Vì sao SpaceX bất ngờ hoãn phóng ‘siêu tên lửa’ Falcon Heavy ở 28 giây cuối cùng?
SpaceX đã bất ngờ hủy vụ phóng tên lửa Falcon Heavy vào sáng 27/4 (giờ Mỹ) khi chỉ còn 28 giây trước thời điểm cất cánh tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy của NASA, Florida.
Theo lịch ban đầu, Falcon Heavy dự kiến rời bệ phóng 39A lúc 10h21 sáng thứ Hai (27/4), tức 21h21 cùng ngày theo giờ Hà Nội. Tuy nhiên, lúc 21h29, SpaceX thông báo hoãn phóng do thời tiết bất lợi sau nhiều giờ theo dõi rủi ro khí tượng trong khu vực. Đây là một trong những nhiệm vụ được mong đợi nhất năm 2026, đánh dấu sự trở lại của dòng tên lửa mạnh thứ hai thế giới sau 18 tháng vắng bóng.
“Phương tiện và tải trọng vẫn trong trạng thái tốt. Thời điểm phóng mới sẽ được công bố sau khi được xác nhận”, thông báo của SpaceX nêu. Công ty cho biết tên lửa hạng nặng hiếm khi được sử dụng này có thể phóng sớm nhất vào thứ Ba (28/4), với lịch phóng dự kiến bắt đầu lúc 10h17 sáng.
Tuy nhiên, việc dừng phóng ở 28 giây cuối cùng cho thấy mức độ nghiêm ngặt trong các quy trình an toàn hàng không vũ trụ. Ở giai đoạn cuối của đếm ngược, hệ thống vẫn liên tục cập nhật dữ liệu về gió tầng cao, điện trường khí quyển, khả năng sét, mây tích điện và độ ổn định quỹ đạo. Chỉ cần một thông số vượt ngưỡng, lệnh hủy sẽ được kích hoạt ngay lập tức.
Falcon Heavy là tên lửa hạng nặng được cấu tạo từ ba lõi tên lửa Falcon 9 cải tiến ghép lại với nhau. Một lõi nằm ở trung tâm và hai lõi bên hông đóng vai trò booster hỗ trợ lực đẩy ban đầu.
Mỗi lõi sử dụng 9 động cơ Merlin 1D, nâng tổng số động cơ tầng một lên 27 động cơ hoạt động đồng thời khi phóng. Toàn bộ hệ thống tạo ra lực đẩy khoảng 5,1 triệu pound (xấp xỉ 2.300 tấn lực) lúc rời bệ phóng. Với thông số này, Falcon Heavy hiện là tên lửa mạnh thứ hai đang hoạt động trên thế giới, chỉ đứng sau hệ thống phóng không gian (SLS) của NASA với lực đẩy 8,8 triệu pound.
Tên lửa cao khoảng 70 mét, sử dụng nhiên liệu RP-1 (dầu hỏa tinh luyện) và oxy lỏng siêu lạnh (LOX). Đây là cấu hình giúp SpaceX tối ưu chi phí, rút ngắn thời gian tái sử dụng và đơn giản hóa quy trình khai thác so với các hệ thống dùng hydro lỏng.
Phía trên tầng một là tầng hai trang bị động cơ Merlin Vacuum, vòi phun lớn hơn để tăng hiệu suất trong môi trường chân không. Tầng này có thể khởi động nhiều lần để đưa vệ tinh tới các quỹ đạo cao như GTO hoặc GEO.
Một trong những điểm đặc biệt nhất của Falcon Heavy là khả năng tái sử dụng đồng thời nhiều tầng đẩy. Sau khi rời bệ phóng, hai booster bên hông sẽ tách ra đầu tiên. Chúng quay đầu bằng động cơ, sau đó thực hiện đốt hãm và quay trở lại hạ cánh gần như đồng thời tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy.
Trong nhiệm vụ lần này, hai tầng đẩy Falcon 9 dự kiến sẽ quay về Florida, trong khi lõi trung tâm sau khi hoàn tất nhiệm vụ sẽ được thả xuống Đại Tây Dương. Chuỗi thao tác này đòi hỏi độ chính xác rất cao, bởi ba lõi phải tách đúng thời điểm, tránh va chạm và vẫn bảo đảm quỹ đạo tối ưu cho tầng hai mang tải trọng.
