Spirit Airlines sụp đổ: Dấu chấm hết hay bước ngoặt của hàng không giá rẻ?

Đây không chỉ là sự sụp đổ của một doanh nghiệp từng góp phần thay đổi thói quen đi lại của hàng triệu người Mỹ, mà còn là một bài kiểm tra khắc nghiệt đối với sức bền của mô hình hàng không giá rẻ trước áp lực chi phí nhiên liệu tăng cao, chi phí tài chính leo thang và môi trường địa chính trị ngày càng bất ổn.

Bi kịch càng bay càng lỗ

Nếu trước đây máy bay từng bị xem là phương tiện đắt đỏ, chủ yếu dành cho tầng lớp có thu nhập khá, thì các hãng giá rẻ đã kéo nó xuống gần hơn với đại đa số người dân. Trên nhiều chặng ngắn và trung bình, máy bay bắt đầu cạnh tranh trực tiếp với xe buýt, tàu hỏa và xe cá nhân. Chính sự “bình dân hóa bầu trời” đó đã giúp mô hình hàng không giá rẻ phát triển mạnh mẽ tại Mỹ, châu Âu và châu Á.

Nhưng phía sau những tấm vé chỉ vài chục USD là một cấu trúc chi phí được thiết kế với mức tối ưu gần như tuyệt đối. Triết lý vận hành của mô hình này rất đơn giản: cắt giảm mọi chi phí không cần thiết để đưa giá vé cơ bản xuống thấp nhất có thể. Các hãng giá rẻ không bán trải nghiệm, họ bán quyền được ngồi trên máy bay với mức giá tối thiểu.

Chính vì vậy, kiểm soát chi phí của các hãng hàng không giá rẻ luôn là yếu tố quyết định sự sống còn. Trong đó, nhiên liệu là khoản chi phí lớn nhất và cũng khó kiểm soát nhất. Trong điều kiện bình thường, chi phí nhiên liệu thường chiếm khoảng 25-35% tổng chi phí vận hành của một hãng bay. Tuy nhiên, khi giá nhiên liệu tăng gấp đôi như thời gian qua, tỷ trọng này vọt lên mức 40-50%, đủ xóa luôn biên lợi nhuận vốn đã rất mỏng của các hãng giá rẻ.

Khó khăn lớn nhất nằm ở chỗ các hãng giá rẻ không thể dễ dàng tăng giá vé. Tệp khách hàng của họ cực kỳ nhạy cảm với giá. Chỉ cần mức giá tăng lên một chút, nhiều hành khách có thể chuyển sang hãng khác hoặc chọn phương tiện khác. Điều đó khiến các hãng rơi vào thế kẹt: Nếu tiếp tục bay thì càng bay càng lỗ. Nhưng nếu cho máy bay nằm sân thì họ vẫn phải trả nhiều khoản chi phí khác về nhân sự, quản lý...Họ chỉ còn cách tiếp tục duy trì, cố gắng thu xếp các khoản vay để bù lỗ cho đến khi không còn khả năng.

Sự trỗi dậy của mô hình "lai"

Tuy nhiên, sự sụp đổ của Spirit không đồng nghĩa với việc toàn bộ mô hình hàng không giá rẻ đang đi đến hồi kết. Nhiều hãng khác đang cho thấy khả năng thích nghi đáng kể. Một trong những chiến lược quan trọng nhất là gia tăng doanh thu phụ trợ. Hành khách có thể mua vé rẻ, nhưng sẽ trả thêm cho hành lý, chọn chỗ, ưu tiên lên máy bay, suất ăn, thay đổi lịch trình và nhiều dịch vụ khác.

Song song với đó là chiến lược hiện đại hóa đội bay. Những mẫu máy bay như Airbus A320neo hay Boeing 737 MAX giúp giảm khoảng 15-20% mức tiêu hao nhiên liệu so với thế hệ cũ. Đây là lợi thế cực kỳ lớn trong giai đoạn giá năng lượng neo cao.

Một số hãng lớn còn áp dụng chiến lược phòng vệ giá nhiên liệu (hedging). Theo đó, Lufthansa, Wizz Air, Ryanair, Air France-KLM,… đã triển khai cơ chế hedging theo từng giai đoạn để ổn định chi phí trong ngắn hạn.

Mặc dù mô hình hàng không giá rẻ vẫn có thể "sống sót" trước "cơn sóng thần" giá nhiên liệu đang diễn ra nhưng nó chắc chắn sẽ thay đổi. Xu hướng tương lai có thể là một mô hình lai. Các hãng giá rẻ vẫn giữ chi phí thấp, nhưng bổ sung một số giá trị gia tăng vừa đủ để thu hút nhóm khách hàng rộng hơn. Thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá vé thấp nhất, các hãng sẽ phải cân bằng giữa giá cả, trải nghiệm, độ tin cậy và khả năng chống chịu trước biến động chi phí.

Nói cách khác, thị trường đang bước vào một giai đoạn thanh lọc. Những hãng nhỏ, nợ cao, đội bay cũ và thiếu chiến lược quản trị rủi ro sẽ ngày càng khó tồn tại. Ngược lại, các hãng có khả năng tận dụng quy mô, hiện đại hóa đội bay, kiểm soát tốt chi phí năng lượng và đa dạng hóa doanh thu sẽ có cơ hội mở rộng hơn nữa.

Trong tương lai, hãng nào cân bằng được giữa chi phí thấp, khả năng thích ứng nhanh và trải nghiệm đủ tốt cho khách hàng sẽ là người sống sót. Còn những hãng không kịp thay đổi có thể sẽ tiếp tục bị đào thải. Và có lẽ, câu chuyện của Spirit sẽ còn được nhắc lại như một bước ngoặt quan trọng trong quá trình tiến hóa của ngành hàng không giá rẻ toàn cầu.

Trung Kiên