Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Trump sẽ giúp Boeing giành “siêu hợp đồng” 500 máy bay?
Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump được kỳ vọng sẽ giúp Boeing giành “siêu hợp đồng” 500 máy bay từ các hãng hàng không lớn của Trung Quốc. Đây có thể là bước ngoặt lớn đối với cả ngành hàng không Trung Quốc lẫn Boeing.
Ngày 11/5, Bộ Ngoại giao Trung Quốc thông báo Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc từ ngày 13 đến 15/5 theo lời mời của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Theo giới chuyên môn, chuyến thăm này không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao, mà còn được xem là phép thử quan trọng đối với quan hệ kinh tế giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị, chiến tranh Mỹ - Iran và cuộc cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt.
Theo South China Morning Post (SCMP), một trong những chủ đề được quan tâm nhất là liệu Bắc Kinh có nối lại các đơn đặt hàng máy bay quy mô lớn với Boeing sau gần một thập kỷ đóng băng hay không. Theo nguồn tin thân cận, Trung Quốc đang xem xét một siêu thỏa thuận mua tới 500 máy bay từ Boeing.
Trọng tâm của gói đề xuất là dòng 737 MAX (biến thể MAX 8 và MAX 10) nhằm phục vụ mạng bay nội địa đông đúc. Ngoài ra, các dòng máy bay thân rộng như 787 Dreamliner và 777X cũng được đưa vào tầm ngắm để giúp "Big 3" (Air China, China Eastern và China Southern) mở rộng các đường bay quốc tế tầm xa.
Nếu điều đó xảy ra, đây có thể là bước ngoặt lớn đối với cả ngành hàng không Trung Quốc lẫn Boeing - hãng sản xuất máy bay Mỹ đang chịu áp lực từ suy giảm đơn hàng, khủng hoảng chuỗi cung ứng và sự cạnh tranh ngày càng mạnh từ Airbus cũng như nhà sản xuất nội địa Trung Quốc Comac. Quy mô của đơn đặt hàng tiềm năng này sẽ biến nó thành một trong những giao dịch máy bay lớn nhất trong những năm gần đây.
Từ “món quà Boeing” năm 2017 đến gần một thập kỷ đình trệ
Trong chuyến thăm Bắc Kinh đầu tiên năm 2017, ông Trump từng mang về “món quà ngoại giao” trị giá 37 tỷ USD khi Trung Quốc đồng ý mua 300 máy bay Boeing. Thỏa thuận khi đó được xem là biểu tượng cho nỗ lực cải thiện quan hệ song phương, đồng thời giúp cân bằng phần nào thâm hụt thương mại Mỹ - Trung.
Tác động của thỏa thuận nhanh chóng lan sang các hãng hàng không Trung Quốc. Năm 2018, Shanghai Airlines bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh khi tiếp nhận chiếc Boeing 787 Dreamliner đầu tiên và mở rộng đội bay Boeing lên 100 chiếc, thể hiện tham vọng quốc tế hóa.
Tuy nhiên, giai đoạn phát triển này không kéo dài lâu. Đại dịch Covid-19, cuộc khủng hoảng an toàn của dòng 737 Max và đặc biệt là sự xuống cấp trong quan hệ Washington - Bắc Kinh đã khiến hoạt động mua sắm máy bay Boeing gần như bị đóng băng. Hiện Shanghai Airlines chỉ còn vận hành khoảng 87 máy bay Boeing với tuổi đời ngày càng cao.
Tác động không chỉ diễn ra tại Trung Quốc. Ở North Charleston, bang South Carolina nơi đặt nhà máy sản xuất Boeing 787 và cũng là một thành trì chính trị của ông Trump nhiều lao động ngành hàng không đã chịu ảnh hưởng bởi tình trạng đơn hàng suy giảm kéo dài.
Dù chưa có xác nhận chính thức, nhiều dấu hiệu cho thấy Washington và Bắc Kinh đang thúc đẩy các cuộc thương lượng liên quan đến Boeing trước chuyến thăm lần này.
