Vân Phong sẽ mở ra chương mới cho hạ tầng hàng không Việt Nam ?
Theo đề xuất của Bộ Xây dựng, sân bay Vân Phong sẽ được xây dựng trên vùng mặt nước ven bờ với diện tích khoảng 497,1 ha.
.png)
.png)
Trung tâm Khu kinh tế Vân Phong (Khánh Hòa) đang đặt kỳ vọng vào một dự án hạ tầng mang tính đột phá: Cảng hàng không Vân Phong.
Không chỉ đơn thuần là một sân bay mới, dự án gây chú ý khi được nghiên cứu theo hướng xây dựng trên mặt nước, tận dụng lợi thế vịnh biển tự nhiên. Nếu được triển khai, đây sẽ là sân bay trên mặt nước đầu tiên tại Việt Nam, mô hình từng được áp dụng tại nhiều quốc gia phát triển như Nhật Bản, Hong Kong hay Hàn Quốc.
.png)
Trong bối cảnh Khu kinh tế Vân Phong được định hướng trở thành trung tâm công nghiệp, logistics và du lịch quy mô lớn, nhu cầu về một cảng hàng không riêng đang trở nên cấp thiết. Hiện khu vực này chủ yếu phụ thuộc vào Cảng hàng không quốc tế Cam Ranh, khoảng cách xa khiến việc kết nối và thu hút đầu tư còn hạn chế.
Mới đây, Bộ Xây dựng đã trình Thủ tướng xem xét điều chỉnh Quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Trọng tâm của lần điều chỉnh là đề xuất bổ sung hai cảng hàng không mới gồm Măng Đen và Vân Phong vào quy hoạch tổng thể, đồng thời nâng cấp Cảng hàng không Quảng Trị từ cấp 4C lên 4E để đáp ứng nhu cầu khai thác trong dài hạn.
Theo phương án đề xuất, Cảng hàng không Vân Phong dự kiến đặt tại xã Vạn Thắng (huyện Vạn Ninh cũ), cách Nha Trang khoảng 65km. Điểm đặc biệt là sân bay được quy hoạch trên vùng mặt nước ven bờ, với diện tích khoảng 497,1ha - một mô hình hạ tầng hàng không hoàn toàn mới tại Việt Nam.
Về quy mô, sân bay được định hướng đạt tiêu chuẩn cấp 4E, công suất dự kiến khoảng 1,5 triệu hành khách/năm vào năm 2030 và tăng lên 2,5 triệu hành khách/năm vào năm 2050. Tổng mức đầu tư ước tính khoảng 9.214 tỷ đồng. Khi hoàn thành, đây sẽ là cửa ngõ hàng không quan trọng của khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch, logistics và thu hút đầu tư vào Khu kinh tế Vân Phong.
Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 7.890 tỉ đồng, chưa bao gồm lãi vay. Trong đó, vốn ngân sách nhà nước khoảng 2.150 tỉ đồng, chủ yếu dành cho các công trình đảm bảo hoạt động bay và hỗ trợ san nền khu bay. Phần còn lại khoảng 5.740 tỉ đồng do nhà đầu tư huy động, với thời gian hoàn vốn dự kiến 47 năm.
Để thực hiện dự án, UBND tỉnh Khánh Hòa cũng đã đề xuất 3 phương án đầu tư Sân bay Vân Phong theo phương thức đối tác công - tư (PPP). Cụ thể, phương án 1, nhà nước thực hiện hỗ trợ di dời; nhà đầu tư PPP đầu tư xây dựng hoàn chỉnh kết cấu hạ tầng cảng hàng không.
Phương án 2, nhà đầu tư PPP đầu tư một số công trình thiết yếu, gồm nhà ga hành khách, sân đỗ máy bay, hạ tầng giao thông. Nguồn ngân sách nhà nước (trung ương và địa phương) đầu tư các hạng mục còn lại, gồm san nền sân bay; xây dựng đường cất hạ cánh và hệ thống đường lăn; xây dựng các công trình đảm bảo hoạt động bay.
Phương án 3, nguồn ngân sách nhà nước (trung ương và địa phương) thực hiện hỗ trợ di dời; đầu tư các công trình đảm bảo hoạt động bay; hỗ trợ một phần việc san nền khu bay. Nhà đầu tư PPP đầu tư các hạng mục còn lại, gồm san nền khu hàng không dân dụng; xây dựng khu bay, khu hàng không dân dụng; hệ thống giao thông kết nối.
