Tạm hoãn xuất cảnh vì nợ thuế: Cần có cơ chế hỗ trợ nhanh cho người dân

Nợ thuế 1 triệu đồng có bị cấm xuất cảnh?

Từ ngày 28/2/2025, Nghị định 49/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, quy định các ngưỡng nợ thuế áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh. Theo đó, cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh bị cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế có thể bị tạm hoãn xuất cảnh nếu nợ thuế từ 50 triệu đồng trở lên và quá thời hạn nộp trên 120 ngày. Đối với người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, ngưỡng áp dụng là từ 500 triệu đồng trở lên và quá hạn trên 120 ngày.

Ngoài ra, quy định còn áp dụng với một số trường hợp khác như người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, người Việt Nam xuất cảnh để định cư ở nước ngoài hoặc người nước ngoài trước khi rời Việt Nam nhưng chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế.

Trong bối cảnh ngành tài chính đang đặt mục tiêu tăng cường quản lý nguồn thu, việc siết nghĩa vụ thuế được xem là yêu cầu tất yếu. Nhưng gần đây dư luận đặc biệt chú ý tới dự thảo sửa đổi Nghị định 49 khi xuất hiện đề xuất áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với trường hợp nợ thuế từ 1 triệu đồng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, cần hiểu đúng rằng mức ngưỡng này không áp dụng đại trà cho mọi cá nhân nợ thuế.

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Hàng không, ông Nguyễn Ngọc Tịnh, Phó Chủ tịch Hội Tư vấn và Đại lý thuế TP.HCM cho biết, chế tài này chỉ áp dụng đối với cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh và người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã có phát sinh nợ thuế; không áp dụng đối với cá nhân không kinh doanh đang chịu điều chỉnh bởi Luật Thuế Thu nhập cá nhân.

Theo ông Tịnh, dự thảo sửa đổi hiện chủ yếu nhắm tới nhóm “không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký”. Đây là tình trạng pháp lý mà qua công tác kiểm tra, xác minh của cơ quan thuế và các đơn vị liên quan không tìm thấy doanh nghiệp tại địa chỉ đăng ký kinh doanh.

“Cơ quan quản lý thuế phải gửi thông báo sẽ áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh trước thời điểm ban hành thông báo tạm hoãn xuất cảnh 30 ngày. Đây là khoảng thời gian để người nộp thuế kiểm tra, đối chiếu số nợ và thực hiện nộp thuế”, ông Tịnh giải thích.

Theo dự thảo, thông báo sẽ được gửi thông qua tài khoản giao dịch thuế điện tử của người nộp thuế hoặc cá nhân liên quan. Ông Tịnh cho rằng với việc đồng bộ dữ liệu định danh điện tử hiện nay, khả năng người nộp thuế không tiếp cận được thông báo là không cao.

Cần linh hoạt trong thực thi để tránh gây phiền hà

Dù vậy, điều khiến dư luận băn khoăn hiện nay không chỉ là mức ngưỡng nợ thuế mà còn là nguy cơ phát sinh phiền hà trong quá trình thực hiện. Một trong những lo ngại lớn nhất là khả năng người dân hoặc doanh nghiệp không kịp nắm được thông báo của cơ quan thuế do thay đổi thông tin liên hệ, thay đổi nhân sự kế toán hoặc phát sinh sai sót kỹ thuật trên hệ thống dữ liệu điện tử. Trong trường hợp đó, việc chỉ phát hiện mình thuộc diện tạm hoãn xuất cảnh khi đã ra tới sân bay có thể gây ảnh hưởng lớn tới công việc và kế hoạch cá nhân.

Ở góc độ khác, nhiều ý kiến cũng cho rằng cần phân biệt rõ giữa hành vi cố tình chây ì nghĩa vụ thuế với các trường hợp khó khăn tạm thời hoặc phát sinh nợ kỹ thuật quy mô nhỏ. PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia tài chính – ngân hàng cho rằng, việc tăng cường quản lý nợ thuế là cần thiết, song song với đó cần thiết kế các giải pháp tạo thuận lợi cho người dân trong quá trình thực hiện nghĩa vụ.

Theo ông Thịnh, trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, hoàn toàn có thể nghiên cứu cơ chế hỗ trợ người dân nộp thuế điện tử nhanh ngay tại cửa khẩu xuất nhập cảnh đối với các khoản nợ nhỏ, từ đó cho phép cập nhật ngay quyết định hủy tạm hoãn xuất cảnh trên hệ thống. “Với mức độ chuyển đổi số như hiện nay, việc hỗ trợ người dân quyết toán thuế điện tử và thực hiện ngay nghĩa vụ đóng thuế hoàn toàn khả thi”, ông Đinh Trọng Thịnh nhận định.

TS Đinh Trọng Thịnh cũng lưu ý rằng hiện hệ thống dữ liệu giữa cơ quan thuế và cơ quan quản lý xuất nhập cảnh đã được kết nối. Vì vậy, nếu quy trình phối hợp được vận hành thông suốt, việc cập nhật tình trạng hoàn thành nghĩa vụ thuế và hủy tạm hoãn xuất cảnh có thể được thực hiện gần như ngay lập tức.

Trong khi đó, ngay tại Nghị định 49/2025/NĐ-CP cũng đã quy định cơ quan thuế phải ban hành văn bản hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh ngay khi người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ. Trong vòng 24 giờ kể từ thời điểm nhận được thông báo, cơ quan quản lý xuất nhập cảnh sẽ thực hiện hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh.

Theo các chuyên gia, về lâu dài, việc tăng cường quản lý thuế là xu hướng khó tránh khỏi trong quá trình hiện đại hóa nền tài chính công. Tuy nhiên, để chính sách đạt được hiệu quả và tạo đồng thuận xã hội, điều quan trọng không chỉ là mức chế tài đủ mạnh mà còn là cách tổ chức thực thi minh bạch, thuận tiện và hạn chế tối đa rủi ro hành chính phát sinh đối với người dân, doanh nghiệp.

Hoàng Hạnh