"Kẻ thách thức" hàng không Trung Đông bắt đầu vận hành thương mại
Hãng hàng không Riyadh Air của Saudi Arabia chính thức ấn định thời điểm bước ra thị trường quốc tế khi mở bán vé cho tất cả hành khách từ ngày 19/5, đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn thử nghiệm nội bộ sang khai thác thương mại thực sự.
Riyadh Air là dự án hãng hàng không quốc gia mới do Quỹ đầu tư công Saudi Arabia (PIF) thành lập trong chiến lược Vision 2030 nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ và biến Riyadh thành trung tâm hàng không – du lịch – logistics mới của thế giới. Dự án được định vị theo mô hình hãng hàng không quốc tế cao cấp, cạnh tranh trực tiếp với Emirates, Qatar Airways và Etihad Airways, với mục tiêu khai thác hơn 100 điểm đến vào năm 2030.
Chuyến bay thương mại đầu tiên của hãng dự kiến cất cánh vào ngày 1/7/2026 trên tuyến giữa Sân bay Quốc tế King Khalid (RUH) và Sân bay London Heathrow (LHR) bằng dòng Boeing 787-9 Dreamliner mới. Sự kiện này được xem là cột mốc quan trọng không chỉ với Riyadh Air mà còn với tham vọng rộng lớn hơn của Saudi Arabia trong việc tái định hình vị thế của mình trên bản đồ hàng không toàn cầu.
Theo kế hoạch, các chuyến bay giữa Riyadh và London sẽ được khai thác hàng ngày với đầy đủ bốn hạng ghế gồm hạng thương gia cao cấp, hạng thương gia, hạng phổ thông cao cấp và hạng phổ thông. Chuyến bay từ Riyadh sẽ khởi hành lúc 02:35 ngày 1/7 và đến London lúc 07:30 ngày 1/7, trong khi chiều ngược lại sẽ rời Heathrow lúc 09:35 ngày 1/7 và hạ cánh tại Riyadh lúc 18:05 ngày 1/7 theo giờ địa phương.
Điểm nhấn lớn nhất của dịch vụ là chiếc Boeing 787-9 Dreamliner mới dự kiến được bàn giao trong vài tuần tới. Riyadh Air cho biết máy bay sẽ sở hữu thiết kế cabin riêng cùng hệ thống giải trí mang bản sắc thương hiệu của hãng, với trọng tâm là trải nghiệm cao cấp và phong cách hiếu khách “Hafawa” đặc trưng của Saudi Arabia.
Giám đốc điều hành Tony Douglas gọi đây là “một cột mốc thực sự thú vị” đối với Riyadh Air. Theo ông, việc kết nối trực tiếp Saudi Arabia với Anh và các thị trường quốc tế sẽ đóng vai trò trung tâm trong chiến lược phát triển mạng lưới toàn cầu của hãng cũng như mục tiêu kinh tế trong chương trình Saudi Vision 2030.
Tuy nhiên, phía sau màn ra mắt chính thức là một quá trình chuẩn bị kéo dài và khá khác biệt so với nhiều hãng hàng không khởi nghiệp khác.
Trên thực tế, Riyadh Air đã âm thầm vận hành các chuyến bay hàng ngày đến London-Heathrow từ tháng 10/2025 bằng chiếc Boeing 787-9 mang số đăng ký HZ-RXX thuê từ Oman Air, có tên “Jamila”. Đây được xem là “máy bay dự phòng kỹ thuật” trong giai đoạn hãng chưa nhận được đội bay chính thức do chậm giao máy bay toàn cầu.
Tuy nhiên, các chuyến bay này không mở bán rộng rãi mà chỉ phục vụ nhân viên hãng và các cá nhân thuộc Quỹ Đầu tư Công (PIF) - quỹ đầu tư quốc gia đang đứng sau Riyadh Air.
Mục tiêu của giai đoạn khai thác hạn chế này là kiểm tra toàn diện mọi khâu vận hành trước khi mở cửa cho công chúng, từ hệ thống bán vé, xử lý hành lý, dịch vụ mặt đất cho đến trải nghiệm trên khoang.
Chiến lược này phản ánh cách tiếp cận rất tính toán của Riyadh Air. Thay vì mở rộng nhanh để tạo độ phủ thương hiệu, hãng ưu tiên xây dựng hình ảnh dịch vụ cao cấp ngay từ đầu nhằm cạnh tranh trực tiếp với các hãng hàng không vùng Vịnh lâu năm như Emirates, Qatar Airways và Etihad Airways.
Đây cũng là lý do London được lựa chọn làm đường bay thương mại đầu tiên. Heathrow là một trong những sân bay quốc tế quan trọng nhất thế giới, đồng thời là tuyến đường biểu tượng đối với bất kỳ hãng hàng không nào muốn xây dựng vị thế toàn cầu.
Việc Riyadh Air ưu tiên khai thác London thay vì các điểm đến khu vực cho thấy hãng đang định vị mình ngay từ đầu ở phân khúc quốc tế cao cấp, thay vì đóng vai trò hãng hàng không nội địa hay khu vực truyền thống.
Sau London, Riyadh Air dự kiến mở thêm các đường bay đến Cairo, Dubai, Manchester, Madrid và Jeddah. Đây là những điểm đến phản ánh rõ chiến lược xây dựng Riyadh thành trung tâm trung chuyển mới giữa châu Âu, Trung Đông và châu Phi.
Trên thực tế, Riyadh Air không đơn thuần là một dự án hàng không thương mại mà còn là công cụ chiến lược trong kế hoạch chuyển đổi kinh tế của Saudi Arabia. Quốc gia này đang đầu tư hàng trăm tỷ USD vào du lịch, logistics và hạ tầng nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ và biến Riyadh thành trung tâm tài chính - vận tải cạnh tranh với Dubai và Doha.
Do đó, Riyadh Air đang xây dựng đội bay với quy mô rất lớn dù mới ở giai đoạn khởi đầu. Hãng hiện đã đặt mua chắc chắn 39 chiếc Boeing 787-9 cùng quyền chọn thêm 33 chiếc khác. Ngoài ra còn có đơn hàng lên tới 50 chiếc Airbus A350-1000 và 60 chiếc Airbus A321neo.
Theo kế hoạch ban đầu, Riyadh Air hướng tới đội bay khoảng 182 máy bay, quy mô cho thấy Saudi Arabia đang cố gắng tái hiện mô hình thành công mà Dubai từng xây dựng với Emirates: tận dụng vị trí địa lý trung tâm để kết nối các luồng hành khách xuyên lục địa.
Dẫu vậy, tham vọng này cũng đi kèm không ít thách thức. Riyadh Air bước vào thị trường trong bối cảnh ngành hàng không toàn cầu đang cạnh tranh gay gắt, đặc biệt ở phân khúc trung chuyển quốc tế vốn đã bị các hãng vùng Vịnh thống trị suốt nhiều năm.
Ngoài áp lực cạnh tranh, hãng còn phải đối mặt với tình trạng chậm giao máy bay từ Boeing và Airbus - vấn đề đang ảnh hưởng tới toàn ngành hàng không thế giới. Việc phụ thuộc vào tiến độ bàn giao đội bay mới có thể quyết định trực tiếp tốc độ mở rộng mạng lưới của hãng trong vài năm tới.
Đến năm 2030, Riyadh Air đặt mục tiêu kết nối hơn 100 điểm đến toàn cầu một mục tiêu cho thấy Saudi Arabia đang đặt cược rất lớn vào hàng không như động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế hậu dầu mỏ.