Theo Semafor, Giám đốc điều hành Boeing Kelly Ortberg nằm trong danh sách các lãnh đạo doanh nghiệp được Nhà Trắng dự kiến mời tham gia chuyến công du Trung Quốc. Trong khi đó, các nguồn tin tại Trung Quốc cho biết Boeing cũng đang chuẩn bị cho chuyến thăm của các lãnh đạo cấp cao tới Thượng Hải.
Ông Benjamin Kinnas, cựu chủ tịch ủy ban dịch vụ tài chính của Phòng Thương mại Mỹ tại Thượng Hải, nhận định các cuộc đàm phán “đang có tiến triển nhưng chưa hoàn tất”, đồng thời cho rằng những thương vụ quy mô lớn như vậy luôn gắn chặt với các thỏa thuận chính trị cấp cao.
Một nguồn tin Mỹ am hiểu tiến trình thương lượng cũng cho rằng khả năng đạt thỏa thuận vẫn tồn tại, nhưng có thể chỉ được quyết định vào phút cuối. Theo nguồn tin này, lợi ích thương mại đối với Mỹ là quá lớn để ông Trump bỏ qua, đặc biệt khi Boeing vẫn là một trong những nhà xuất khẩu quan trọng nhất của nền kinh tế Mỹ.
Ngay cả khi chưa đạt được kết quả trong chuyến thăm tháng này, khả năng nối lại đàm phán vào cuối năm vẫn được để ngỏ, đặc biệt trong khuôn khổ các diễn đàn như Asia-Pacific Economic Cooperation hay Group of Twenty.
Máy bay trở thành công cụ ngoại giao thương mại
Trong nhiều năm, Trung Quốc thường sử dụng các hợp đồng mua máy bay như một tín hiệu thiện chí trong quan hệ với Mỹ. Điều này đặc biệt quan trọng bởi Boeing không chỉ là doanh nghiệp công nghiệp chiến lược mà còn là biểu tượng xuất khẩu của Washington.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer từng công khai cho biết Washington muốn bán thêm máy bay, thiết bị y tế và nông sản cho Trung Quốc nhằm giảm thâm hụt thương mại song phương.
Tuy nhiên, khác với năm 2017, bối cảnh hiện nay phức tạp hơn nhiều. Cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung đã mở rộng sang chip bán dẫn, đất hiếm, kiểm soát xuất khẩu và công nghệ cao. Theo ông Cameron Johnson của Tidal Wave Solutions, cả hai bên hiện đều sở hữu những “lá bài” quan trọng hơn máy bay trong các cuộc đàm phán thương mại.
Điều đó có thể khiến các thương vụ Boeing lần này mang tính linh hoạt hơn thay vì trở thành một “siêu hợp đồng” mang màu sắc chính trị như trước đây.
Một nguồn tin tại Trung Quốc cho biết Bắc Kinh đang cho phép các hãng hàng không tự đàm phán với Boeing thay vì gom toàn bộ đơn hàng vào một gói thống nhất do chính phủ điều phối. Nếu đúng như vậy, các đơn đặt hàng mới có thể được công bố rải rác bởi từng hãng hàng không thay vì xuất hiện đồng loạt cùng chuyến thăm của ông Trump.
Dù các yếu tố chính trị đóng vai trò lớn, nhu cầu thực tế của ngành hàng không Trung Quốc vẫn là động lực quan trọng thúc đẩy các cuộc đàm phán.
Trung Quốc hiện là thị trường hàng không lớn thứ hai thế giới và từng đóng góp khoảng 25% doanh thu toàn cầu của Boeing. Một số hãng hàng không nước này vẫn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào máy bay Boeing.
Shandong Airlines hiện khai thác khoảng 135 máy bay Boeing 737, trong khi China United Airlines vận hành 57 chiếc. Các hãng giá rẻ như 9 Air hay Donghai Airlines cũng phụ thuộc lớn vào dòng máy bay Boeing thân hẹp.
Do việc trì hoãn mua sắm kéo dài nhiều năm, nhiều hãng đang đối mặt áp lực thay mới đội bay già cỗi. Tháng 3 vừa qua, Shandong Airlines thậm chí phải thuê thêm 10 chiếc Boeing 737, bao gồm cả máy bay cũ, với giá khoảng 2,88 tỷ nhân dân tệ nhằm duy trì năng lực khai thác.
