Kết luận điều tra tai nạn gây chết người trên chuyến bay SQ321 của Singapore Airlines

Theo SCMP, hai năm sau vụ nhiễu động dữ dội khiến một hành khách thiệt mạng và hàng chục người bị thương trên chuyến bay của hãng hàng không Singapore Airlines (SIA), các nhà điều tra đã công bố báo cáo cuối cùng, giải đáp những câu hỏi lớn về nguyên nhân gây ra thảm họa.

Chuyến bay SQ321, khởi hành từ London đến Singapore ngày 21 tháng 5 năm 2024, đã phải chuyển hướng đến Bangkok để hành khách và phi hành đoàn được điều trị y tế. Báo cáo thời điểm đó cho biết một hành khách nam 73 tuổi người Anh đã thiệt mạng và một số hành khách khác trong số 211 người trên máy bay bị thương.

Ngay sau khi sự việc xảy ra, nhiều chuyên gia phân tích nhận định nguyên nhân dẫn đến thảm kịch là do nhiễu động không khí trời trong (clear-air turbulence). Đây là những nhiễu động thường xuất hiện ở độ cao lớn khi trời quang đãng, hoàn toàn không có dấu hiệu báo trước và khiến phi hành đoàn không kịp phát tín hiệu cảnh báo cho hành khách.

Báo cáo của Cục Điều tra An toàn Giao thông Singapore (TSIB) lại kết luận khác. Hiện tượng nhiễu động này là do đối lưu gây ra, nghĩa là nó liên quan đến các đám mây đối lưu và dông bão - được tạo ra bởi sự chuyển động của không khí vào trong cơn bão, các luồng khí đi lên mạnh, luồng khí đi xuống và gió thổi ra.

Loại nhiễu động này có thể tồn tại bên ngoài đám mây và có thể bắt gặp ở độ cao vài nghìn feet phía trên đám mây, và lên đến 32km (20 dặm) theo chiều ngang. TSIB lưu ý rằng hiện tượng này phổ biến quanh năm ở vùng nhiệt đới khi giông bão hình thành.

Các cuộc điều tra đã phát hiện các đám mây gần điểm xảy ra nhiễu động mạnh. Đỉnh của một đám mây đã nhanh chóng tăng từ khoảng 27.500 feet lúc 7:40 sáng UTC lên khoảng 40.000 feet trong vòng 10 phút.

"Sự nhiễu loạn mà máy bay gặp phải có thể là do đám mây đang phát triển nhanh chóng này gây ra, có thể tạo ra các chuyển động không khí theo phương thẳng đứng đáng kể như luồng khí đi lên và đi xuống", báo cáo cho biết.

SIA ước tính rằng chuyến bay SQ321 có thể đã bay qua những đám mây đối lưu phát triển nhanh và gặp phải luồng gió thổi lên với vận tốc khoảng 8.000 đến 9.000 feet mỗi phút. Boeing, sử dụng dữ liệu từ hộp đen chuyến bay, ước tính tốc độ gió thẳng đứng tối đa khoảng 150 feet mỗi giây phù hợp với đánh giá của SIA.

Bốn máy bay khác đang bay trong khu vực vào thời điểm đó đã báo cáo có mây trải rộng với đỉnh mây ở độ cao từ 35.000 feet đến 50.000 feet, có thể nhìn thấy trên hệ thống radar thời tiết của họ. Cả bốn máy bay đều phải chuyển hướng khỏi lộ trình dự kiến, gặp phải nhiễu động nhẹ đến trung bình trong quá trình chuyển hướng.

Phi hành đoàn trên chuyến bay SQ321 hoàn toàn không nhìn thấy bất kỳ dấu hiệu nào trong số này. Chỉ vài phút trước khi thảm kịch xảy ra, màn hình radar dẫn đường của họ không hiển thị thời tiết xấu và các quan sát bằng mắt thường cũng cho thấy lộ trình bay hoàn toàn quang đãng. Thiết bị ghi âm buồng lái (hộp đen) sau đó cũng không ghi nhận bất kỳ cuộc thảo luận nào về tình hình thời tiết giữa các phi công.

TSIB lưu ý rằng bốn máy bay còn lại không bay trên cùng một đường bay và báo cáo của họ mô tả thời tiết chung trên Myanmar chứ không phải vị trí cụ thể nơi chuyến bay SQ321 gặp nhiễu động.

TSIB tuyên bố: “Cơ quan điều tra chưa thể lý giải nguyên nhân tổ lái của chuyến bay xảy ra sự cố không phát hiện được các vùng mây trên diện rộng”.

Các điều tra viên nhận định rằng hệ thống radar thời tiết hoạt động chập chờn (lúc có lúc không) trong suốt chuyến bay. Họ cho biết không loại trừ khả năng hệ thống này đã không phát hiện được, hoặc đánh giá thấp mức độ nguy hiểm của vùng thời tiết xấu phía trước.

Singapore Airlines (SIA) cho biết trong tổng số 29.000 chuyến bay bằng tàu bay Boeing 777 giai đoạn từ tháng 5/2023 đến tháng 7/2025, hãng đã ghi nhận 12 trường hợp hệ thống đánh giá thấp mức độ nguy hiểm, 4 trường hợp cảnh báo quá mức và 20 trường hợp hoàn toàn không phát hiện được thời tiết xấu.

