Quy trình phức tạp để đảm bảo an toàn khi nhiệt độ sân bay tăng cao đột biến
Giữa đợt nắng nóng hơn 40 độ C tại miền Bắc, nhiệt độ bề mặt sân đỗ tàu bay ở Cảng HKQT Nội Bài có thời điểm chạm ngưỡng 71 độ C, tạo áp lực lớn lên hoạt động khai thác bay, hạ tầng sân bay và hàng nghìn lao động phải làm việc ngoài trời.
Những yếu tố khiến đường băng dễ thành "lò lửa"
Những ngày qua, miền Bắc bước vào đợt nắng nóng đặc biệt gay gắt khi nền nhiệt tại nhiều địa phương vượt ngưỡng 40 độ C, ảnh hưởng nghiêm trọng tới đời sống, sinh hoạt và hoạt động lao động ngoài trời.
Giữa đợt nắng như thiêu đốt ấy, tại Cảng HKQT Nội Bài, nhiệt độ bề mặt bê tông khu vực sân đỗ tàu bay ghi nhận vào trưa 26/5 đã lên tới khoảng 64 độ C. Trước đó ngày 25/5, mức nhiệt thậm chí chạm ngưỡng 71 độ C khiến mặt sân bỏng rát và biến khu vực này trở thành một trong những “điểm nóng” nhất giữa đợt nắng cực đoan đang bao trùm miền Bắc.
Không giống những khu vực thông thường, cái nóng tại sân bay luôn khắc nghiệt hơn rất nhiều do đặc thù hạ tầng khai thác. Toàn bộ sân đỗ, đường lăn và đường cất hạ cánh đều được phủ lớp bê tông và asphalt diện tích lớn - những vật liệu có khả năng hấp thụ nhiệt cực mạnh. Sau nhiều giờ phơi trực tiếp dưới nắng gắt, lượng nhiệt khổng lồ tích tụ trên bề mặt tiếp tục phản xạ ngược lên không khí, khiến khu vực sân đỗ nóng hầm hập như một “chiếc chảo rang khổng lồ”.
Không chỉ vậy, hơi nóng từ động cơ phản lực trong quá trình khai thác liên tục càng khiến nhiệt độ tăng cao hơn đáng kể. Mỗi khi tàu bay khởi động, lăn bánh hoặc vừa hạ cánh, luồng khí nóng từ động cơ phả trực tiếp xuống mặt sân bê tông tạo cảm giác bỏng rát, ngột ngạt và gần như không có khoảng nghỉ đối với lực lượng làm việc ngoài trời.
Nhiệt độ ảnh hưởng đến hoạt động bay thế nào?
Ít người biết rằng, trong ngành hàng không, việc đo nhiệt độ ngoài sân bay không đơn giản chỉ để biết trời nóng bao nhiêu độ, mà là một phần đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hệ thống điều hành bay và đảm bảo an toàn khai thác. Từ nhiệt độ không khí, nhiệt độ mặt sân đỗ, đường băng cho tới độ ẩm, gió hay các hiện tượng thời tiết cực đoan đều được theo dõi liên tục 24/24 giờ bởi hệ thống khí tượng hàng không chuyên ngành.
Theo quy định của Luật Hàng không dân dụng Việt Nam cũng như khuyến cáo của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) và Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), dịch vụ khí tượng hàng không phải được cung cấp liên tục, đảm bảo độ chính xác, kịp thời và đầy đủ cho từng giai đoạn của chuyến bay, từ lập kế hoạch bay, thuyết trình trước chuyến bay cho tới quá trình điều hành bay thực tế.
Tại Việt Nam, các Trung tâm Khí tượng hàng không Nội Bài, Đà Nẵng, Tân Sơn Nhất cùng Trung tâm Cảnh báo thời tiết là những đơn vị chịu trách nhiệm lập và phát hành các bản tin thời tiết phục vụ hoạt động bay trong phạm vi vùng trời được giao quản lý. Mỗi ngày, hệ thống này liên tục phát hành các bản tin dự báo và cảnh báo thời tiết hàng không như dự báo thời tiết sân bay (TAF), dự báo bổ sung TAF AMD, dự báo cất cánh, hạ cánh, dự báo thời tiết đường bay, thông báo SIGMET hay cảnh báo gió đứt tầng thấp.
Những bản tin này sau đó được gửi trực tiếp về trung tâm điều hành khai thác tại sân bay để triển khai tới tất cả đơn vị đang hoạt động trong cảng hàng không như kiểm soát không lưu, hãng hàng không, phục vụ mặt đất, an ninh, kỹ thuật hay khai thác khu bay.
