai ngay trên đội bay và hạ tầng hiện có mà không cần chờ đợi công nghệ máy bay hoàn toàn mới.
Giới chuyên gia nhận định nếu dự án tại Schiphol thành công trên quy mô lớn, công nghệ kéo máy bay bán tự động bằng điện có thể trở thành tiêu chuẩn mới tại nhiều sân bay quốc tế trong thập kỷ tới. Không chỉ giúp giảm phát thải, hệ thống này còn có thể giảm chi phí bảo dưỡng động cơ và cải thiện hiệu quả vận hành tại các sân bay đông đúc.
Đối với các hãng hàng không giá rẻ khai thác nhiều chuyến bay ngắn như easyJet, khoản tiết kiệm nhiên liệu tích lũy theo thời gian có thể mang lại lợi ích thương mại rất lớn, trong khi vẫn đáp ứng áp lực ngày càng tăng về mục tiêu phát triển hàng không bền vững.