Dự án cũng được đánh giá phù hợp với quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Vân Phong đến năm 2040, tầm nhìn 2050 (Quyết định 298/QĐ-TTg), cũng như quy hoạch sử dụng đất của địa phương.
.png)
Mục tiêu xây dựng sân bay Vân Phong nhằm hình thành cửa ngõ giao thông hàng không quan trọng của vùng Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Dự án giúp thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, du lịch, logistics và hội nhập quốc tế, tạo động lực phát triển Khu kinh tế Vân Phong và khu vực lân cận.
.png)
Đồng thời, dự án phù hợp với quyết định điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất đến năm 2030 và kế hoạch sử dụng đất năm đầu của huyện Vạn Ninh khi UBND tỉnh Khánh Hòa phê duyệt vào tháng 3/2024.
Việc nghiên cứu phát triển sân bay trên mặt nước tại Vân Phong được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa phát triển cho ngành hàng không, góp phần hoàn thiện mạng lưới hạ tầng giao thông chiến lược. Tuy nhiên, mô hình này cũng đặt ra yêu cầu cao về công nghệ, chi phí đầu tư và khả năng thích ứng với điều kiện tự nhiên, đòi hỏi quá trình đánh giá kỹ lưỡng trước khi triển khai.
Dù thường được gọi là “sân bay trên mặt nước”, nhưng trên thực tế, các công trình này không nổi hoàn toàn như một nền tảng trên biển. Theo các tài liệu kỹ thuật của International Civil Aviation Organization (ICAO), phần lớn sân bay ngoài khơi hiện nay đều được xây dựng trên nền đất nhân tạo ổn định, với yêu cầu kỹ thuật tương đương sân bay trên đất liền nhằm đảm bảo an toàn khai thác.
Trên thế giới, mô hình sân bay xây dựng trên mặt nước hoặc đảo nhân tạo đã được triển khai tại nhiều quốc gia, đặc biệt ở những nơi hạn chế về quỹ đất. Tiêu biểu là Sân bay quốc tế Kansai (Nhật Bản) với tổng vốn đầu tư khoảng 20 tỷ USD, được xây dựng trên một đảo nhân tạo giữa vịnh Osaka, cách trung tâm thành phố khoảng 40 km.
Khởi công từ năm 1987 và đi vào khai thác năm 1994, dự án này từng được coi là một trong những thách thức kỹ thuật lớn của ngành xây dựng hiện đại, khi phải xử lý nền đất sét yếu dưới đáy biển và đảm bảo công trình có khả năng chống chịu điều kiện thời tiết cực đoan như bão và động đất.
.png)
Tương tự, Sân bay quốc tế Hong Kong được xây dựng bằng cách hợp nhất hai hòn đảo và lấn biển quy mô lớn, trở thành một trong những dự án hạ tầng phức tạp nhất thế giới, theo Airport Authority Hong Kong. Sau khi hoàn thiện nền móng, các hạng mục như đường băng, nhà ga và sân đỗ được xây dựng tương tự sân bay trên đất
Ngoài ra, xu hướng này còn tiếp tục mở rộng với nhiều dự án khác như các sân bay trên đảo nhân tạo tại Nhật Bản, điển hình là Sân bay Kobe và Sân bay Chubu Centrair. Tại Trung Quốc, xu hướng này cũng đang được đẩy mạnh với các dự án quy mô lớn như Sân bay quốc tế Đại Liên Kim Châu Loan, được xây dựng hoàn toàn trên đảo nhân tạo ngoài khơi với diện tích hàng chục km², hướng tới vai trò trung chuyển quốc tế.
Những công trình này cho thấy xu hướng mở rộng không gian phát triển hạ tầng hàng không ra biển, không chỉ nhằm giải bài toán quỹ đất mà còn phục vụ chiến lược phát triển quy mô lớn, gắn với logistics và trung chuyển quốc tế.
Trong bối cảnh đó, nếu được thông qua, dự án Cảng hàng không Vân Phong sẽ không chỉ bổ sung một mắt xích quan trọng trong mạng lưới hàng không quốc gia mà còn đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam tiếp cận mô hình sân bay trên mặt nước, một bước tiến đáng chú ý trong quy hoạch và năng lực triển khai các công trình hạ tầng phức tạp.