Trong các vụ phóng hiện đại, đặc biệt với tên lửa nạp oxy lỏng siêu lạnh như Falcon Heavy, nhiên liệu thường được bơm vào rất sát giờ phóng để duy trì nhiệt độ thích hợp. Nếu thời tiết chuyển xấu ở những phút cuối - như gió cắt mạnh, mây nhiễm điện hoặc nguy cơ sét -SpaceX buộc phải dừng ngay cả khi chỉ còn vài chục giây.
Khi đó, tên lửa phải trải qua quy trình xả nhiên liệu, kiểm tra hệ thống và chuẩn bị lại từ đầu. Điều này lý giải vì sao nhiều vụ phóng bị hủy ở thời điểm tưởng như đã chắc chắn cất cánh.
Lần phóng cuối cùng của Falcon Heavy diễn ra vào tháng 10/2024 trong sứ mệnh Europa Clipper. Sau gần một năm rưỡi vắng bóng, dòng tên lửa này mới trở lại lịch bay. Trong cùng thời gian này, tên lửa Falcon 9 huyền thoại đã có hơn 900 lần phóng thực hiện các nhiệm vụ khác nhau.
Dù vẫn là một “ngựa chiến” đáng tin cậy, Falcon Heavy hiện được xem là bước trung gian trước khi SpaceX chuyển sang Starship - hệ thống mới có lực đẩy tới 16,7 triệu pound, mạnh nhất từng được chế tạo.
Nhiều nhà quan sát cho rằng Falcon Heavy vẫn giữ vai trò quan trọng trong các nhiệm vụ thương mại tải trọng lớn, nhưng tương lai lâu dài của SpaceX đang đặt vào Starship và mạng lưới Starlink. Việc SpaceX chuyển dịch sang dòng tên lửa Starship cho thấy một xu hướng mới: các sứ mệnh không gian tương lai sẽ ưu tiên quy mô lớn và khả năng phóng liên tục, thay vì phụ thuộc vào các dự án chuyên biệt và đòi hỏi tải trọng phức tạp như trước đây. SpaceX cũng đang chuyển từ sản xuất tên lửa sang kiểm soát hoàn toàn hệ thống liên lạc vệ tinh tốc độ cao toàn cầu.
Sứ mệnh phủ sóng internet vệ tinh toàn cầu
Vụ phóng tên lửa Falcon Heavy mang theo vệ tinh ViaSat-3 F3 là "mắt xích" quan trọng để hoàn thiện siêu mạng lưới Internet băng thông rộng của Viasat. Hai vệ tinh trước đó gồm: ViaSat-3 F1 phóng bằng Falcon Heavy tháng 4/2023, đang phục vụ hành khách trên các chuyến bay và ViaSat-3 F2 phóng bằng Atlas V tháng 11/2025, dự kiến hoạt động tại châu Mỹ trong tháng tới.
Với năng lực truyền tải khổng lồ vượt ngưỡng 1 Terabit mỗi giây (1 Tbps), vệ tinh ViaSat-3 F3 được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt về kết nối kỹ thuật số tại châu Á - Thái Bình Dương. Sứ mệnh này nhằm cung cấp Internet băng thông rộng tốc độ cao cho mọi đối tượng khách hàng, từ người tiêu dùng cá nhân cho đến các doanh nghiệp và đơn vị quốc phòng.
Đối với ngành hàng không, đây là một bước ngoặt cho dịch vụ kết nối trên chuyến bay (IFC). Trong bối cảnh các hãng hàng không đang nỗ lực nâng cấp trải nghiệm hành khách để cạnh tranh, sự hiện diện của ViaSat-3 F3 cho phép hành khách thực hiện các tác vụ tiêu tốn băng thông lớn như phát trực tuyến video 4K hoặc họp trực tuyến mà không bị gián đoạn. Đây là lợi thế cạnh tranh cực lớn cho các hãng bay đang mở rộng đường bay dài xuyên lục địa, giúp họ định vị lại tiêu chuẩn dịch vụ hạng sang trên không.