Máy bay SQ321 là một trong những trường hợp không phát hiện được thời tiết xấu và hai trường hợp phát hiện không đầy đủ. Khi máy bay này bay trở lại Singapore từ Bangkok sau sự cố, cũng xuất hiện các dấu hiệu cho thấy việc phát hiện không đầy đủ.

Các điều tra viên đưa ra kết luận "nhiều khả năng" hệ thống radar thời tiết của máy bay đã không phát hiện được vùng thời tiết xấu trước khi sự cố nhiễu động không khí ập đến.

Tuy nhiên, nhà sản xuất radar, không được nêu tên trong báo cáo, cho biết họ không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy hệ thống đã không phát hiện và hiển thị thông tin thời tiết trong suốt chuyến bay.

Sự thay đổi đột ngột và cực đoan của trọng lực mạnh đến mức hất văng hành khách rời khỏi ghế ngồi trước khi họ bị rơi tự do xuống sàn. Sự cố này lại xảy ra đúng vào lúc phi hành đoàn đang phục vụ bữa ăn thời điểm mà thông thường sẽ có nhiều người rời ghế để di chuyển xung quanh khoang cabin hơn.

Thiết bị ghi dữ liệu chuyến bay kỹ thuật số cho thấy gia tốc đứng đã giảm mạnh từ +1,35G xuống -1,5G trong thời gian 0,6 giây. Trong vòng 4 giây kế tiếp, thông số này dao động ngược trở lại mức +1,5G. Các thay đổi mang tính cộng dồn này là nguyên nhân hất văng những hành khách không cài dây an toàn lên trần cabin trước khi va đập mạnh xuống phía dưới.

Cơ trưởng đã bật đèn báo thắt dây an toàn vào lúc 7 giờ 49 phút 23 giây (giờ UTC) ngay sau khi nhiễu động vừa bắt đầu xuất hiện, nhưng chỉ 17 giây sau đó, cú nhiễu động cực đoan đã ập đến khiến hành khách không kịp trở tay. Khoảng thời gian này quá ngắn ngủi khiến phi hành đoàn thậm chí không có đủ thời gian để phát loa thông báo trong khoang cabin.

Hầu hết các chấn thương đều ở vùng đầu, cổ và cột sống, bao gồm gãy xương, chèn ép, rách và trật khớp. Hành khách tử vong bị suy tim và phù phổi - tình trạng tích tụ quá nhiều dịch trong phổi.

Trong số 229 người trên máy bay, 56 người bị thương nặng, 23 người bị thương nhẹ và 149 người không bị thương. Thiệt hại trong khoang hành khách bao gồm các tấm trần bị vỡ và các ngăn chứa hành lý phía trên bị thủng.

Cục Điều tra An toàn Giao thông Singapore (TSIB) nhấn mạnh, không thể xem nhẹ việc thắt dây an toàn bởi đây là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn ngừa chấn thương do nhiễu động không khí gây ra. Một hành khách bị hất tung lên không trung khi rơi xuống không chỉ tự làm đau mình mà còn có thể gây chấn thương cho những người xung quanh.

Các điều tra viên nhấn mạnh: “Vụ việc này chính là một bài học nhắc nhở mọi hành khách về việc hiện tượng nhiễu động có thể xảy ra đột ngột ngoài dự báo. Hãy luôn cài dây bảo hiểm trong suốt thời gian ngồi trên ghế và tránh đi lại tùy tiện trong khoang máy bay, kể cả trong trường hợp hệ thống đèn báo thắt dây an toàn không kích hoạt”.

TSIB đã khuyến nghị Boeing xây dựng hướng dẫn cho phi hành đoàn và nhân viên bảo trì để nhận biết và xử lý tình trạng radar không phát hiện được tín hiệu thời tiết bất lợi hoặc tín hiệu không hiển thị đầy đủ.

Nhà sản xuất radar cũng nhận được khuyến nghị cần phát triển giải pháp ghi lại hình ảnh hiển thị thời tiết trên màn hình, nhằm hỗ trợ đắc lực cho công tác chẩn đoán và khắc phục các sự cố kỹ thuật.

Ngoài ra, một khuyến nghị khác gửi tới Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) cũng kêu gọi nâng cấp, cải tiến các dòng máy bay lớn được sản xuất trước năm 2023. Theo đó, các tàu bay này cần được lắp đặt bổ sung hệ thống ghi nhận dữ liệu hiển thị cho phi công một cách đáng tin cậy hơn.

Các cơ quan, tổ chức tiếp nhận có thời hạn 90 ngày để đưa ra văn bản phản hồi, xác nhận việc chấp thuận hay không chấp thuận đối với từng kiến nghị, đồng thời làm rõ lộ trình thực hiện. Trong trường hợp khước từ áp dụng, các đơn vị này bắt buộc phải giải trình nguyên nhân.

Singapore Airlines (SIA) đã chủ động triển khai một số biện pháp an toàn, bao gồm việc nâng cấp các công cụ giám sát nhiễu động không khí trên máy tính bảng của tổ lái, cập nhật tài liệu hướng dẫn cho phi công về tình trạng radar đánh giá thấp thời tiết xấu, cũng như chuẩn hóa quy trình báo cáo các sự cố này đối với đội tàu bay Boeing 777 của hãng.

Phi hành đoàn cũng đã hoàn thành chương trình huấn luyện định kỳ về quản trị rủi ro nhiễu động khí quyển và quy trình khai thác bay, đồng thời bổ sung các nội dung lưu ý bắt buộc đối với hành khách về việc duy trì cài dây bảo hiểm suốt chuyến bay.

Trung Kiên