Phép thử cho quan hệ Mỹ - Trung
Dẫu vậy, khả năng Trung Quốc nhanh chóng mở lại “van” mua Boeing quy mô lớn vẫn đối mặt nhiều trở ngại.
Đầu tiên là vấn đề niềm tin an toàn đối với dòng Boeing 737 Max. Sau hai vụ tai nạn thảm khốc năm 2019, Trung Quốc là một trong những quốc gia đầu tiên đình chỉ hoạt động của mẫu máy bay này và cũng nằm trong nhóm cuối cùng cho phép khai thác trở lại.
Các sự cố kỹ thuật liên tiếp tại Boeing trong những năm gần đây từ bung tấm bịt cửa cho đến lỗi thân máy bay tiếp tục làm xói mòn lòng tin của cả cơ quan quản lý lẫn hành khách.
Ngoài ra, Boeing còn đối mặt với tình trạng tồn đọng đơn hàng và khủng hoảng chuỗi cung ứng kéo dài. Theo nhà phân tích Brian Yang Bo, ngay cả khi một hãng hàng không Trung Quốc đặt mua Boeing 737 hôm nay, khả năng cao phải tới đầu thập niên 2030 mới nhận được máy bay.
Điều này buộc nhiều hãng phải cân nhắc đa dạng hóa đội bay thay vì tiếp tục phụ thuộc hoàn toàn vào Boeing.
Khoảng trống mà Boeing để lại đã tạo cơ hội lớn cho Airbus mở rộng thị phần tại Trung Quốc. Trong vài năm qua, các hãng hàng không Trung Quốc liên tục ký những hợp đồng lớn với nhà sản xuất châu Âu này. Kể từ năm 2025, Airbus đã nhận được các đơn đặt hàng máy bay từ Trung Quốc với tổng giá trị ước tính khoảng 55 tỷ USD dựa trên giá niêm yết, bao gồm cả thỏa thuận gần đây với hãng hàng không China Southern.
Song song đó, Bắc Kinh cũng thúc đẩy chiến lược tự chủ ngành hàng không với dòng máy bay thân hẹp C919 do Commercial Aircraft Corporation of China (Comac) sản xuất. Hơn 30 chiếc C919 đã được đưa vào khai thác nội địa và hàng trăm đơn đặt hàng mới đang được lên kế hoạch.
Điều này khiến Boeing không còn giữ vị thế gần như độc quyền tại thị trường Trung Quốc như trước đây.
Trước những áp lực đang phải đối mặt, ông Kelly Ortberg gần đây thừa nhận rằng nếu không có sự hỗ trợ từ chính quyền Mỹ, Boeing khó có thể giành được các đơn hàng lớn từ Trung Quốc trong ngắn hạn. Theo ông, đây không còn đơn thuần là vấn đề thương mại mà phụ thuộc đáng kể vào nỗ lực ngoại giao của Washington.
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng sâu sắc, các hợp đồng máy bay giờ đây không chỉ phản ánh nhu cầu thương mại mà còn cho thấy mức độ sẵn sàng hợp tác giữa hai cường quốc.
Nếu ông Trump mang về được một thỏa thuận mới cho Boeing, đó sẽ là tín hiệu cho thấy Washington và Bắc Kinh vẫn còn khả năng duy trì các lợi ích kinh tế chung bất chấp bất đồng về công nghệ, địa chính trị và thương mại.
Ngược lại, nếu không đạt được bước đột phá nào, điều đó có thể cho thấy Trung Quốc đang ngày càng nghiêng về chiến lược giảm phụ thuộc vào công nghệ Mỹ, đồng thời tăng tốc hỗ trợ Airbus và Comac trong cuộc tái định hình thị trường hàng không toàn cầu.
Vì vậy, thời điểm chiếc Air Force One hạ cánh xuống Bắc Kinh trong những ngày tới có thể sẽ không chỉ đánh dấu một chuyến công du ngoại giao, mà còn mở ra chương tiếp theo trong cuộc cạnh tranh kinh tế kéo dài giữa Mỹ và Trung Quốc.