IPO của SpaceX: Cơ hội đổi đời hay cái bẫy định giá với nhà đầu tư nhỏ lẻ?
Kế hoạch IPO đình đám của SpaceX đang trở thành tâm điểm chú ý của Phố Wall, nhưng giới phân tích cho rằng cơn sốt quanh thương vụ này cũng đi kèm không ít rủi ro đối với nhà đầu tư cá nhân.
Nhà đầu tư cá nhân dễ "vỡ mộng" nếu chạy đua gom cổ phiếu SpaceX
Một phân tích từ Reuters thực hiện trên 50 đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) có định giá lớn nhất 5 năm trở lại đây chỉ ra rằng, trong khoảng 75% trường hợp, nhà đầu tư sẽ đạt hiệu quả sinh lời cao hơn nếu đầu tư vào một quỹ chỉ số S&P 500.
Dữ liệu này càng làm nổi bật sự khó khăn trong việc tìm kiếm các cổ phiếu "giá hời" trong nhóm doanh nghiệp có giá trị định giá vốn đã bị đẩy lên quá cao từ rất lâu trước khi chính thức lên sàn.
Một nhà đầu tư mua toàn bộ các cổ phiếu IPO trong danh sách của Reuters sẽ chỉ đạt mức lợi nhuận trung bình khoảng 27% tính đến ngày 21/5/2026, thấp hơn đáng kể so với mức tăng trung bình 53% của chỉ số S&P 500 trong cùng giai đoạn.
Thực tế, những người mua cổ phiếu trong ngày giao dịch đầu tiên, thời điểm giá thường tăng nóng vì hiệu ứng truyền thông, còn có kết quả tệ hơn. “Rất khó kiếm tiền trừ khi bạn tham gia vào giai đoạn đầu của những dự án này và mua chúng trước khi IPO”, Dennis Dick, nhà giao dịch độc lập tại Triple D Trading, nhận định.
Trong bối cảnh cơn sốt trí tuệ nhân tạo đang đẩy chứng khoán Mỹ lên các mức cao kỷ lục, SpaceX được kỳ vọng sẽ mở đường cho hàng loạt “siêu IPO” khác như OpenAI hay Anthropic.
Theo Reuters, công ty hàng không vũ trụ của Elon Musk đã nộp hồ sơ IPO và có thể bắt đầu giao dịch sớm nhất từ ngày 11/6 với mã chứng khoán “SPCX”. Elon Musk cũng dự kiến chào bán một phần cổ phiếu cho nhà đầu tư cá nhân thông qua các nền tảng giao dịch như Robinhood và SoFi.
Điều gây chú ý lớn nhất là mức định giá mà SpaceX hướng tới lên tới 1,75 nghìn tỷ USD vượt xa mọi thương vụ IPO từng xuất hiện trên Phố Wall. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng mức định giá khổng lồ không đồng nghĩa với khả năng sinh lời hấp dẫn cho nhà đầu tư.
Jay Ritter, giáo sư Đại học Florida và là chuyên gia nghiên cứu IPO lâu năm, cho biết phần lớn các công ty lên sàn đều có xu hướng hoạt động kém hơn S&P 500 trong dài hạn, đặc biệt là những doanh nghiệp sở hữu tỷ lệ giá trên doanh thu quá cao.
Với mức định giá dự kiến 1,75 nghìn tỷ USD, tỷ lệ giá trên doanh thu của SpaceX sẽ gần chạm ngưỡng 100 lần, cao hơn rất nhiều so với Nvidia doanh nghiệp AI đang dẫn đầu thị trường với tỷ lệ khoảng 24 lần doanh thu. Trong khi đó, SpaceX được cho là đã lỗ gần 5 tỷ USD trong năm 2025.
“Mỗi công ty có tỷ lệ giá trên doanh thu rất cao đều sở hữu một câu chuyện hấp dẫn về tương lai đầy hứa hẹn. Nhưng mọi thứ hoàn toàn có thể đi sai hướng”, Ritter cảnh báo.
Khi định giá "trên trời" đối mặt với thực tế phũ phàng của Phố Wall
Phân tích của Reuters cũng cho thấy khoảng cách rất lớn giữa những “ngôi sao IPO” và các thương vụ thất bại trên thị trường.
Trong nhóm thành công nhất, Astera Labs và Arm Holdings nổi bật nhờ làn sóng AI. Cổ phiếu Astera Labs đã tăng hơn 700% kể từ IPO năm 2024, trong khi Arm tăng khoảng 400% kể từ khi lên sàn năm 2023, đều vượt xa mức tăng của S&P 500.
Một công ty chip AI khác là Cerebras Systems cũng từng tăng vọt 52% ngay sau IPO hôm 14/5, dù hiện cổ phiếu đã giảm khoảng 27% so với đỉnh trong ngày giao dịch đầu tiên.
Ở chiều ngược lại, nhiều thương vụ IPO đình đám lại trở thành thảm họa cho nhà đầu tư.
Didi Global - gã khổng lồ gọi xe Trung Quốc đã bị hủy niêm yết khỏi Sở giao dịch chứng khoán New York năm 2022 sau khi từng tạo nên cơn sốt IPO trước đó. Hiện cổ phiếu công ty giao dịch trên thị trường OTC và đã giảm khoảng 74% so với mức giá IPO 14 USD.
Trong lĩnh vực xe điện, Rivian Automotive cũng chứng kiến cổ phiếu lao dốc 82% kể từ khi IPO năm 2021, dù từng được định giá là hãng xe lớn thứ hai nước Mỹ. Công ty hiện vẫn thua lỗ trên mỗi chiếc xe bán ra và tiêu tốn khoảng 1 tỷ USD tiền mặt mỗi quý.
Ngay cả Figma - một trong những IPO công nghệ gây chú ý nhất gần đây cũng không tránh khỏi áp lực. Sau khi cổ phiếu tăng gần gấp bốn lần trong ngày giao dịch đầu tiên vào tháng 7 năm 2025, giá cổ phiếu hiện đã giảm khoảng 35% so với mức IPO 33 USD do lo ngại AI tạo sinh có thể làm suy yếu lợi thế công nghệ của công ty.
Reuters cũng nhắc lại trường hợp của Alibaba Group - thương vụ IPO lớn nhất lịch sử Mỹ tính theo giá trị vốn hóa thị trường. Dù cổ phiếu Alibaba đã tăng gấp đôi kể từ khi lên sàn năm 2014, mức tăng này vẫn thua xa đà tăng hơn 300% của chỉ số S&P 500 trong cùng thời gian.
Những số liệu này cho thấy dù các thương vụ IPO quy mô lớn thường tạo nên sức hút mạnh mẽ và được quảng bá như cơ hội đầu tư hiếm có, lịch sử thị trường cho thấy phần lớn nhà đầu tư nhỏ lẻ khó đạt được mức lợi nhuận vượt trội nếu tham gia ở giai đoạn cổ phiếu vừa niêm yết.