Dự án mở rộng sân bay lớn nhất, tranh cãi nhất châu Âu sắp đi đến hồi kết

Theo The Guardian, Chủ tịch mới của Heathrow Philip Jansen đã có các cuộc làm việc với International Airlines Group (IAG) – công ty mẹ của British Airways, Virgin Atlantic cùng tỷ phú khách sạn Surinder Arora để tìm tiếng nói chung về quy mô đầu tư và mô hình khai thác dự án mở rộng sân bay. Đây được xem là nỗ lực mới nhất nhằm cứu kế hoạch xây dựng đường băng thứ ba vốn nhiều lần rơi vào bế tắc vì tranh cãi chính trị, môi trường và tài chính.

Đối với Chính phủ Anh, dự án này mang ý nghĩa lớn hơn một công trình hạ tầng đơn thuần. Heathrow hiện là sân bay bận rộn nhất châu Âu nhưng đã hoạt động gần như tối đa công suất trong nhiều năm qua. Tình trạng thiếu slot cất hạ cánh khiến khả năng mở rộng mạng bay quốc tế của London ngày càng hạn chế trong khi các trung tâm trung chuyển mới như Dubai, Doha hay Istanbul liên tục gia tăng quy mô.

Nếu được triển khai đầy đủ, đường băng thứ ba sẽ giúp Heathrow nâng công suất phục vụ lên khoảng 150 triệu hành khách mỗi năm, gần gấp đôi hiện nay. Chính phủ Anh kỳ vọng dự án sẽ củng cố vai trò của London như một cửa ngõ hàng không toàn cầu trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt sau Brexit.

Tuy nhiên, tham vọng đó đang vấp phải bài toán tài chính khổng lồ. Tổng mức đầu tư hiện được ước tính lên tới khoảng 49 tỷ bảng Anh, cao hơn rất nhiều so với các dự báo trước đây. Dự án không chỉ bao gồm việc xây thêm đường băng mà còn kéo theo hàng loạt hạng mục hạ tầng phức tạp như nhà ga mới, mở rộng hệ thống giao thông kết nối và thậm chí phải điều chỉnh một phần tuyến cao tốc M25 chạy gần sân bay.

Các hãng hàng không lo ngại chi phí khổng lồ này cuối cùng sẽ được chuyển thành mức phí khai thác cao hơn. Heathrow vốn đã được xem là một trong những sân bay đắt đỏ nhất thế giới đối với hãng bay. Giám đốc điều hành IAG Luis Gallego cho rằng tổng chi phí dự án cần được khống chế quanh mức 30 tỷ bảng thay vì gần 50 tỷ bảng như hiện nay.

Sức ép tài chính cũng bắt đầu tác động tới chính các cổ đông của Heathrow. Financial Times cho biết China Investment Corporation – quỹ đầu tư quốc gia Trung Quốc đang nắm 10% cổ phần sân bay – được cho là đang cân nhắc bán lại phần vốn do lo ngại chi phí mở rộng tiếp tục leo thang.

Bên cạnh vấn đề tài chính, môi trường vẫn là rào cản lớn nhất với dự án. Các tổ chức bảo vệ môi trường tại Anh nhiều năm qua liên tục phản đối kế hoạch mở rộng Heathrow vì cho rằng việc gia tăng số chuyến bay sẽ khiến lượng phát thải carbon tăng mạnh và đi ngược cam kết phát thải ròng bằng 0 của nước này.

Đây cũng là nguyên nhân khiến dự án liên tục đối mặt các vụ kiện pháp lý kéo dài. Năm 2020, Tòa Phúc thẩm Anh từng tuyên bố kế hoạch mở rộng Heathrow là trái luật vì chưa đánh giá đầy đủ các cam kết khí hậu trong Thỏa thuận Paris trước khi phán quyết này được Tòa án Tối cao đảo ngược.

Dù vậy, Chính phủ Anh vẫn cho thấy quyết tâm thúc đẩy dự án. Bộ trưởng Tài chính Rachel Reeves tuyên bố việc xây dựng sẽ được khởi động trước kỳ tổng tuyển cử tiếp theo. Heathrow hiện đặt mục tiêu có thể khởi công từ năm 2029 và đưa đường băng thứ ba vào khai thác trước năm 2035.

Cuộc tranh luận quanh Heathrow hiện được xem là hình ảnh thu nhỏ của bài toán mà ngành hàng không châu Âu đang đối mặt: nhu cầu đi lại quốc tế tăng nhanh sau đại dịch nhưng việc mở rộng hạ tầng ngày càng khó khăn vì chi phí, áp lực môi trường và phản đối xã hội. Trong bối cảnh đó, số phận của đường băng thứ ba tại Heathrow không chỉ quyết định tương lai của sân bay lớn nhất nước Anh mà còn có thể phản ánh cách châu Âu lựa chọn giữa tăng trưởng hàng không và mục tiêu chuyển đổi xanh trong nhiều thập kỷ tới.

Phương Uyên