Theo chia sẻ của đại diện Cảng HKQT Nội Bài, bên cạnh hệ thống khí tượng chuyên ngành của Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam, các đơn vị khai thác tại cảng cũng chủ động đo nhiệt độ thực tế tại khu vực sân đỗ tàu bay nhằm phục vụ công tác điều tiết ca kíp lao động trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
Cụ thể, Trung tâm điều hành Nội Bài sẽ tiếp nhận các bản tin thời tiết hàng ngày từ Trung tâm Khí tượng hàng không, sau đó đưa vào báo cáo điều hành và triển khai đến toàn bộ đơn vị hoạt động tại sân bay. Các thông tin như khung giờ xuất hiện mưa giông, gió lốc, nhiễu động hay nhiệt độ cực đoan đều được cập nhật liên tục để các đơn vị chủ động phương án khai thác.
Ngoài các bản tin định kỳ, các đơn vị tại sân bay còn duy trì những kênh thông tin nội bộ để cảnh báo nhanh khi xuất hiện hiện tượng thời tiết nguy hiểm. Ví dụ, nếu xuất hiện mây đối lưu mạnh hoặc nguy cơ giông lốc gần đường cất hạ cánh, thông tin sẽ được truyền đi ngay lập tức để các đơn vị triển khai phương án ứng phó, kiểm tra thiết bị dễ bong bật, chằng néo phương tiện mặt đất, rà soát vật ngoại lai trên đường băng cũng như bố trí nơi trú an toàn cho người lao động.
Trong điều kiện nắng nóng cực đoan, việc đo nhiệt độ mặt sân đỗ còn đặc biệt quan trọng đối với công tác tổ chức nhân lực. Đại diện Nội Bài chia sẻ thêm, số liệu nhiệt độ thực tế giúp đơn vị linh hoạt điều tiết ca kíp làm việc ngoài trời. Khi nhiệt độ tăng quá cao, các lực lượng phục vụ mặt đất có thể được hạn chế làm việc trong khung giờ nóng nhất nhằm đảm bảo sức khỏe và tránh nguy cơ sốc nhiệt, mất nước hay kiệt sức do nóng.
Nhiệt độ ảnh hưởng đến 60% sự cố bay
Nắng nóng không chỉ gây áp lực với con người mà còn tác động trực tiếp tới hoạt động của máy bay. Trong hàng không, nhiệt độ môi trường là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn tới hiệu suất khai thác tàu bay. Khi nhiệt độ tăng cao, mật độ không khí giảm, khiến lực nâng của cánh suy giảm và động cơ tạo lực đẩy kém hiệu quả hơn. Điều này khiến máy bay cần quãng đường cất cánh dài hơn, leo cao chậm hơn và tiêu hao nhiên liệu lớn hơn bình thường.
Bên cạnh đó, nhiệt độ cao còn làm gia tăng nguy cơ quá nhiệt động cơ, tăng nhiệt hệ thống phanh, ảnh hưởng đến thiết bị điện tử cũng như nhiều hệ thống kỹ thuật khác trên máy bay. Mặt đường băng và sân đỗ dưới nền nhiệt cao cũng có thể xảy ra hiện tượng giãn nở, lớp asphalt mềm hơn, gia tăng nguy cơ hằn lún và ảnh hưởng đến độ ma sát khi máy bay cất hạ cánh.
Vào tháng 7/2022, một đợt nắng nóng ở châu Âu đã gây hư hại đường băng tại sân bay Luton ở London (Anh), khiến các chuyến bay phải tạm dừng trong thời gian ngắn.
Thực tế, nhiều dòng máy bay thương mại trên thế giới đều có giới hạn nhiệt độ khai thác được nhà sản xuất quy định. Năm 2017, khi nhiệt độ tại Phoenix, Arizona (Mỹ) lên tới khoảng 49 độ C, nhiều chuyến bay sử dụng máy bay Bombardier CRJ đã buộc phải hủy do vượt quá giới hạn nhiệt độ môi trường cho phép của loại tàu bay này.
Không chỉ nhiệt độ cao, thời tiết cực đoan còn kéo theo nhiều hiện tượng nguy hiểm khác đối với hàng không. Điều kiện nóng ẩm thường làm gia tăng hoạt động đối lưu trong khí quyển, dễ hình thành mây dông, gió giật, nhiễu động hay gió đứt tầng thấp - những yếu tố được xem là mối đe dọa trực tiếp tới an toàn bay.
Theo thống kê của Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA), thời tiết là nguyên nhân của khoảng 70% số chuyến bay bị chậm. Tại Việt Nam, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam cũng cho biết các sự vụ hoạt động bay bị ảnh hưởng bởi thời tiết như bay chờ, tiếp cận hụt, vòng tránh thời tiết xấu, chuyển sân bay dự bị hay quay đầu chiếm khoảng 60% tổng số sự vụ hoạt động bay trong báo cáo an toàn hàng năm.
Giữa nền bê tông nóng lên tới hơn 70 độ C, những con số đo nhiệt độ mỗi ngày tại sân bay vì thế không còn đơn thuần là dữ liệu khí tượng. Đó là một phần của hệ thống vận hành an toàn hàng không, giúp điều tiết hoạt động bay, bảo vệ hạ tầng, đảm bảo sức khỏe người lao động và duy trì mỗi chuyến bay được khai thác an toàn ngay cả trong điều kiện thời tiết cực đoan nhất.